Kısaca: Preveze Deniz Savaşı, 27 Eylül 1538’de Preveze önlerinde Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ile Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanması arasında yapıldı. 122 gemi ve 20 bin askerden oluşan Osmanlı donanması, 308 gemi ve 55 bin askerlik Haçlı donanmasını geri çekilmeye zorladı. Bu zaferle Akdeniz’de Türk hâkimiyeti başladı ve Akdeniz bir Türk gölü hâline geldi.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 27 Eylül 1538, Kanuni Sultan Süleyman dönemi (TDV İslâm Ansiklopedisi asıl çarpışmayı 28 Eylül olarak verir) |
| Yer | Preveze önleri, Narda (Arta) Körfezi girişi; bugünkü Yunanistan’ın batı kıyısı |
| Taraflar | Osmanlı Devleti – Haçlı (Kutsal İttifak) donanması: İspanya, Papalık, Venedik, Portekiz, Malta, Ceneviz |
| Komutanlar | Barbaros Hayreddin Paşa (Turgut Reis, Salih Reis, Seydi Ali Reis) – Andrea Doria |
| Sonuç | Osmanlı zaferi; Haçlı donanması büyük kayıplarla geri çekildi |
| Önemi | Akdeniz’de Osmanlı hâkimiyeti kesinleşti; Akdeniz bir Türk gölü hâline geldi |
📌 SINAV NOTU: Preveze = Barbaros Hayreddin Paşa + Andrea Doria + 1538 + “Akdeniz bir Türk gölü oldu”. Akdeniz hâkimiyeti 1560 Cerbe Deniz Zaferi (Piyale Paşa ve Turgut Reis) ile pekişti. Osmanlı donanmasının normal bir deniz savaşında yenildiği tek savaş ise 1571 İnebahtı’dır.
Arka Plan
İstanbul’un fethinden sonra Osmanlılar Karadeniz’i denetim altına almış, Doğu Akdeniz’de de güçlenmeye başlamıştı. Ancak XVI. yüzyılın başında Osmanlı donanması kara ordusu kadar güçlü değildi. Rodos’un 1522’de fethi Akdeniz’deki Türk ticaret gemilerine yönelik şövalye saldırılarını sona erdirdi; asıl sıçrama ise Barbaros ile geldi.
Kuzey Afrika’da başarılar kazanan ve Cezayir’e hâkim olan Türk denizcisi Barbaros Hayreddin, Kanuni Sultan Süleyman‘ın çağrısıyla 1533’te Osmanlı hizmetine girdi. Böylece hem donanma güçlendi hem de Cezayir Osmanlı topraklarına katıldı. Kaptan-ı Derya bu dönemde Divan üyesi yapıldı.
Osmanlı’nın Akdeniz’de yükselmesi Avrupa’yı endişelendirdi. Papa III. Paulus’un öncülüğünde Şubat 1538’de İspanya, Papalık, Venedik, Portekiz, Malta ve Ceneviz’in katıldığı bir Kutsal İttifak kuruldu. Amaç, Osmanlıları Akdeniz’den uzaklaştırmaktı. Bu ittifak, Haçlı Seferleri geleneğinin denizdeki devamıydı. Barbaros 7 Haziran 1538’de İstanbul’dan kırk kadırgayla denize açıldı; yolda Salih Reis’in filosu ve başka gemiler ona katıldı.
Savaşın Seyri
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Haçlı donanması yaklaşık 140 kalyon ve 168 kadırga ile çok sayıda nakliye gemisinden, Osmanlı donanması ise 122 kadırgadan oluşuyordu. Haçlı komutanları arasında tam bir fikir birliği yoktu. İspanya donanmasına Andrea Doria, Venedik ve Papalık donanmalarına ise ayrı komutanlar kumanda ediyordu.
Haçlılar, Preveze Kalesi’ni almak için Narda Körfezi’nin girişinde bekledi. Körfezin sığ girişi büyük kalyonların içeri girmesine izin vermiyordu; körfez içine yapılan saldırılar ise püskürtüldü. Barbaros, MEB ders kitabının verdiği tarihle 27 Eylül 1538’de körfezden çıkarak hilal düzeninde savaş hattı kurdu ve Haçlı donanmasına taarruz etti.
