Bu sayfalarda kaynağı sorgulama ve yorumlama aşamaları işleniyor. Sorular yazılı belgelerin yetip yetmediğini, Harput kazılarının katkısını, bir mozaiğin nasıl tarihlendiğini ve bir tarihçinin yorumunu olgulardan ayırmayı soruyor.
9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 43 Cevapları
Soru 1Kaynak sorusus. 43
Kaynak Ğ’ye göre bir tarih araştırması yalnızca yazılı belgelerle doğru ve güvenilir sonuca ulaşabilir mi?
Cevabı göster
Örnek cevap: Yeterli olmaz. Kaynak Ğ’ye göre tahrir defterleri, şer’iyye sicilleri, mühimme defterleri gibi resmî belgeler çok değerli olsa da geçmişin bütün ayrıntılarını yansıtamaz. Resmî kayıtlara geçmeyen gündelik yaşam, halkın kullandığı eşyalar ve yapılar ancak arkeolojik kazılarla ortaya çıkar. Yazılı belgeler ile maddi kalıntılar birlikte kullanıldığında geçmiş daha somut ve nesnel biçimde ortaya konur.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarih Biliminin Yöntemi
Soru 2Kaynak sorusus. 43
Harput İç Kale kazılarında bulunan Osmanlı evi ve sikkeler (Kaynak H ve I), Harput’un tarihini aydınlatmaya yeter mi?
Cevabı göster
Örnek cevap: Tek başına yetmez. Ev kalıntısı mimari ve gündelik yaşam hakkında, sikkeler ise ekonomi ve yerleşimin hangi dönemde sürdüğü hakkında bilgi verir. Ancak şehrin yönetimi, nüfusu, önemli olayları ve sosyal yapısı için tahrir defterleri, şer’iyye sicilleri, vakfiyeler ve seyyah anlatıları gibi yazılı kaynaklara da ihtiyaç vardır. Kazılar sürdükçe Harput Zindanı gibi yeni buluntular da bilgiyi zenginleştirir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarihe Yardımcı Bilim Dalları
Soru 3Kaynak sorusus. 43
Harput kazılarındaki buluntular göz önüne alındığında arkeolojinin yanında hangi bilimlerden yararlanılmış olabilir?
Cevabı göster
Örnek cevap: Sikkeleri incelemek için nümismatik, buluntuların yaşını belirlemek için kimya ve kronoloji kullanılmış olabilir. Ev ve gündelik eşyaları yorumlamak için etnografya, insan kalıntıları için antropoloji, yapılardaki yazıtlar için epigrafi ve paleografiden yararlanılabilir. Kalenin konumunu ve çevresini değerlendirmek için coğrafyaya da başvurulur.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarihe Yardımcı Bilim Dalları
TespitEtkinliks. 43
Sayfa 43’teki kaynaklara göre tarihsel bilginin üretim sürecine dair tespitinizi yazınız.
Cevabı göster
Örnek cevap: Bu sayfa kaynağı sorgulama aşamasını gösterir. Yazılı belgelerin sınırlılığı, geçerliliği ve güvenilirliği sorgulanmış; yazılı belgeler ile arkeolojik buluntular karşılaştırılarak farklı bakış açıları ortaya konmuştur.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarih Biliminin Yöntemi
9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 44 Cevapları
Soru 1Kaynak sorusus. 44
Tarihçiler Kaynak İ’deki mozaik tarihlemesine ve Kaynak K’deki çıkarımlarına nasıl bir yol izleyerek ulaşmıştır?
