11. Sınıf Tarih 2. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları

1) Toplumun üç sınıfa ayrılması; vergi yükünde ve mecliste temsilde adaletin sağlanamaması. 2) Fransa’nın yüksek faizli borçlarını ödeyemez hâle gelmesi ve halktan alınan vergilerin artırılması. 3) Kıtlık, pahalılık ve arz sorunları yüzünden ekmeğe ulaşmanın zorlaşması. 4) Bilim devrimi, aydınlanma düşüncesi ve ABD’nin bağımsızlık mücadelesinin Fransa’da etkisini göstermesi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Fransız İhtilali (1789): Nedenleri, Gelişimi, Sonuçları ve Osmanlı’ya Etkileri

Devlet hayatında mutlak monarşi sona erdi, önce anayasal monarşiye, sonra cumhuriyete geçildi ve egemenliğin kaynağının millet olduğu kabul edildi. Kilise devlet denetimine alındı, laiklik ilkesi benimsendi; Napoléon döneminde medeni hukuk yeniden düzenlenip başka ülkelere örnek oldu. Toplum hayatında soylu ve ruhbanların ayrıcalıkları kaldırıldı, kanun önünde eşitlik ve insan hakları güvenceye alındı. Vatandaşlık krala değil ulusa bağlılık olarak yeniden tanımlandı ve milliyetçilik düşüncesi doğdu. “Eşitlik, Özgürlük, Kardeşlik” ilkesi de bütün Avrupa’da yeni yönetim anlayışlarına ilham verdi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Fransız İhtilali (1789): Nedenleri, Gelişimi, Sonuçları ve Osmanlı’ya Etkileri

Olumlu sonuçlar: Temel hak ve özgürlüklerin bildirge ve anayasayla güvenceye alınması; sınıf ayrıcalıklarının ve feodal düzenin kaldırılması; halk egemenliği, cumhuriyet ve demokrasi fikirlerinin yayılması; laiklik ve hukukun üstünlüğü; Napoléon Kanunu’nun birçok ülkeye örnek olması. Olumsuz sonuçlar: Terör Dönemi’nde binlerce insanın tutuklanması ve idam edilmesi; 1792-1815 Koalisyon Savaşları ile Avrupa’nın uzun süre savaşa sürüklenmesi; milliyetçiliğin çok uluslu devletleri, özellikle Osmanlı’yı parçalanma sürecine sokması; kadınların eşit haklardan uzun süre yoksun kalması.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Fransız İhtilali (1789): Nedenleri, Gelişimi, Sonuçları ve Osmanlı’ya Etkileri

Cevap: B. Metin; milliyetçi isyanları, Mısır ve Boğazlar meselelerini, Kırım Savaşı’nı, dış borçları, 93 Harbi’ni, fermanları, Kanun-ı Esasi’yi ve siyonizmi Şark Meselesi çerçevesinde ele alıp bunların Osmanlı’nın idari ve toplumsal yapısına etkilerini anlatır. Diğer seçenekler metnin yalnızca bir bölümünü kapsar.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: XIX. Yüzyıl Siyasi Olayları

Örnek cevap: 1) Sırp ve Yunan isyanları nasıl uluslararası bir soruna dönüştü? 2) 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi Osmanlı’nın egemenlik haklarını nasıl etkiledi? 3) Tanzimat ve Islahat fermanları Avrupalı devletlerin Osmanlı iç işlerine karışmasını neden kolaylaştırdı? “Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi neden kuruldu?” ya da “II. Abdülhamid siyonist faaliyetlere karşı hangi önlemleri aldı?” gibi sorular da yazılabilir.

Cevap: A, C, D, E ve F. Metne göre Balkan isyanları Avrupa’nın müdahalesiyle uluslararası boyut kazandı (A), Düyûn-ı Umûmiyye ile mali denetim Avrupalılara bırakıldı (C), Kanun-ı Esasi ile anayasal düzenin ilk adımı atıldı (D), fermanlardaki bazı maddeler Avrupa’nın müdahalesini kolaylaştırdı (E) ve 93 Harbi sonrası göçler demografik yapıyı değiştirdi (F). B desteklenemez; metinde Mısır Meselesi’nin denge politikasıyla çözüldüğüne dair bilgi yoktur, sorun Avrupalı devletlerin müdahalesiyle uluslararası hâle gelmiştir. Ç de yanlıştır; metne göre Avrupalı devletlerin müdahaleleri yüzünden Yahudi yerleşimi önlenememiştir.

Cevap: E. Metne göre Tanzimat ve Islahat fermanları toplumda eşitlik düşüncesini pekiştirmiş, hukuk devleti ve çağdaş vatandaşlık anlayışına zemin hazırlamıştır; Kanun-ı Esasi ile de meclis açılmıştır. Bu da halka çeşitli siyasi ve sosyal haklar verildiğini gösterir. A ve B metinle desteklenmez; C’deki mali disiplin yargısına dair metinde bilgi yoktur; D ise Kırım Savaşı’nda Avrupa desteği olmadan ayakta kalınamadığı bilgisiyle çelişir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tanzimat Fermanı (Gülhane Hattı Hümayunu) (1839)

