11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 300-307 Cevapları

Örnek cevap: 1918’de Osmanlı Devleti pek çok cephede geri çekiliyor ve savaşın sonuna yaklaşıyordu. Buna rağmen Bakü’de Müslümanlara yapılan katliam ve Azerbaycan’ın yardım çağrısı üzerine Kafkas İslam Ordusu kuruldu. Ordu, Sovyet Rusya, Ermeni birlikleri ve İngilizlerin yanı sıra müttefik Almanya’nın da karşı çıkmasına rağmen 15 Eylül 1918’de Bakü’yü kurtardı; 1130 şehit verildi. Bu zaferle Azerbaycan Cumhuriyeti gerçek bağımsızlığına kavuştu. Mondros’tan sonra ordu çekilmek zorunda kalsa da bu harekât, Türk dünyasının kardeşlik bağının ve bugünkü Türkiye-Azerbaycan dostluğunun sembolü oldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı’nın I.Dünya Savaşı’na Girişi ve Kafkas Cephesi

Örnek cevap: Avrupalı devletler Osmanlı’yı zayıflatıp topraklarını paylaşmak istiyordu; Ermeni meselesi onlara Osmanlı’nın iç işlerine karışmak için bahane sağladı. Rusya, Doğu Anadolu üzerinden sıcak denizlere inmek ve bölgede kendisine bağlı bir yapı kurmak istiyordu. İngiltere ise Rusya’nın bu yöne ilerlemesini engellemek, Hindistan yolunu güvenceye almak ve bölgede nüfuz kazanmak için meseleyle ilgilendi. Misyoner okulları ve kolejler de bu çıkarlara uygun olarak ayrılıkçı fikirlerin yayılmasına aracılık etti.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler

Örnek cevap: Tablo 3.1’de savaş öncesindeki Osmanlı Ermeni nüfusu kaynağa göre yaklaşık 1 milyon ile 1,9 milyon arasında değişiyor; Osmanlı nüfus sayımı ise yaklaşık 1,23 milyon gösteriyor. Diasporanın ileri sürdüğü kayıp rakamları, bu nüfus verileriyle ve göç edip savaştan sonra geri dönenlerin varlığıyla örtüşmüyor. Kaynak R’ye göre sevk kararı önceden planlanmamış, savaş içinde ordunun güvenliği için alınmıştı; 300 bin Ermeni sevkten muaf tutuldu, malları koruma altına alındı ve dönenlere iade edildi. Göç sırasında suç işleyen 1.673 kişinin yargılanması da devletin bir grubu yok etme amacı taşımadığını gösterir. Bu veriler, iddiaların tarihsel ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu ortaya koyar.

Örnek cevap: I. Dünya Savaşı sırasında Rusya’nın silahlandırdığı Ermeni çeteleri, Kafkas Cephesi’nde Osmanlı ordusuna karşı savaştı ve cephe gerisinde isyanlar çıkardı. Ordunun ikmal yollarının tehlikeye girmesi ve millî güvenliğin tehdit edilmesi üzerine Osmanlı hükûmeti 27 Mayıs 1915’te Sevk ve İskân Kanunu’nu çıkardı. Bu kanunla savaş bölgelerine yakın yerlerdeki Ermeniler, Suriye ve Musul gibi güneydeki Osmanlı topraklarına geçici olarak gönderildi. Yolda can ve mal güvenliği için tedbirler alındı; buna rağmen hastalık ve saldırılar yüzünden kayıplar yaşandı, görevini kötüye kullananlar yargılandı. Savaştan sonra isteyen Ermeniler eski yerlerine döndü; ancak konu sonraki yıllarda diaspora tarafından siyasi bir araç hâline getirildi.