Cevabı göster
Örnek cevap: Kaynak İ’de mozaiğin yapım tarihini gösteren bir belge olmadığı için yazar, mozaikte tasvir edilen kişilerin bilinen tarihlerinden yola çıkmıştır. II. Ioannes’in 1118’de tahta çıkışı ve İrene’nin 1134’teki ölümüyle bir aralık belirlenmiş; oğul Aleksios’un 1122’de eş imparator ilan edilmesi ve yazıttaki unvanıyla aralık 1122-1134’e daraltılmıştır. Kaynak K’de ise yazar Niketas’ın kaydını yorumlamış, Sebaste’nin bugünkü yerini belirlemiş ve bunu önceki seferle karşılaştırarak kendi görüşünü desteklemiştir. Yani iki tarihçi de kaynakları karşılaştırmış ve dolaylı kanıtlardan mantıklı çıkarımlar yapmıştır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Ayasofya: Kilise, Cami, Müze ve Yeniden Cami (537-2020)
Soru 2Kaynak sorusus. 44
Kaynakların incelenmesi, Komnenos mozaiğinin ne zaman yapıldığına dair çıkarıma nasıl katkı sağlamıştır?
Cevabı göster
Örnek cevap: Hükümdarların tahta çıkış ve ölüm tarihlerini veren kaynaklar sayesinde geniş bir tarih aralığı belirlenmiştir. Mozaikteki yazıt ve saray şairi Theodoros Prodromos’un taç giyme anlatısı bu aralığın daraltılmasını sağlamıştır. Böylece doğrudan belge olmamasına rağmen mozaiğin büyük olasılıkla 1122-1134 arasında yapıldığı sonucuna varılmıştır. Bu örnek, farklı kaynakların birbirini tamamlayarak kesinliği artırdığını gösterir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Ayasofya: Kilise, Cami, Müze ve Yeniden Cami (537-2020)
Soru 3Kaynak sorusus. 44
Kaynak K’deki hangi ifadeler yazarın kişisel yorumunu ve bakış açısını gösterir?
Cevabı göster
Örnek cevap: Yazarın, Manuel’in bu barışı bir ölçüde parayla satın aldığını söylemenin mümkün göründüğünü belirttiği cümle doğrudan kendi yorumudur. Niketas’ın kaydını dikkat çekici bulması, sultanla barışın Manuel’in işine geldiğini söylemesi ve iki taraf arasındaki buzların eridiğini düşünmesi de değerlendirmedir. Son cümlede seferlerle alınan yerlerin elde tutulamadığına dair kendi görüşünün doğrulandığını söylemesi de bakış açısını yansıtır. Buna karşılık II. Kılıç Arslan’ın 1162’de İstanbul’a gitmesi ve Sebaste’nin konumu olgusal bilgilerdir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Miryokefalon Savaşı (1176): Nedenleri, Seyri ve Sonuçları
TespitEtkinliks. 44
Sayfa 44’teki kaynaklara göre tarihsel bilginin üretim sürecine dair tespitinizi yazınız.
Cevabı göster
Örnek cevap: Bu sayfa kaynağı yorumlama aşamasını gösterir. Tarihçiler kaynaklardaki bilgileri dönemin şartlarını dikkate alarak eleştirel biçimde yorumlamış; kişi, yer ve zaman unsurlarından yola çıkarak çıkarımda bulunmuştur.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarih Biliminin Yöntemi
Sıkça Sorulan Sorular
Harput kazılarında neler bulundu?
Kitapta Harput İç Kale kazılarında ortaya çıkan bir Osmanlı evi, Osmanlı dönemine ait sikkeler ve 2007-2009 yıllarında açığa çıkarılan Harput Zindanı örnek veriliyor.
Ayasofya’daki Komnenos mozaiği ne zaman yapıldı?
Doğrudan bir belge yoktur. Tasvir edilen kişilerin tarihlerine göre mozaiğin büyük olasılıkla 1122-1134 arasında yapıldığı düşünülür.
Yazılıya mı hazırlanıyorsun? 9. sınıf tarih yazılı soruları sayfamızda örnek yazılılar ve cevap anahtarı var.
Bu sayfadaki cevaplar öğrencilere yol göstermek için Tarih Vakti tarafından yazılmıştır. Soruların ve kaynak metinlerin tam hâli MEB ders kitabındadır; açık uçlu sorularda kendi cümlelerinle cevap vermen beklenir.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Cevaplar Tarih Vakti tarafından yazılmıştır; soruların tam metni için MEB ders kitabına bakınız. · Son güncelleme: Kasım 2026
