Ayastefanos Antlaşması (3 Mart 1878): Maddeleri ve Önemi

Kısaca: Ayastefanos Antlaşması, 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sonunda Rus ordularının İstanbul önlerine kadar gelmesi üzerine 3 Mart 1878‘de Ayastefanos’ta (bugünkü Yeşilköy) imzalandı. Antlaşmayla Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız oldu, Ege’ye kadar uzanan özerk bir Büyük Bulgaristan kuruldu, Kars, Ardahan, Batum ve Doğubayazıt Rusya’ya bırakıldı. Ermeni meselesi ilk kez bir antlaşmada yer aldı. Rusya’nın Balkanlarda ve Boğazlarda güçlenmesinden çekinen İngiltere ve Avusturya’nın itirazıyla antlaşma uygulanmadı; yerine Berlin Antlaşması imzalandı.

📌 SINAV NOTU: Ayastefanos, Ermeni meselesinin ilk kez uluslararası bir antlaşmada yer aldığı antlaşmadır. Rusya’nın Büyük Bulgaristan ile Ege’ye inmesi İngiltere’yi harekete geçirdi; İngiltere Osmanlı’yı Berlin’de destekleme karşılığında Kıbrıs‘ı geçici olarak aldı (4 Haziran 1878). Ayastefanos ile Berlin arasındaki farklar sık sorulur.

Antlaşmaya Giden Süreç

1875’te Bosna-Hersek’te, 1876’da Bulgaristan’da çıkan isyanlar ve Sırbistan ile Karadağ’ın Osmanlı’ya savaş açması Balkanları karıştırdı. Avrupa devletlerinin İstanbul (Tersane) Konferansı kararlarını Osmanlı’nın reddetmesi üzerine Rusya 1877’de savaş ilan etti. Plevne’de Osman Paşa’nın, Kafkasya’da Gazi Ahmet Muhtar Paşa’nın direnişine rağmen Ruslar Edirne’yi alıp İstanbul önlerinde Ayastefanos’a kadar geldi. Osmanlı ateşkes istemek zorunda kaldı ve 3 Mart 1878‘de Ayastefanos Antlaşması imzalandı.

Ayastefanos Antlaşmasının Maddeleri

• Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız olacak; Sırbistan ve Karadağ’ın toprakları genişletilecek.
• Ege Denizi’ne kadar uzanan, Makedonya’yı da içine alan özerk bir Bulgaristan Prensliği (Büyük Bulgaristan) kurulacak.
• Bosna-Hersek’e özerklik verilecek.
• Doğu Anadolu’da Kars, Ardahan, Batum ve Doğubayazıt Rusya’ya bırakılacak.
• Osmanlı Devleti, Ermenilerin yaşadığı yerlerde ıslahat yapacak.
• Osmanlı Devleti Rusya’ya ağır bir savaş tazminatı ödeyecek.

Sonuçları ve Önemi

• Osmanlı’nın imzaladığı en ağır antlaşmalardan biri oldu; Balkanlardaki Osmanlı varlığı büyük ölçüde sona eriyordu.
• Ermeni meselesi ilk kez uluslararası bir antlaşmada yer aldı.
• Rusya, Büyük Bulgaristan aracılığıyla Ege’ye ve Akdeniz’e inme hedefine yaklaştı.
• İngiltere ve Avusturya-Macaristan, Rusya’nın Balkanlarda ve Boğazlarda güçlenmesine karşı çıktı; antlaşmanın Avrupa devletlerince yeniden görüşülmesini istedi.
• İngiltere, Osmanlı’yı destekleme karşılığında 4 Haziran 1878’de Kıbrıs’ın yönetimini geçici olarak üstlendi.
• Antlaşma uygulanmadı; Bismarck başkanlığında toplanan Berlin Kongresi’nde yerine Berlin Antlaşması imzalandı.

Sıkça Sorulan Sorular

Ayastefanos Antlaşması ne zaman imzalandı?

93 Harbi sonunda, 3 Mart 1878’de imzalandı.

Ayastefanos neresidir?

İstanbul’daki bugünkü Yeşilköy semtidir.

Ayastefanos Antlaşması’yla hangi devletler bağımsız oldu?

Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız oldu.

Ayastefanos Antlaşması neden uygulanmadı?

Rusya’nın Büyük Bulgaristan ile Ege’ye inmesinden çekinen İngiltere ve Avusturya-Macaristan itiraz etti; antlaşma Berlin Kongresi’nde değiştirildi.

Ermeni meselesi ilk kez hangi antlaşmada geçti?

Ermeni meselesi ilk kez Ayastefanos Antlaşması’nda yer aldı; Berlin Antlaşması ile uluslararası bir sorun hâline geldi.

Ayastefanos ile Berlin Antlaşması arasındaki fark nedir?

Ayastefanos’ta Ege’ye kadar uzanan Büyük Bulgaristan kurulmuş ve Doğubayazıt Rusya’ya verilmişti; Berlin’de Bulgaristan üçe bölündü ve Doğubayazıt Osmanlı’ya geri verildi.

Kaynak: MEB, Tarih 11 ders kitabı, 3. ünite: Osmanlı Topraklarını Paylaşma Mücadelesi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı. Görseller: Ayastefanos Antlaşması’nın imzası (kamu malı) ve Ayastefanos’a göre Bulgaristan sınırları, Edward Hertslet (Wikimedia Commons, kamu malı).

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026