Kısaca: Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı, Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa’nın Mora İsyanı’ndaki yardımının karşılığını alamayınca 1831‘de II. Mahmut’a karşı başlattığı isyandır. Oğlu İbrahim Paşa Suriye’yi aldı, Konya‘da Osmanlı ordusunu yenip Kütahya’ya kadar ilerledi. Avrupa’dan yardım alamayan II. Mahmut Rusya’dan yardım istedi; böylece bir valinin isyanı Mısır Sorunu adıyla uluslararası bir soruna dönüştü. Süreç Hünkâr İskelesi (1833), Nizip (1839), 1840 Londra Antlaşması ve 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile kapandı; Mısır valiliği Mehmet Ali’nin ailesine babadan oğula bırakıldı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Süre | 1831-1841 |
| Padişahlar | II. Mahmut, Abdülmecit |
| İsyanın nedeni | Mora İsyanı’ndaki yardım karşılığında istenen Suriye valiliğinin verilmemesi |
| Önemli savaşlar | Konya (1832), Nizip (1839) |
| Antlaşmalar | Kütahya (1833), Hünkâr İskelesi (1833), Londra (1840), Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841) |
| Sonuç | Mısır valiliği Mehmet Ali’nin ailesine irsî olarak verildi; Suriye, Adana ve Girit Osmanlı’ya döndü |
📌 SINAV NOTU: Mısır Sorunu, bir valinin isyanının uluslararası soruna dönüştüğü ilk örnektir ve Osmanlı’nın iç sorununu çözmek için yabancı devletlerden yardım istemesiyle bilinir. II. Mahmut’un Rusya’dan yardım isterken söylediği “Denize düşen yılana sarılır” sözü meşhurdur. 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar ilk kez uluslararası statü kazandı.
İsyanın Nedenleri
- Mehmet Ali Paşa 1805’te Mısır valisi olmuş, Avrupa tarzında ordu ve donanma kurarak Mısır’ı güçlü bir eyalet hâline getirmişti.
- Mora İsyanı’nı bastırmak için yardım eden Mehmet Ali, karşılığında Mora ve Suriye valiliklerini istedi.
- Navarin’de Mısır-Osmanlı donanması yakılınca (1827) ve Mora elden çıkınca vaat edilen kazanç gerçekleşmedi; II. Mahmut Suriye valiliğini vermedi.
- Mehmet Ali’nin güçlü ordusu ve Fransa’nın desteği onu merkeze karşı cesaretlendirdi.
İsyanın Gelişimi: Konya’dan Kütahya’ya
1831’de isyan eden Mehmet Ali’nin oğlu İbrahim Paşa Suriye’yi ele geçirdi, Konya‘da Osmanlı ordusunu yendi (Aralık 1832) ve Kütahya’ya kadar ilerledi. II. Mahmut İngiltere ve Fransa’dan yardım isteyip alamayınca Rusya’nın yardımını kabul etti; Rus donanması İstanbul Boğazı’na geldi. Rusya’nın Boğazlara yerleşmesinden çekinen İngiltere ve Fransa’nın baskısıyla Mehmet Ali ile Kütahya Antlaşması (1833) imzalandı: Mısır’ın yanı sıra Suriye ve Adana’nın yönetimi Mehmet Ali’ye bırakıldı. Ardından Rusya ile Hünkâr İskelesi Antlaşması (8 Temmuz 1833) yapıldı.
Nizip Savaşı ve Londra Antlaşması
II. Mahmut, İngiltere’nin desteğini kazanmak için 1838’de Balta Limanı Ticaret Antlaşmasını imzaladı ve kaybedilen yerleri geri almak için yeniden savaşa girdi. Osmanlı ordusu Nizip‘te İbrahim Paşa’ya yenildi (24 Haziran 1839). Kısa süre sonra II. Mahmut öldü, Kaptan-ı Derya Ahmet Fevzi Paşa Osmanlı donanmasını İskenderiye’ye götürüp Mehmet Ali’ye teslim etti.
Bu ağır tablo karşısında İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya, Osmanlı ile birlikte 1840 Londra Antlaşması‘nı imzaladı. Mehmet Ali kararları kabul etmeyince İngiliz donanması Mısır kıyılarını abluka altına aldı ve Mehmet Ali boyun eğmek zorunda kaldı.
Sonuçları ve Önemi
- Mısır valiliği Mehmet Ali Paşa’nın ailesine babadan oğula (irsî) bırakıldı; Mısır Osmanlı’ya vergi verecekti.
- Suriye, Adana ve Girit yeniden Osmanlı yönetimine döndü.
- 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar barış zamanında bütün yabancı savaş gemilerine kapatıldı; Hünkâr İskelesi Antlaşması geçerliliğini yitirdi ve Boğazlar ilk kez uluslararası bir statü kazandı.
- Bir valinin isyanı uluslararası bir soruna dönüştü; Osmanlı iç sorununu ancak Avrupa devletlerinin yardımıyla çözebildi.
- Osmanlı’nın İngiltere’ye yakınlaşması Tanzimat döneminin dış politikasını belirledi.
Dönemin geneli için XIX. Yüzyıl Siyasi Olayları ve II. Mahmut Islahatları sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kavalalı Mehmet Ali Paşa neden isyan etti?
Mora İsyanı’nı bastırmadaki yardımının karşılığı olarak istediği Suriye valiliği verilmediği için 1831’de isyan etti.
Mısır Sorunu nedir?
Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanının Avrupa devletlerinin müdahalesiyle uluslararası bir soruna dönüşmesine verilen addır.
Kütahya Antlaşması nedir?
1833’te Mehmet Ali ile yapılan ve Mısır’ın yanında Suriye ve Adana’nın yönetimini de ona bırakan antlaşmadır.
Nizip Savaşı ne zaman oldu?
24 Haziran 1839’da oldu; Osmanlı ordusu İbrahim Paşa’ya yenildi.
Denize düşen yılana sarılır sözünü kim söyledi?
Mehmet Ali isyanı karşısında Avrupa’dan yardım alamayınca Rusya’nın yardımını kabul eden II. Mahmut’a atfedilir.
Mısır Sorunu nasıl sona erdi?
1840 Londra Antlaşması ile Mısır valiliği Mehmet Ali’nin ailesine irsî olarak bırakıldı, Suriye ve Adana Osmanlı’ya geri verildi; 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi imzalandı.
Kaynak: MEB, Tarih 11 ders kitabı, 3. ünite: Osmanlı Topraklarını Paylaşma Mücadelesi (Kütahya, Hünkâr İskelesi, Nizip, Londra). Görseller: Mehmet Ali Paşa portresi, Auguste Couder ve Nizip Savaşı’nda İbrahim Paşa (Wikimedia Commons, kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Nedenleri ve Sonuçları){kind=link}