Kısaca: Turgut Reis, Kanuni Sultan Süleyman döneminin en ünlü Türk denizcilerinden biridir. Menteşe sancağında doğdu, genç yaşta levent reisi oldu ve Barbaros Hayreddin Paşa’nın yanında yetişti. 1538 Preveze Zaferi’nde savaştı, 1551’de Trablusgarp‘ın fethinde önemli rol oynadı ve sonra buranın beylerbeyi oldu. 1560 Cerbe zaferinde yer aldı ve 1565’teki Malta kuşatması sırasında aldığı yarayla şehit düştü. Avrupalılar onu “Dragut” adıyla tanır.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Doğum | Tahminen 1487, Menteşe sancağına bağlı Seravalos köyü (TDV) |
| Ölüm | 23 Haziran 1565, Malta kuşatması sırasında |
| Unvanları/Görevleri | Akdeniz leventleri kaptanı (1547), Karlı-ili sancakbeyi (1551), Trablusgarp beylerbeyi (1556); İslam dünyasında “Seyfü’l-İslâm” diye anıldı |
| Önemli olaylar | Preveze (1538), Trablusgarp’ın fethi (1551), Cerbe (1560), Malta kuşatması (1565) |
| Mezarı | Trablusgarp’ta yaptırdığı caminin hazîresi; üzerine sonradan türbe yapıldı |
📌 SINAV NOTU: Turgut Reis sınavlarda üç olayla geçer: Trablusgarp’ın alınması (1551, Sinan Paşa ile), Cerbe Zaferi (1560, Piyale Paşa ile) ve Malta Kuşatması (1565). Cerbe, Preveze ile başlayan Akdeniz hâkimiyetini pekiştiren zaferdir; Malta ise Kanuni döneminin başarısız kuşatmasıdır ve Turgut Reis burada şehit olmuştur. Bazı ders notlarında Cerbe 1559 diye geçer; TDV’ye göre deniz zaferi 14 Mayıs 1560’tadır.
İlk Yılları
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Turgut, 1487 dolaylarında Menteşe sancağına bağlı Seravalos köyünde doğdu; babası Velî adında bir çiftçiydi. Genç yaşta denizciliğe ilgi duydu, denizcilere katıldı ve kısa sürede bir levent kaptanı oldu. Osmanlı kaynaklarında Turgut Ata’ya nispetle Turgut, Avrupa kaynaklarında ise Dragut adıyla geçer.
Barbaros’un Yanında: Preveze ve Esaret
Turgut, 1538’deki Preveze Deniz Savaşı‘na kendi gemisiyle gönüllü bir levent reisi olarak katıldı. Savaşta Haçlı donanmasının arkasına yaptığı çevirme hareketi, Andrea Doria’nın geri çekilme kararında etkili oldu. Bu zaferin komutanı Barbaros Hayreddin Paşa‘ydı.
1540’ta Malta yakınlarındaki Gozo Adası’na akın yaptı. Aynı yıl Korsika açıklarında, Andrea Doria’nın yeğeni Giannettino Doria’ya on üç gemisiyle birlikte esir düştü. Yaklaşık üç yıl sonra, Fransa seferindeki Barbaros’un Ceneviz’i yağmalamakla tehdit etmesi üzerine serbest bırakıldı. TDV’ye göre Barbaros onu “nefsinde bir yarar gâzîdir” sözüyle övdü ve ona bir gemi verdi.
Mahdiye ve Trablusgarp’ın Fethi (1551)
Turgut, 1547’de Akdeniz leventlerinin kaptanı oldu. Tunus’ta Mahdiye’yi aldı ve şehir Mayıs 1550’de ona sancak olarak verildi; ancak aynı yıl İspanyol donanması uzun bir kuşatmanın ardından burayı geri aldı. Cerbe Adası’nda kuşatıldığında gemilerini karadan geçirerek açık denize çıktığı anlatılır; TDV bu olayın halk arasında bir rivayet olarak anlatıldığını belirtir.
MEB ders kitabının kronolojisinde 1551, Trablusgarp’ın fethi olarak yer alır. MEB ders notlarına göre Sinan Paşa ve Turgut Reis, Malta şövalyelerinin elindeki Trablusgarp’ı 1551’de aldı. TDV fethi 15 Ağustos 1551 olarak verir ve Kâtib Çelebi’nin fetihteki asıl payı Turgut’a verdiğini aktarır. Kanuni, fetih gerçekleşirse ona beylerbeyiliği vaat etmişti; ancak görev Hadım Murad Ağa’ya verildi. Kırgın dönen Turgut, Eylül 1551’de Karlı-ili sancakbeyi yapıldı ve Mart 1556’da, Murad Paşa’nın ölümü üzerine Trablusgarp beylerbeyi oldu.
Bu yıllarda akınlarını sürdürdü. TDV’ye göre 1553’te Korsika’da Bastia’yı vurdu ve yaklaşık 7.000 Müslüman esiri kurtardı.
