11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 71-76 Cevapları

Örnek cevap: Deprem, Katoliklerin kiliselerde toplandığı Azizler Günü’nde oldu; büyük kiliselerin neredeyse hepsi yıkıldı ve ibadet edenler enkaz altında kaldı. Halk, kutsal bir günde kutsal mekânlarda bu felaketin neden yaşandığını sorgulamaya başladı. Aydınlanmacı düşünürler depremi doğal bir olay olarak açıklayınca Kilise’nin ilahi ceza yorumu tartışılır hâle geldi. Salgın tehlikesi yüzünden cenazelerin dinî tören yapılmadan nehre bırakılması, Kilise gelirlerine el konulması ve yeniden inşada Kilise itirazlarının dikkate alınmaması da Kilise’nin otoritesini zayıflattı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Aydınlanma Çağı: Düşünürleri, Fikirleri, Sonuçları ve Osmanlı

Örnek cevap: Voltaire gibi Aydınlanma düşünürleri depremi Tanrı’nın cezası değil, doğanın bir olayı olarak yorumladı. Bu bakış, depremin nedenlerini araştırmayı ve bilimsel önlemler almayı öne çıkardı. Nitekim Pombal ülkenin farklı bölgelerine anketler göndererek veri topladı ve sismolojinin temelleri atıldı. Rousseau’nun şehirlerin aşırı kalabalıklaşmasını eleştirmesi, geniş caddeli ve planlı kent düşüncesini destekledi. Barok yerine bilimsel bir şehircilik anlayışının benimsenmesi ve gaiola gibi depreme dayanıklı yapı sistemlerinin zorunlu tutulması da bu akılcı yaklaşımın sonuçlarıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Aydınlanma Çağı: Düşünürleri, Fikirleri, Sonuçları ve Osmanlı

Örnek cevap: Lizbon, Atlantik ve sömürge ticaretinin kilit limanlarından biriydi ve depremde zarar görenlerin önemli bir kısmı İngiliz ve Hamburglu tüccarlardı. Avrupalı devletler hem kendi tüccarlarının kayıplarını telafi etmek hem de Brezilya ile Afrika’ya uzanan ticaret ağlarının çökmesini önlemek istedi. Portekiz’in İngiltere’nin eski müttefiki olması da desteği artırdı. Ayrıca felaketin büyüklüğü insani bir yardımlaşma duygusu uyandırdı; yardım eden devletler bu yolla siyasi itibar da kazandı.

Örnek cevap: Temel amaç, dağınık ve büyük ölçüde enkaz altında kalan kaynakları tek elde toplayarak yeniden inşa sürecini hızlı ve planlı biçimde finanse etmekti. 1761’de kurulan kraliyet hazinesi, gelir ve harcamaların merkezden denetlenmesini sağladı. Soylulara yeni vergiler konulması ve Kilise gelirlerine el konulması ekonomik gücü devlette toplarken bu kesimlerin etkisini de azalttı. Böylece devlet hem halkın ihtiyaçlarını karşılayabilecek ve üretimi teşvik edebilecek hem de sarsılan siyasi otoritesini yeniden güçlendirebilecekti.

Örnek cevap: Dönemin imkânlarına göre büyük ölçüde yeterliydi. Arama kurtarma ve barınma için kaymakam, kadı ve subaşı görevlendirildi; Mimarbaşı başkanlığında hasar tespiti yapıldı; çevre illerden usta ve malzeme getirildi; geçici mahkemelerle hukuk işleri aksatılmadı; Fatih Camisi yeniden yapıldı, anıtsal yapılar hızla onarıldı. Ancak eksikler de vardı: Kâgir bina zorunluluğu getirilse de halk hızlı barınmak için yine ahşap ev yaptı ve bu tam denetlenemedi. Lizbon’daki gibi bütüncül bir şehir planı yapılmadı, depremin nedenlerini anlamaya yönelik bilimsel bir çalışma da başlatılmadı. Bu yüzden tedbirler acil ihtiyaçları karşılamada başarılı, uzun vadeli korunmada ise sınırlı kaldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İstanbul Tarihinde İz Bırakan Büyük Depremler