Kısaca: Cerbe Deniz Savaşı, 1560’ta Tunus kıyısındaki Cerbe Adası önlerinde Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ile İspanya’nın öncülüğünde toplanan Haçlı donanması arasında yapıldı. Mayıs 1560’taki deniz zaferinin ardından Turgut Reis‘in de katıldığı kuşatmayla Cerbe Kalesi 30 Temmuz 1560’ta alındı. Bu zaferle Preveze’de başlayan Akdeniz’deki Osmanlı hâkimiyeti pekişti.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | Mayıs 1560 (deniz savaşı); 30 Temmuz 1560 (kalenin alınması). Kanuni Sultan Süleyman dönemi |
| Yer | Cerbe (Djerba) Adası, Tunus’un güney kıyısı |
| Taraflar | Osmanlı Devleti – İspanya öncülüğündeki Haçlı donanması (İspanyol, İtalyan, Alman ve Malta kuvvetleri) |
| Komutanlar | Kaptan-ı Derya Piyale Paşa, Trablusgarp Beylerbeyi Turgut Reis (Uluç Ali Reis de katıldı) |
| Sonuç | Osmanlı zaferi; Cerbe Kalesi teslim alındı |
| Önemi | Akdeniz’deki Osmanlı egemenliği pekişti; Kuzey Afrika’daki Osmanlı üsleri güvenceye alındı |
📌 SINAV NOTU: Akdeniz’deki deniz savaşları sırası: Preveze (1538) = Akdeniz Türk gölü oldu; Cerbe (1560) = bu hâkimiyet pekişti (Piyale Paşa ve Turgut Reis); İnebahtı (1571) = Osmanlı donanmasının yenildiği savaş. Ders notlarında Cerbe 1559 tarihiyle de geçer; MEB ders kitabı ve TDV İslâm Ansiklopedisi tarihi 1560 olarak verir.
Arka Plan ve Nedenleri
Preveze Zaferi (1538) ile Akdeniz’de Türk hâkimiyeti başlamış, Osmanlılar Cezayir, Tunus ve Trablus’ta üsler kurmuştu. 1551’de Sinan Paşa ve Turgut Reis, Trablusgarp’ı Malta şövalyelerinden aldı. Turgut Reis bu tarihten sonra Kuzey Afrika kıyılarında Osmanlı’nın en etkili denizcisi oldu.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki “Cerbe” maddesine (Abdülkadir Özcan) göre Tunus kıyısındaki Cerbe Adası, Turgut Reis’in Batı Akdeniz’deki harekâtlarında üs olarak kullandığı bir yerdi. Turgut Reis’in adayı nüfuzu altına alması Avrupa kıyıları, Malta şövalyeleri ve İspanya için sürekli bir tehdit oluşturuyordu. Bunun üzerine İspanya’nın öncülüğünde bir Haçlı ittifakı kuruldu.
- Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki üslerinin, özellikle Trablusgarp’ın geri alınmak istenmesi
- Turgut Reis’in Batı Akdeniz’deki faaliyetlerinin İspanya ve Malta şövalyelerini tedirgin etmesi
- Preveze’den sonra Akdeniz’de Osmanlı üstünlüğünün kırılmak istenmesi
Savaşın Seyri
Haçlı donanması fırtınalar ve salgın hastalıklar yüzünden güçlükle yol aldı ve asıl hedefi olan Trablusgarp’tan vazgeçti. TDV’deki “Piyâle Paşa” maddesine (İdris Bostan) göre 12 Mart 1560’ta Cerbe’yi işgal etti; adayı Arap şeyhinden kolayca teslim alıp burada sağlam bir kale yaptırdı. Haçlı donanmasının deniz komutanı Gian Andrea Doria’ydı; ders notlarında bu ad kısaca Andrea Doria olarak geçer.
Turgut Reis, Haçlı hazırlıklarını yakından izleyerek İstanbul’u haberdar etmişti. Kaptan-ı Derya Piyale Paşa 28 Mart 1560’ta 120 kadırgayla İstanbul’dan çıktı; yolda Modon, Rodos ve Midilli’den gelen gemiler de ona katıldı. Osmanlı donanması Mayıs ortasında Cerbe önlerinde Haçlı donanmasına baskın verdi.
Hazırlıksız yakalanan Haçlı donanması dağıldı. TDV maddeleri kayıpları farklı verir: “Piyâle Paşa” maddesine göre 11 Mayıs’ta başlayan üç günlük çarpışmada 19 kadırga ele geçirildi ve 26 barça yok edildi; “Cerbe” maddesi ise 14 Mayıs tarihini verir ve yetmişe yakın Haçlı gemisinin batırıldığını, yirmi kadarının ele geçirildiğini rivayet olarak aktarır. Kaçabilen gemilerin bir kısmı Cerbe Kalesi’ne sığındı.