Mühendishane-i Bahrî-i Hümayun (1775) ve Mühendishane-i Berrî-i Hümayun (1795): Silah teknolojisi ve savaş taktiklerindeki gelişmeler karşısında donanma ve kara ordusuna gemi inşası, haritacılık, istihkâm ve topçuluk bilen teknik subay ve mühendis yetiştirmek için kuruldu. Darülfünun: Avrupa üniversiteleri düzeyinde, modern bilimleri öğretecek sivil bir yükseköğretim kurumuna duyulan ihtiyaçtan doğdu. Müze-i Hümayun (1869): Tarihî eserlerin yabancı müzelere götürülmesini önlemek, onları korumak ve sergilemek için kuruldu. Sanayi-i Nefîse Mektebi (1883): Resim, heykel ve mimarlık alanında Batılı anlamda sanatçı ve sanat öğretmeni yetiştirmek amacıyla açıldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Cevap: A, C, Ç, D ve F. Darülfünun Avrupa üniversite modelinden esinlenerek kuruldu (A) ve bilimsel gelişmeleri destekledi (D); mühendishaneler ordunun ihtiyaç duyduğu teknik personeli ve subayları yetiştirmek için açıldı (C, Ç); Müze-i Hümayun arkeolojinin ve kültürel miras bilincinin gelişmesine katkı sağladı (F). B yanlıştır, çünkü telgraf idari işlerde, ticarette ve halkın haberleşmesinde de kullanıldı. E de yanlıştır; mühendishanelerde Avrupalı uzmanların yanında Osmanlı hocaları da ders verdi.

Cevap: A. Tablo yalnızca demir yolu yapımına katılan ülkelerin paylarını gösterir. Buradan yabancı sermayeden yararlanıldığı (B), en büyük payın Almanya’ya ait olduğu (C), Belçika’nın payının en düşük olduğu (D) ve hatların %31’inin Osmanlı’nın kendi kaynaklarıyla yapıldığı (E) anlaşılır. Ancak demir yolu inşaatlarının Osmanlı ile Avrupa arasındaki ekonomik ilişkileri güçlendirdiği yargısına tablodaki verilerle ulaşılamaz.

Cevap: E. Tarihçilerin yaklaşımlarının çoğunda, özellikle 1. ve 5. yaklaşımda, hazine kaynaklarının yetersizliği ve dış borçlanma sanayi yatırımlarını sınırlayan temel etken olarak gösterilir. A, B, C ve D metinlerle çelişir; yatırımlar yerli girişimcilerden çok devlet ve yabancı sermaye eliyle yapılmış, iş gücü yetersiz kalmış ve sanayi üretimi beklenen ölçüde artmamıştır.

Cevap: B. Yargı, Tanzimat Dönemi’nde devletin ordu ihtiyacına yönelik sanayi yatırımlarını ve bunların neden zayıf kaldığını merkeze alır; bu, 1. tarihçinin devlet yatırımlarını esas alan yaklaşımıyla örtüşür. Dış ekonomik etkenler 2., yerel ekonomik gelişmeler 3., karşılaştırmalı küresel bakış 4., mali kaynaklar ise 5. tarihçinin yaklaşımıdır.

Cevap: C. 4. tarihçinin yaklaşımına ve Rusya ile Japonya’ya ait bilgilere göre Rusya yüksek gümrük tarifeleri uygulayarak iç pazarını korumuş; gümrük ve tüketim vergileri bütçesinin önemli gelir kaynakları arasında yer almıştır. Ticaret antlaşmaları ve kapitülasyonlar yüzünden gümrük gelirlerini artıramayan Osmanlı Devleti’dir. Diğer karşılaştırmalar metinlerle uyumludur.

Cevap: A, C, D ve E. Fabrikaların çoğunlukla ordu için üretim yapması, halkın ihtiyaçlarının ithal mallarla karşılanmasına yol açtı (A); serbest ticaret antlaşmalarıyla gelen ucuz mallar zanaatkârları zor durumda bıraktı (C); dış borçlanma bütçe açığını ve dışa bağımlılığı artırdı (D); kısa sürede kapanan fabrikalar kaynakların boşa harcanmasına neden oldu (E). B yanlıştır, kapitülasyonlar kaldırılmamış ve yerli tüccar korunmamıştır. Ç yanlıştır, Osmanlı’da iş gücü fazlası değil iş gücü açığı vardı. F de yanlıştır, yüzyılın sonlarında yabancı yatırımlar engellenmemiş, aksine öne çıkmıştır.

Örnek cevap: Öneri 1: Avrupalı devletlerin rekabetinden yararlanarak ticaret antlaşmalarında gümrük oranlarını yükseltmek ve yeni kurulan sanayileri birkaç yıl korumak. Öneri 2: Fabrikalardan önce insan yetiştirmek; mühendis okullarını ve sanayi mekteplerini çoğaltmak, ilköğretimi yaygınlaştırıp okuryazarlığı artırmak. a) Bu öneriler uygulansaydı yerli dokuma ve imalat ucuz Avrupa mallarına karşı ayakta kalabilir, sermaye yurt içinde birikebilir ve fabrikalar yabancı uzmana bağımlı olmadan uzun süre çalışabilirdi. b) Oysa XIX. yüzyılda 1838 Baltalimanı Antlaşması ile gümrükler düşük tutuldu ve zanaatkârlar geriledi; Tanzimat fabrikaları yetişmiş kadro ve sermaye eksikliğinden kısa sürede kapandı. Önerilerim, Japonya’nın eğitim ve korumacılıkla elde ettiği başarıya benzer bir yol izlerdi.