Cerbe Zaferi (1560)
TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Cerbe maddesine göre Kaptan-ı Derya Piyale Paşa komutasındaki 120 gemilik Osmanlı donanması, 14 Mayıs 1560’ta Cerbe önlerinde daha kalabalık Haçlı donanmasını dağıttı. Turgut Reis 16 Mayıs’ta donanmaya katıldı. Haçlı askerlerinin sığındığı Cerbe Kalesi, Turgut Paşa’nın karadan, donanmanın denizden kuşatmasıyla yaklaşık iki ay direndi ve 30 Temmuz 1560’ta alındı.
MEB ders notları bu zaferi Piyale Paşa ile Turgut Reis’in adıyla anar ve Akdeniz’deki Osmanlı egemenliğinin bu zaferle pekiştiğini belirtir. Ayrıntılar için Cerbe Deniz Savaşı sayfamıza bakabilirsiniz.
Malta Kuşatması ve Şehadeti (1565)
MEB ders notlarına göre Malta şövalyeleri Osmanlı gemilerine saldırıyordu ve Cezayir ile Trablusgarp’ın güvenliği için adanın alınması gerekiyordu. TDV’ye göre Turgut Reis adaya 2 Haziran 1565’te on üç kadırga ve iki kalyota ile, yanında otuz kadar levent gemisiyle geldi. Kuşatmaya Saint Elmo kalesinden başlanmasına karşı çıktı, ancak harekâta katılarak bir topçu bataryasına komuta etti.
18 Haziran’da taşa çarpan bir gülle parçasıyla başından ağır yaralandı ve 23 Haziran 1565’te, Saint Elmo’nun düştüğü gün şehit oldu. Naaşı kendi kadırgalarıyla Trablusgarp’a götürüldü ve orada yaptırdığı caminin hazîresine defnedildi. Malta kuşatması başarısız oldu ve ada alınamadı.
Önemi
Turgut Reis, Barbaros’tan sonra Akdeniz’de Osmanlı üstünlüğünü sürdüren kuşağın en güçlü ismidir. MEB ders notları onu Barbaros, Salih Reis, Piri Reis ve Seydi Ali Reis ile birlikte ünlü Türk denizcileri arasında sayar. Denizciler arasında “Büyük Turgut”, İslam dünyasında “Seyfü’l-İslâm” (İslam’ın kılıcı) diye anıldı.
Fethinde rol oynadığı Trablusgarp, 1911-1912 Trablusgarp Savaşı‘na kadar Osmanlı toprağı olarak kaldı. Akdeniz’deki Osmanlı hâkimiyeti, ölümünden altı yıl sonra İnebahtı‘da ağır bir darbe aldı. Dönemin bütününü Osmanlı Yükselme Dönemi sayfamızda bulabilirsiniz.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1487 dolayları | Turgut’un doğumu |
| 1538 | Preveze Deniz Zaferi |
| 1540 | Gozo akını ve Korsika açıklarında esir düşmesi |
| 1543 dolayları | Barbaros’un tehdidiyle serbest bırakılması |
| 1547 | Akdeniz leventleri kaptanlığı |
| Mayıs 1550 | Mahdiye’nin ona sancak olarak verilmesi |
| 15 Ağustos 1551 | Trablusgarp’ın fethi |
| Mart 1556 | Trablusgarp beylerbeyliği |
| 14 Mayıs 1560 | Cerbe Deniz Zaferi |
| 30 Temmuz 1560 | Cerbe Kalesi’nin alınması |
| 23 Haziran 1565 | Malta kuşatmasında şehit düşmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
Turgut Reis kimdir?
Kanuni Sultan Süleyman döneminin ünlü Türk denizcisidir. Barbaros’un yanında yetişti, Preveze’de savaştı, Trablusgarp’ın fethinde rol oynayıp buranın beylerbeyi oldu ve 1565 Malta kuşatmasında şehit düştü.
Turgut Reis nerede ve ne zaman öldü?
1565 Malta kuşatması sırasında, 18 Haziran’da başından ağır yaralandı ve 23 Haziran 1565’te öldü. Naaşı Trablusgarp’a götürülüp orada defnedildi.
Trablusgarp’ı kim fethetti?
Trablusgarp 1551’de Kaptan-ı Derya Sinan Paşa ile Turgut Reis tarafından Malta şövalyelerinden alındı. Turgut Reis 1556’da Trablusgarp beylerbeyi oldu.
Cerbe Deniz Zaferi’nde Turgut Reis’in rolü nedir?
Deniz zaferi 14 Mayıs 1560’ta Piyale Paşa komutasındaki donanmayla kazanıldı. Turgut Reis iki gün sonra donanmaya katıldı ve Cerbe Kalesi’nin karadan kuşatılmasında görev aldı; kale 30 Temmuz 1560’ta alındı.
Turgut Reis’e neden Dragut denir?
Dragut, Avrupa kaynaklarının onun adını söyleyiş biçimidir. Osmanlı kaynaklarında Turgut adıyla geçer.
Görsel: Turgut Reis büstü (Wikimedia Commons, CC0). Kaynak: MEB Tarih 10 ders kitabı (Dünya Gücü Osmanlı; Osmanlılar Akdeniz’de), MEB Tarih 10 ders notları (Denizlerde Gelişmeler; Deniz Ordusu); TDV İslâm Ansiklopedisi, “Turgut Reis” (İdris Bostan) ve “Cerbe” (Abdülkadir Özcan) maddeleri.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