Örnek cevap: İngiltere Musul, Urfa, Antep, Maraş, Batum, Samsun çevresi ve Anadolu demiryolunun kritik noktalarını; Fransa Adana, Mersin, Antakya ve sonra İngilizlerin bıraktığı Antep-Maraş-Urfa hattını; İtalya Antalya, Konya, Burdur ve Muğla çevresini; Yunanistan İzmir, Manisa, Aydın, Ayvalık çevresini işgal etti. İstanbul ve Boğazlar ortak işgale uğradı, doğuda Ermeni ve Gürcü işgal bölgeleri oluştu. İşgaller Boğazlar, liman şehirleri ve demiryolları gibi stratejik yerlerde, Musul petrolleri ve Çukurova gibi zengin kaynakların bulunduğu bölgelerde yoğunlaştı. Ayrıca savaş sırasında yapılan gizli antlaşmalarda bu bölgeler İtilaf Devletleri arasında önceden paylaşılmıştı ve Mondros’un 7. ile 24. maddeleri bu işgallere bahane oldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

Tablo şöyle doldurulabilir. II. Meşrutiyet’in İlanı: Meclis yeniden açıldı, çok partili hayat başladı; Bulgaristan bağımsız oldu, Bosna-Hersek ve Girit kaybedildi. 31 Mart Olayı: II. Abdülhamid tahttan indirildi, 1909 değişikliğiyle meclisin yetkileri arttı. Bâbıâli Baskını: İttihat ve Terakki iktidarı ele geçirdi, ordu siyasete karıştı. Trablusgarp Savaşı: Uşi Antlaşması’yla Kuzey Afrika kaybedildi, On İki Ada sorunu doğdu. Balkan Savaşları: Rumeli’nin büyük bölümü kaybedildi, büyük göçler yaşandı, Türkçülük güçlendi, Adalar ve Batı Trakya sorunları çıktı. I. Dünya Savaşı: Mondros ile Osmanlı yenildi, topraklar işgal edildi, Millî Mücadele’nin zemini oluştu. Sevk ve İskân Kanunu: Cephe gerisinin güvenliği sağlandı; ancak konu sonraki dönemde Türkiye aleyhine siyasi bir iddiaya dönüştürüldü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 1.Dünya Savaşı’nın Sonuçları

Doğu Ege adalarının silahlandırılması haberi, Trablusgarp ve Balkan Savaşları sırasında adaların işgaliyle başlayan Adalar Sorunu’na dayanır; adaların askerden arındırılması Lozan (1923) ve Paris (1947) antlaşmalarıyla kararlaştırılmıştı. Rus tarihçinin açıklaması, I. Dünya Savaşı’nda çıkarılan 1915 tarihli Sevk ve İskân Kanunu ile ilgili sözde iddialara dayanır. Batı Trakya Türklerinin kimlik talebi ise Balkan Savaşları sonrasında ortaya çıkan, I. Dünya Savaşı’ndan sonra bölgenin Yunanistan’a geçmesi ve Lozan’daki azınlık hükümleriyle devam eden Batı Trakya Sorunu’ndan kaynaklanır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

Örnek cevap: Bu sorunların hiçbiri tam olarak çözülemedi; antlaşma hükümleri taraflarca farklı yorumlanıyor ya da uygulanmıyor. Ege ve Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları ve enerji kaynakları, Türkiye ile Yunanistan arasındaki rekabeti canlı tutuyor. Batı Trakya’daki Türk azınlığın kimlik, eğitim ve din hakları hâlâ sorun oluşturuyor. 1915 olaylarıyla ilgili iddialar da diaspora lobileri ve bazı devletler tarafından siyasi bir baskı aracı olarak kullanılıyor.

Örnek şema: 1908 II. Meşrutiyet (meclis açıldı, Bulgaristan ve Bosna-Hersek kaybedildi) → 1909 31 Mart Olayı (II. Abdülhamid tahttan indirildi, anayasa değişti) → 1911-1912 Trablusgarp Savaşı (Kuzey Afrika ve On İki Ada kaybı) → 1912-1913 Balkan Savaşları (Rumeli kaybı, büyük göç ve salgınlar) → 1913 Bâbıâli Baskını (İttihat ve Terakki iktidarı) → 1914 I. Dünya Savaşı’na giriş (cepheler, Çanakkale ve Kut zaferleri) → 1915 Sevk ve İskân Kanunu → 1918 Bakü’nün kurtarılması ve Mondros (işgaller, Millî Mücadele’ye giden yol). Her kutuya bir iki cümlelik açıklama yazılmalı, oklarla neden-sonuç bağı gösterilmeli ve sonda kullanılan kaynaklar listelenmelidir.