Kısaca
Pasinler Savaşı, Büyük Selçuklu Devleti ordusunun 1048‘de Erzurum yakınlarındaki Pasin ovasında Bizans ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattığı savaştır. Tuğrul Bey’in gönderdiği İbrahim Yinal ve Kutalmış komutasındaki Selçuklu ordusu önce Erzurum’u aldı, ardından Pasin ovasında Bizans ordusunu yendi. Esir düşen Gürcü prensi, Bizans imparatorunun isteği üzerine fidye alınmadan serbest bırakıldı. Pasinler, ders kitaplarında Selçukluların Bizans’a karşı kazandığı ilk büyük zafer olarak anlatılır.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 1048 (440) |
| Yer | Pasin ovası (bugün Erzurum’un Pasinler ilçesi, Hasankale) |
| Taraflar | Büyük Selçuklu Devleti – Bizans İmparatorluğu |
| Selçuklu komutanları | İbrahim Yinal ve Kutalmış |
| Sultan | Tuğrul Bey |
| Sonuç | Selçuklu zaferi; çok sayıda esir ve ganimet |
📌 SINAV NOTU: Pasinler sorularında en çok şu bilgiler sorulur: Büyük Selçukluların Bizans’a karşı kazandığı ilk büyük zafer olması ve esir alınan Gürcü prensinin fidyesiz serbest bırakılması. Selçuklu-Bizans savaşlarını sırayla öğrenin: Pasinler (1048) → Malazgirt (1071) → Miryokefalon (1176).
Savaşın Arka Planı
Dandanakan Savaşı’ndan (1040) sonra kurulan Büyük Selçuklu Devleti, Türkmen gruplarını batıya, Bizans sınırına doğru yönlendiriyordu. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 1047’de İnanç Yabgu’nun oğlu Hasan Bey, Aras kıyısında Bizanslılar tarafından pusuya düşürülerek öldürüldü. Bunun üzerine Tuğrul Bey, kardeşi İbrahim Yinal’ı ve Arslan Yabgu’nun oğlu Kutalmış’ı Bizans üzerine gönderdi.
Savaşın Seyri
TDV’ye göre Selçuklu ordusu önce Erzurum’u fethetti, ardından Pasin ovasında Bizans ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı. Selçukluların eline çok sayıda esir ve ganimet geçti. Esirler arasında bir Gürcü prensi de vardı; ders kitaplarında bu prensin adı Liparit olarak geçer.
Savaştan Sonra: Tuğrul Bey ve Bizans
Bizans imparatoru, esir düşen Gürcü prensinin serbest bırakılmasını istedi. TDV’ye göre Tuğrul Bey, prensi fidye almadan serbest bıraktı ve kendi elçisiyle birlikte İstanbul’a gönderdi. Elçi, İstanbul’daki caminin onarılmasını, orada Tuğrul Bey adına hutbe okunmasını ve Bizans’ın vergi ödemesini istedi. İmparator camiyi tamir ettirdi ve mihrabına Tuğrul Bey’in sembolü olan ok ve yay işaretini koydurdu; ancak vergi ödemeyi kabul etmedi.
Pasinler Savaşı’nın Önemi
- Büyük Selçuklu Devleti’nin Bizans’a karşı kazandığı ilk büyük zaferdir.
- Selçukluların Doğu Anadolu’daki gücünü gösterdi ve Türkmen akınlarının Anadolu içlerine doğru yoğunlaşmasının yolunu açtı.
- Tuğrul Bey’in Gürcü prensini fidyesiz bırakması ve İstanbul’daki caminin onarılmasını istemesi, Selçukluların İslam dünyasının koruyucusu olarak kendilerini öne çıkardığını gösterir.
- Selçuklu-Bizans mücadelesi, 1071’de Malazgirt’te Anadolu’nun kapılarının Türklere açılmasıyla sonuçlanacaktı.
Sıkça Sorulan Sorular
Pasinler Savaşı ne zaman yapıldı?
1048 yılında yapıldı.
Pasinler Savaşı kimler arasında yapıldı?
Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında yapıldı.
Pasinler Savaşı’nda Selçuklu ordusunu kim yönetti?
Tuğrul Bey’in gönderdiği İbrahim Yinal ve Kutalmış yönetti.
Pasinler Savaşı’nın önemi nedir?
Büyük Selçukluların Bizans’a karşı kazandığı ilk büyük zaferdir.
Pasinler Savaşı’nda esir alınan Gürcü prensine ne oldu?
Bizans imparatorunun isteği üzerine Tuğrul Bey tarafından fidye alınmadan serbest bırakıldı.
Pasinler nerededir?
Erzurum’un doğusunda, bugünkü Pasinler (Hasankale) ilçesindedir.
Kaynaklar: Faruk Sümer, “Tuğrul Bey”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 41, s. 344-346. TDV’de Pasinler Savaşı için ayrı madde yoktur. “İlk büyük zafer” değerlendirmesi ve Gürcü prensin adı ders kitaplarındaki anlatıma dayanır.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Selçukluların Bizans’a Karşı İlk Zaferi){kind=link}