Kısaca
Babıâli Baskını, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin 23 Ocak 1913‘te Babıâli’de (sadrazamlık binası) toplantı hâlindeki Kâmil Paşa hükümetini silah zoruyla düşürdüğü hükümet darbesidir. I. Balkan Savaşı sırasında Büyük Devletlerin Edirne’nin Bulgaristan’a bırakılmasını istemesi üzerine, Enver Bey önderliğindeki İttihatçılar hükümetin Edirne’yi terk edeceğini öne sürerek Babıâli’ye baskın yaptı. Baskında Harbiye Nazırı Nâzım Paşa öldürüldü, Kâmil Paşa istifaya zorlandı ve Mahmud Şevket Paşa sadrazam oldu. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre İttihat ve Terakki bu baskınla ele geçirdiği iktidarı, I. Dünya Savaşı yenilgisine kadar ülkeyi tek partili bir rejimle yöneterek sürdürdü.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 23 Ocak 1913 |
| Yer | Babıâli (sadrazamlık binası), İstanbul |
| Düzenleyen | İttihat ve Terakki Cemiyeti |
| Önde gelenler | Enver Bey, Talat Bey, Yakup Cemil, Ömer Naci, Mustafa Necib |
| Devrilen hükümet | Kâmil Paşa hükümeti |
| Öldürülen | Harbiye Nazırı Nâzım Paşa ve bazı görevliler |
| Yeni sadrazam | Mahmud Şevket Paşa |
📌 SINAV NOTU: Babıâli Baskını sorularında en çok şu sonuç sorulur: İttihat ve Terakki’nin iktidarı tamamen ele geçirmesi ve ülkenin I. Dünya Savaşı sonuna kadar tek parti yönetimiyle idare edilmesi. Baskının gerekçesi olarak Edirne’nin Bulgaristan’a bırakılacağı iddiası gösterildi.
Babıâli Baskını’nın Nedenleri
- İttihatçılarla muhalefetin mücadelesi: 31 Mart Vakası‘ndan sonra iktidarı ele geçiren İttihatçılara karşı 1911’de Hürriyet ve İtilaf Fırkası kuruldu. 1912’deki “sopalı seçim”i İttihatçılar kazandı; ancak Halaskâr Zabitan grubunun muhtırasıyla Gazi Ahmed Muhtar Paşa hükümeti, ardından 29 Ekim 1912’de Kâmil Paşa hükümeti kuruldu ve İttihatçılar iktidardan uzaklaştı.
- Balkan Savaşı yenilgileri: 8 Ekim 1912’de başlayan Balkan Savaşı’nda Osmanlı ordusu ağır yenilgiler aldı. Bulgar ordusu Çatalca’ya kadar ilerledi. Londra’daki barış görüşmeleri Edirne ve Adalar meselesi yüzünden sonuçsuz kaldı.
- Edirne meselesi: Büyük Devletler 17 Ocak 1913’te verdikleri notada Edirne’nin Bulgaristan’a, Adaların da kendilerine bırakılmasını istedi. 22 Ocak’ta Dolmabahçe’de toplanan meclis notaya cevap verilmesine karar verdi. TDV’ye göre İttihatçılar, cevap notasının henüz hazırlanmadığını bildikleri hâlde Kâmil Paşa’yı Edirne’yi Bulgarlara terk etmiş gibi göstermeye çalıştı.
Baskının Seyri (23 Ocak 1913)
- Enver Bey, Yakup Cemil, Ömer Naci, Mustafa Necib ve birkaç kişiyle Nuruosmaniye’deki cemiyet merkezinden at sırtında Babıâli’ye yola çıktı. Talat Bey ve bazı subaylar kıyafet değiştirerek önceden Babıâli’ye gitmişti. Yol boyunca bir kalabalık da onlara katıldı.
- Babıâli’de çıkan çatışmada sadaret yaveri Nâfiz Bey, Harbiye Nazırı’nın yaveri Kıbrıslızade Tevfik Bey ve bir polis komiseri öldü. Tevfik Bey ölmeden önce Mustafa Necib’i vurdu.
- Gürültü üzerine dışarı çıkan Harbiye Nazırı Nâzım Paşa, TDV’ye göre Yakup Cemil tarafından şakağından vurularak öldürüldü.
- Enver ve Talat Beyler sadrazamın odasına girdi. Kâmil Paşa, padişaha “ahali ve asker tarafından” gelen istek üzerine istifaya mecbur kaldığını yazdığı bir istifa mektubu yazmak zorunda kaldı.
Yeni Hükümet
Enver Bey saraya giderek Sultan V. Mehmed Reşad’dan İttihatçıların önerdiği Mahmud Şevket Paşa’nın sadrazam atanmasını sağladı. Cemal Bey İstanbul muhafızlığını üstlendi; Talat Bey vilayetlere telgraf çekerek hükümet değişikliğini Edirne’nin düşmana bırakılmak istendiği iddiasıyla duyurdu. Muhalif gazeteciler tutuklandı, Kâmil Paşa ve bazı nazırlar ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.
Edirne’yi kurtarma iddiasıyla iktidara gelen yeni hükümet, savaşın devamında daha ağır şartları kabul etmek zorunda kaldı; TDV’ye göre Edirne 30 Mayıs 1913 Londra Antlaşması ile Bulgaristan’a bırakıldı. Edirne, kısa süre sonra II. Balkan Savaşı sırasında Osmanlı tarafından geri alındı.
Babıâli Baskını’nın Sonuçları
- İttihat ve Terakki’nin tek başına iktidarı: TDV’ye göre İttihat ve Terakki, I. Dünya Savaşı yenilgisine kadar muhalefeti sindirerek ülkeyi tek partili bir rejimle yönetti.
- Ordunun siyasete karışması: Baskın, subayların silah zoruyla hükümet değiştirdiği bir darbe olarak Osmanlı siyasetinde derin izler bıraktı.
- Muhalefetin tasfiyesi: Muhalif gazeteciler ve siyasetçiler tutuklandı ya da sürgün edildi.
- I. Dünya Savaşı’na giden yol: Ülkeyi I. Dünya Savaşı’na sokan kadro, bu baskınla iktidara yerleşti.
Sıkça Sorulan Sorular
Babıâli Baskını ne zaman oldu?
23 Ocak 1913’te oldu.
Babıâli Baskını’nı kim yaptı?
İttihat ve Terakki Cemiyeti; baskını Enver Bey, Talat Bey ve arkadaşları yönetti.
Babıâli Baskını’nın nedeni nedir?
Balkan Savaşı sırasında Kâmil Paşa hükümetinin Edirne’yi Bulgaristan’a bırakacağı iddiası ve İttihatçıların yeniden iktidara gelme isteğidir.
Babıâli Baskını’nda kim öldürüldü?
Harbiye Nazırı Nâzım Paşa öldürüldü; bazı yaverler ve görevliler de çatışmada hayatını kaybetti.
Babıâli Baskını’ndan sonra kim sadrazam oldu?
Mahmud Şevket Paşa sadrazam oldu.
Babıâli Baskını’nın sonucu nedir?
İttihat ve Terakki iktidarı tamamen ele geçirdi ve ülkeyi I. Dünya Savaşı sonuna kadar tek parti yönetimiyle idare etti.
Kaynaklar: Cevdet Küçük, “Bâbıâli Baskını”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 4, s. 389-390.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Nedenleri, Seyri ve Sonuçları){kind=link}