Ardından kale kuşatıldı. Karadan Turgut Reis‘in kuvvetleri, denizden donanma saldırdı. Yaklaşık iki ay süren kuşatmanın sonunda kaledeki İspanyol, İtalyan, Alman ve Malta askerleri 30 Temmuz 1560’ta teslim oldu.
Cerbe Deniz Savaşı’nın Sonuçları
- Preveze ile başlayan Akdeniz’deki Osmanlı hâkimiyeti pekişti.
- Cerbe Adası Trablusgarp Beylerbeyliği’ne bağlandı; Trablusgarp’ı geri alma girişimi boşa çıktı.
- Kuzey Afrika’daki Osmanlı üsleri güvenceye alındı.
- Piyale Paşa yaklaşık 4.000 esirle İstanbul’a döndü. Donanma 27 Eylül 1560’ta İstanbul’a ulaştı; ele geçirilen gemiler ve esir Haçlı amiralleri halka gösterildi.
- Piyale Paşa ve denizciler ödüllendirildi; Piyale Paşa daha sonra Şehzade Selim’in kızı Gevherhan Sultan ile evlenerek padişah damadı oldu.
- Savaşın ayrıntıları Zekeriyyazade’nin Ferah ve Nidai’nin Fetihname-i Kal’a-i Cerbe adlı eserlerinde anlatılır.
Önemi
Cerbe, Barbaros’tan sonra Osmanlı donanmasının başına geçen Piyale Paşa ile Turgut Reis’in, Akdeniz’deki üstünlüğü koruyabildiğini gösterdi. Doğu Akdeniz’in güvenliği 1522’de Rodos‘un alınmasıyla sağlanmıştı; Cerbe ile Batı Akdeniz’de de Osmanlı sözü geçer oldu.
Bu üstünlük 1565’teki başarısız Malta kuşatmasıyla sarsıldı; Turgut Reis bu kuşatmada şehit düştü. Piyale Paşa ise 1566’da Sakız Adası’nı Cenevizlilerden aldı. 1571’de İnebahtı‘da yaşanan yenilgiye rağmen donanmanın bir kışta yeniden kurulabilmesi, Preveze ve Cerbe ile biriken deniz tecrübesinin sonucudur. Dönemin bütünü için Kanuni Sultan Süleyman ve Osmanlı Yükselme Dönemi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1538 | Preveze Deniz Savaşı |
| 1551 | Trablusgarp’ın alınması |
| 12 Mart 1560 | Haçlıların Cerbe’yi işgal etmesi |
| 28 Mart 1560 | Piyale Paşa’nın İstanbul’dan çıkışı |
| Mayıs 1560 | Cerbe Deniz Savaşı |
| 30 Temmuz 1560 | Cerbe Kalesi’nin alınması |
| 1565 | Malta kuşatması, Turgut Reis’in şehit düşmesi |
| 1566 | Sakız Adası’nın alınması |
| 1571 | İnebahtı Deniz Savaşı |
Sıkça Sorulan Sorular
Cerbe Deniz Savaşı ne zaman ve kimler arasında yapıldı?
1560’ta, Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ile İspanya’nın öncülüğündeki Haçlı donanması arasında, Tunus kıyısındaki Cerbe Adası önlerinde yapıldı. Turgut Reis de kale kuşatmasına katıldı.
Cerbe Deniz Savaşı’nın sonucu nedir?
Osmanlılar kazandı ve Cerbe Kalesi 30 Temmuz 1560’ta alındı. Preveze ile başlayan Akdeniz’deki Osmanlı hâkimiyeti pekişti, Kuzey Afrika’daki üsler güvenceye alındı.
Cerbe Deniz Savaşı hangi padişah döneminde yapıldı?
Kanuni Sultan Süleyman döneminde yapıldı. Donanmanın başında Kaptan-ı Derya Piyale Paşa vardı.
Cerbe Savaşı 1559’da mı 1560’ta mı yapıldı?
MEB ders kitabı ve TDV İslâm Ansiklopedisi tarihi 1560 olarak verir. Bazı ders notlarında 1559 yazılsa da sınavda 1560 esas alınmalıdır.
Preveze ile Cerbe arasındaki fark nedir?
Preveze (1538) Barbaros Hayreddin Paşa’nın zaferidir ve Akdeniz’i Türk gölü yapmıştır. Cerbe (1560) Piyale Paşa ve Turgut Reis’in zaferidir ve bu hâkimiyeti pekiştirmiştir.
Görsel: Cerbe Adası ve kalesi, 1560 tarihli dönem gravürü (Wikimedia Commons, kamu malı). Kaynak: MEB Tarih 10 ders kitabı (Dünya Gücü Osmanlı; Osmanlılar Akdeniz’de), MEB Tarih 10 ders notları (Denizlerde Gelişmeler); TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cerbe” (Abdülkadir Özcan), “Piyâle Paşa” (İdris Bostan) ve “Malta” (İdris Bostan) maddeleri.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Piyale Paşa, Turgut Reis ve Sonuçları){kind=link}