Kısaca: Hünkâr İskelesi Antlaşması, Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı sırasında yardıma gelen Rusya ile 8 Temmuz 1833‘te İstanbul’un Beykoz yakınlarındaki Hünkâr İskelesi’nde imzalanan 8 yıllık savunma ittifakıdır. Antlaşmanın gizli maddesine göre Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı, Rusya’ya asker göndermek yerine Çanakkale Boğazı’nı Rusya’nın düşmanlarının savaş gemilerine kapatacaktı. Rusya’nın Boğazlarda söz sahibi olması İngiltere ve Fransa’yı tedirgin etti; Boğazlar Sorunu uluslararası bir mesele hâline geldi.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 8 Temmuz 1833 |
| Yer | Hünkâr İskelesi (Beykoz), İstanbul |
| Taraflar | Osmanlı Devleti (II. Mahmut) ve Rusya |
| Niteliği | 8 yıl süreli savunma ittifakı |
| Gizli madde | Rusya saldırıya uğrarsa Osmanlı Boğazları Rusya’nın düşmanlarına kapatacak |
| Sonu | 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile geçersiz oldu |
📌 SINAV NOTU: Hünkâr İskelesi, Boğazlar Sorunu’nun doğduğu antlaşmadır: Boğazlar ilk kez bir devletin (Rusya) çıkarına göre düzenlendi. Boğazlar meselesinin kronolojisi sık sorulur: Hünkâr İskelesi (1833) → Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841) → Paris (1856) → Lozan (1923) → Montrö (1936).
Antlaşmanın İmzalanma Nedeni
Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa, Konya’da Osmanlı ordusunu yenerek Kütahya’ya kadar ilerlemişti. II. Mahmut İngiltere ve Fransa’dan yardım isteyip olumlu cevap alamayınca Rusya’nın yardım teklifini kabul etti. Rus donanması ve askerleri İstanbul Boğazı’na, Hünkâr İskelesi’ne çıktı. İngiltere ve Fransa’nın baskısıyla Mehmet Ali ile Kütahya Antlaşması yapılınca Rusya, İstanbul’dan çekilmeden önce Osmanlı ile bir ittifak antlaşması imzaladı.
Hünkâr İskelesi Antlaşmasının Maddeleri
- Osmanlı Devleti ile Rusya arasında 8 yıl süreli bir savunma ittifakı kuruldu.
- Taraflardan biri saldırıya uğrarsa diğeri ona yardım edecekti.
- Gizli madde: Rusya saldırıya uğrarsa Osmanlı Devleti asker göndermek yerine Çanakkale Boğazı’nı Rusya’nın düşmanı olan devletlerin savaş gemilerine kapatacaktı.
- Rusya, Osmanlı’nın iç karışıklıklarında da yardım edeceğini taahhüt etti.
Sonuçları ve Önemi
- Rusya Boğazlar üzerinde söz sahibi oldu ve Osmanlı’nın koruyucusu durumuna geldi.
- Boğazların bir devletin çıkarına göre düzenlenmesi İngiltere ve Fransa’yı tedirgin etti; Boğazlar Sorunu uluslararası bir mesele hâline geldi.
- İngiltere, Rusya’nın etkisini kırmak için Osmanlı’ya yakınlaştı; bu yakınlaşmada 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması önemli rol oynadı.
- 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar barış zamanında bütün yabancı savaş gemilerine kapatıldı ve Hünkâr İskelesi Antlaşması geçerliliğini yitirdi; Boğazlar ilk kez uluslararası bir statüye kavuştu.
Boğazlar meselesinin Cumhuriyet dönemindeki çözümü için Montrö Boğazlar Sözleşmesi, genel çerçeve için XIX. Yüzyıl Siyasi Olayları.
Sıkça Sorulan Sorular
Hünkâr İskelesi Antlaşması ne zaman imzalandı?
8 Temmuz 1833’te imzalandı.
Hünkâr İskelesi Antlaşması hangi devletle yapıldı?
Rusya ile yapıldı.
Hünkâr İskelesi Antlaşması’nın gizli maddesi nedir?
Rusya saldırıya uğrarsa Osmanlı’nın Çanakkale Boğazı’nı Rusya’nın düşmanlarının savaş gemilerine kapatmasıdır.
Hünkâr İskelesi Antlaşması neden imzalandı?
Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanında Osmanlı’ya yardıma gelen Rusya, İstanbul’dan çekilmeden önce Osmanlı ile bir ittifak kurmak istedi.
Boğazlar Sorunu ne zaman ortaya çıktı?
Hünkâr İskelesi Antlaşması (1833) ile Boğazların Rusya’nın çıkarına göre düzenlenmesi üzerine uluslararası bir sorun hâline geldi.
Hünkâr İskelesi Antlaşması nasıl geçersiz oldu?
1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar barış zamanında bütün yabancı savaş gemilerine kapatılınca geçersiz hâle geldi.
Kaynak: MEB, Tarih 11 ders kitabı, 3. ünite: Osmanlı Topraklarını Paylaşma Mücadelesi (1833 Hünkâr İskelesi Antlaşması, 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi). Görsel: Konya Muharebesi’nde İbrahim Paşa’nın ordusu (Wikimedia Commons, kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
 ve Boğazlar Sorunu){kind=link}