11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 319-325 Cevapları

Örnek cevap: Benzerlik: İkisi de yurdunu terk ederek Osmanlı topraklarına sığınmış, devletin yardımına ihtiyaç duyan göçmenlerdir. Farklılık: Mülteci, savaş sırasında düşman işgaline uğrayan yerlerden sınırın gerisine kaçan herkestir; din ve soy ayrımı yapılmaz ve işgal bitince dönme ihtimali vardır. Muhacir ise bir antlaşmayla başka devlete bırakılmış topraklardan gelir ve kalıcı olarak yerleşir. Bu yüzden muhacirlerin iskânı daha hızlı yapılırken mültecilerle ilgili işlemler daha yavaş yürüdü.

Örnek cevap: Gıda, giyecek, barınma ve sağlık yardımları sayesinde göçmenler hayatta kalabildi ve salgınların yayılması bir ölçüde sınırlandı. Arazi, tohum, alet ve iş imkânı sağlanması göçmenleri üretici hâle getirdi; tarım canlandı, yeni köyler kuruldu. Halkın evlerini ve yardımlarını açması dayanışmayı güçlendirdi, göçmenlerin yerli halkla kaynaşmasını kolaylaştırdı. Öte yandan bu yardımlar zor durumdaki Osmanlı maliyesine ağır bir yük getirdi.

Örnek cevap: Böyle büyük felaketlerde ihtiyaç çok fazla olduğu için devletin imkânları tek başına yetmeyebilir. Halkın ve Hilâl-i Ahmer (Kızılay) gibi kuruluşların katılımı yardımın daha hızlı ve geniş kitlelere ulaşmasını sağlar. Bu kuruluşlar sağlık, barınma ve gıda gibi alanlarda deneyimli ekiplerle çalışır. Ayrıca yardımlaşma toplumsal dayanışmayı ve birlik duygusunu güçlendirir; afetzedeler yalnız olmadıklarını hisseder.

Örnek cevap: O dönemde antibiyotik yoktu ve kolera aşısı orduda ancak 1913’te kullanılmaya başlandı; bu yüzden salgınlar çok sayıda can aldı. Ordu: Hastalıktan zayıf düşen ve ölen askerler yüzünden savaş gücü azaldı, hastalar karantinaya alındı. Yönetim: Hastaneler yetmeyince camiler, okullar ve saray bahçeleri hastaneye çevrildi; karantina, kaynatılmış su dağıtımı ve aşılama gibi önlemler alındı, sağlık kurumları gelişti. Halk: Ölümler, korku ve sefalet arttı; halk temizlik kurallarına uymaya çağrıldı ve günlük hayatı değişti.

Örnek cevap: Göçmenler önceki meslek ve becerilerine göre işe yerleştirildiği için yardıma muhtaç olmaktan çıkıp üretime katıldı. Bu sayede devletin yardım yükü zamanla azaldı. Balkanlardan gelen çiftçiler pulluk ve yaylı araba gibi araçları yaygınlaştırdı, patates üretimini artırdı; Selânik’ten gelenler İstanbul’da dokuma sanayisinin gelişmesine katkı sağladı. Böylece tarım ve sanayi canlandı, Müslüman girişimci sayısı arttı.

Örnek cevap: XIV. yüzyıldaki veba salgını Avrupa nüfusunu büyük ölçüde azalttı ve ekonomik düzeni sarstı. Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’ndaki kolera ve tifüs salgınları orduları zayıflattı, göçmenler arasında binlerce can aldı; 1918 İspanyol gribi dünya çapında milyonlarca kişiyi öldürdü. COVID-19 salgınında ise karantinalar, okulların kapanması ve uzaktan çalışma gibi önlemlerle günlük hayat değişti. Ortak noktaları ölümler, ekonomik kayıplar ve devletin sağlık önlemlerini artırmasıdır. Fark ise günümüzde aşı ve modern tıp sayesinde salgınların daha hızlı kontrol altına alınabilmesidir.

Tablo şöyle doldurulabilir. Demografik etkiler: Balkanlarda ve Doğu Anadolu’da Müslüman nüfus büyük kayıp verdi; Anadolu’nun iç ve batı bölgelerinde nüfus arttı, nüfus yapısı daha homojen hâle geldi. Ekonomik etkiler: Barınma, iaşe ve iskân giderleri hazineyi zorladı, üretim düştü; uzun vadede göçmenler tarım ve dokumada canlanma sağladı. İnsani ve toplumsal etkiler: Binlerce kişi öldü, aileler dağıldı, yetim çocuklar ortada kaldı; yardımlaşma ve ortak aidiyet duygusu güçlendi. Siyasi ve idari etkiler: İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi ve Aşâir ve Muhacirîn Müdüriyeti Umumisi gibi düzenleme ve kurumlar oluştu, sağlık teşkilatı gelişti, Türkçülük politikası güçlendi.

Örnek cevap: Başlık: “Rumeli’den Gelen Kafileler ve Görünmeyen Düşman.” Haber kısmında 1913’te İstanbul’a ulaşan göçmenlerin camilere yerleştirildiği, kolera yüzünden Ayasofya ve Sultanahmet’in hastaneye çevrildiği, Hilâl-i Ahmer’in seyyar hastanelerde binlerce kişiyi tedavi ettiği anlatılabilir. Yorum kısmında devletin yeni iskân nizamnamesi ve muhacir komisyonları değerlendirilir; halkın yardıma koşmasının önemi vurgulanır. Köşe, kaynaklara dayalı bilgilerle ve dönemin diline uygun, duygusu güçlü ama abartısız bir üslupla yazılmalıdır.