11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 240-244 Cevapları

Örnek cevap: Dış ticaretten büyük servet kazanan kesim sayıca azdı ve kazancını genellikle sanayiye değil ticarete, bankerliğe ve devlete borç vermeye yatırdı; çünkü bunlar daha az riskli ve daha kârlıydı. Müslüman tüccarlar iç ticarette güçlüydü ama ellerindeki sermaye küçük ölçekliydi. Bankalar çoğunlukla devletin borçlanmasına aracılık ediyordu. Ucuz Avrupa malları karşısında korunmayan bir pazarda fabrika kurmak kâr getirmiyordu; nitelikli iş gücü ve makine de dışarıdan getirilmek zorundaydı. Bu nedenlerle burjuvazi sanayileşmeyi sürükleyecek güce ulaşamadı.

Örnek cevap: Başarılı olduğu alanlar: Tarımsal üretim ve ihracat arttı; demir yolları, limanlar ve telgrafla ulaşım ve haberleşme altyapısı gelişti; şirketleşme, bankacılık ve ticaret hukuku gibi kurumlar oluştu; İstanbul’da Batı tarzı tüketim ve yeni bir orta sınıf ortaya çıktı. Yetersiz kaldığı alanlar: Sanayileşme sağlanamadı, ham madde satıp mamul mal alan bir ekonomi oluştu; kapitülasyonlar ve ticaret antlaşmaları yüzünden gümrük politikası bağımsız belirlenemedi; dış borçlar ve Düyûn-ı Umûmiyye ile mali bağımsızlık zedelendi; yerli zanaatkârlar rekabette geriledi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Ekonomi

Örnek cevap: Reklamlar ve bonmarşe denilen büyük mağazalar, İstanbul’da Batılı yaşam tarzını benimseyen bir orta sınıfın ve burjuvazinin doğduğunu gösterir. Tüketim alışkanlıkları değişmiş, insanlar yalnızca ihtiyaçtan değil moda ve beğeniye göre de alışveriş yapmaya başlamıştır. Avrupa mallarının yaygınlaşması, Osmanlı’nın dünya ekonomisine eklemlendiğini anlatır. Basının gelişmesiyle reklamcılık gibi yeni meslekler ve yeni bir kent kültürü ortaya çıkmıştır.

Örnek cevap: Askerî fabrikalar ordunun silah, barut, üniforma ve gemi ihtiyacını kısmen karşıladı ve modern teknolojinin ülkeye girişini sağladı. Ancak bu fabrikalar piyasaya satış yapıp kâr elde etmek için kurulmadığından ekonomiye sermaye birikimi kazandırmadı. Halkın ihtiyaç duyduğu tüketim malları el tezgâhlarında ya da ithalatla karşılandı; özel sektör sanayisi gelişemedi. Yatırımlar devlet bütçesine bağlı olduğu için mali sıkıntılarla birlikte durdu ve birçok fabrika kısa ömürlü oldu.

Örnek cevap: Olumlu yönden, Taylor gibi uzmanlar sayesinde buharla çalışan döküm ve hadde tesisleri kuruldu, Tersane ve Tophane modernleşti, Osmanlı işçi ve ustaları yeni teknikleri öğrendi. Avrupa’ya gönderilen öğrencilerle teknik bilgi birikimi arttı. Olumsuz yönden ise makineler, yedek parçalar ve uzmanlar pahalıydı ve hazineye büyük yük getirdi. Teknolojiyi üretme değil kullanma bilgisi aktarıldığı için yerli makine üretimi gelişmedi ve Osmanlı dışa bağımlı kaldı.

Örnek cevap: Mühendis ve teknisyen yetiştiren okulların sayısı artırılabilir, Avrupa’ya gönderilen öğrencilerin dönüşte üretimde görev alması sağlanabilirdi. Getirilen makineler incelenip benzerlerini üretecek makine ve döküm atölyeleri kurulabilirdi. Japonya’nın lokomotif üretiminde yaptığı gibi belirli sektörler seçilip uzun vadeli planlarla desteklenebilirdi. Yerli maden ve kömür kaynakları işletilerek ham madde içeriden karşılanabilir, yerli girişimciler vergi muafiyeti ve devlet kredileriyle teşvik edilebilirdi.

Örnek cevap: Zeytinburnu’ndaki fabrikalar kompleksi, Birmingham ve Manchester gibi İngiliz sanayi bölgeleri örnek alınarak planlandı. Amaç; demir, çelik, silah, tarım aletleri ve dokuma gibi pek çok ürünü aynı bölgede, birbirini besleyen tesislerde üretmekti. Yeşilköy’deki model çiftlikte yetiştirilen pamuğun kompleksteki fabrikalarda işlenmesi gibi, ham maddeden mamul mala kadar bütün aşamaları ülke içinde tamamlayan planlı ve kapsamlı bir program hedeflendi. Böylece hem ordunun ihtiyaçları karşılanacak hem de ithalata bağımlılık azalacaktı.