Rüzgârın kesilmesi Haçlı kalyonlarını hareketsiz bıraktı. Kalyon toplarının menzili kısa kaldı; uzun menzilli toplara sahip Osmanlı kadırgaları önce kalyonları vurdu. Turgut Reis‘in arkadan yaptığı çevirme hareketi üzerine Andrea Doria geri çekilme kararı aldı. Salih Reis sağ kanatta, Seydi Ali Reis sol kanatta savaştı. Bu taktik baskını beklemeyen Haçlı donanması panik içinde büyük kayıplar vererek çekildi. Akşam çıkan fırtınayla Doria’nın gemileri gözden kayboldu, Barbaros Preveze’ye döndü.
Preveze Deniz Savaşı’nın Sonuçları
- Hristiyan dünyasının Akdeniz’deki üstünlüğü sona erdi; Akdeniz’de Türk hâkimiyeti başladı.
- Akdeniz bir Türk gölü hâline geldi; Osmanlılar Cezayir, Tunus ve Trablus’ta üsler kurarak bu hâkimiyeti sürdürdü.
- Osmanlı Devleti deniz siyasetinin içine tam olarak girdi ve büyük bir deniz gücü olarak kabul edildi.
- Venedik 1540’ta Osmanlı ile barış yaptı ve bazı adalarını bıraktı.
- Akdeniz’de güvenlik arttı, korsanlık faaliyetleri azaldı.
- Sığ sularda ve rüzgârsız havada üstünlük sağlayan kadırga, Osmanlı donanmasında uzun süre tercih edildi.
Önemi
Preveze, Kanuni döneminin karada Mohaç ile kazandığı üstünlüğün denizdeki karşılığıdır. Bu zaferden sonra Osmanlı donanması Akdeniz’in yanı sıra Kızıldeniz ve Hint Okyanusu’nda da görüldü; 1538-1553 arasındaki Hint deniz seferlerinden biri Piri Reis tarafından yönetildi. Barbaros 1541’de müttefik Fransa’ya yardım için Nis’i kuşattı; Turgut Reis 1551’de Trablusgarp’ı aldı.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hristiyan devletleri, 1571’deki İnebahtı Deniz Savaşı dışında Osmanlı donanmasına bir daha meydan savaşında üstün gelemedi. Dönemin bütün olayları için Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi sayfamıza bakabilirsiniz.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1522 | Rodos’un fethi |
| 1533 | Barbaros’un Osmanlı hizmetine girmesi, Cezayir’in Osmanlı’ya katılması |
| 1538 | Kutsal İttifak’ın kurulması ve Preveze Deniz Savaşı |
| 1538-1553 | Hint deniz seferleri |
| 1541 | Nis kuşatması |
| 1551 | Trablusgarp’ın alınması |
| 1560 | Cerbe Deniz Zaferi |
| 1571 | İnebahtı Deniz Savaşı |
Sıkça Sorulan Sorular
Preveze Deniz Savaşı ne zaman ve kimler arasında yapıldı?
1538’de, Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ile Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanması arasında yapıldı. MEB ders kitabı tarihi 27 Eylül 1538 olarak verir.
Preveze Deniz Savaşı’nın sonuçları nelerdir?
Haçlı donanması yenilerek çekildi, Akdeniz’de Türk hâkimiyeti başladı ve Akdeniz bir Türk gölü hâline geldi. Venedik 1540’ta barış yaptı, Akdeniz’de güvenlik arttı.
Preveze Deniz Savaşı’na hangi devletler katıldı?
Haçlı tarafında Papalığın öncülüğünde kurulan Kutsal İttifak vardı: İspanya, Papalık, Venedik, Portekiz, Malta ve Ceneviz. Karşılarında Osmanlı donanması tek başınaydı.
Preveze Deniz Savaşı hangi padişah döneminde yapıldı?
Kanuni Sultan Süleyman döneminde yapıldı. Osmanlı donanmasının komutanı Kaptan-ı Derya Barbaros Hayreddin Paşa’ydı.
Preveze nerededir?
Bugünkü Yunanistan’ın batı kıyısında, Narda (Arta) Körfezi’nin girişindedir. Savaş bu körfezin önünde yapıldı.
Görsel: Preveze Deniz Savaşı (1538), Ohannes Umed Behzad (Wikimedia Commons, kamu malı). Kaynak: MEB Tarih 10 ders kitabı (Dünya Gücü Osmanlı, Osmanlılar Akdeniz’de), MEB Tarih 10 ders notları (Denizlerde Gelişmeler); TDV İslâm Ansiklopedisi, “Preveze Deniz Muharebesi” maddesi (İdris Bostan).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Barbaros Hayreddin Paşa, Sonuçları ve Önemi){kind=link}