Kısaca: Türk Tarih Kurumu, Atatürk’ün öncülüğünde 15 Nisan 1931‘de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti adıyla kuruldu; 1935’te Türk Tarih Kurumu adını aldı. Kurumun görevi Türk tarihini bilimsel yöntemle incelemek ve Türk Tarih Tezi‘ni ulusal ve uluslararası kongrelerde açıklamaktı. Hanedan eksenli tarih yerine millet eksenli tarih yazımını esas alan bu çalışmalar, Atatürk’ün milliyetçilik ilkesinin bir sonucudur. 2 Temmuz 1932‘de Atatürk’ün katılımıyla I. Türk Tarih Kongresi toplandı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Kuruluş | 15 Nisan 1931 (Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti) |
| Adı | 1935’te Türk Tarih Kurumu |
| Öncü | Mustafa Kemal Atatürk |
| Temel görüş | Türk Tarih Tezi |
| İlk kongre | I. Türk Tarih Kongresi, 2 Temmuz 1932, Ankara |
| İlgili ilke | Milliyetçilik |
📌 SINAV NOTU: Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu milliyetçilik ilkesi ile eşleştirilir. Sınavda kronoloji sorulur: Türk Tarihi Tetkik Heyeti (1930) → “Türk Tarihinin Ana Hatları” → Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (15 Nisan 1931) → I. Türk Tarih Kongresi (2 Temmuz 1932) → Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (9 Ocak 1936). Atatürk, vasiyetiyle İş Bankası hisselerinin gelirini TTK ve TDK‘ya bıraktı.
Türk Tarih Kurumunun Kuruluş Nedenleri
- Türk inkılabı millet düşüncesini esas aldı; yurttaşlar arasında ortak bir millî bilinç oluşturmak için yeni bir tarih görüşüne ihtiyaç vardı.
- Osmanlı döneminde tarih yazımı hanedan ve padişah eksenliydi; Türk milletinin İslamiyet öncesi ve Orta Asya geçmişi ihmal edilmişti.
- Avrupa’da Türkleri medeniyete katkısı olmayan bir topluluk olarak gösteren önyargılı görüşlere bilimsel yolla cevap verilmek isteniyordu.
- Atatürk’e göre millî kültürün temelleri millî tarihte aranmalıydı: “Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.”
Kuruluş Süreci ve Türk Tarih Tezi
Atatürk’ün isteğiyle 1930’da Türk Ocakları bünyesinde Türk Tarihi Tetkik Heyeti oluşturuldu ve heyet “Türk Tarihinin Ana Hatları” adlı eseri hazırladı. Ardından 15 Nisan 1931‘de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti kuruldu.
Yeni tarih görüşüne Türk Tarih Tezi denir. Cemiyetin ana hedefi bu tez doğrultusunda Türk milletinin medeniyetin beşiği Orta Asya’dan çıktığını ve Türklerin dünyadaki pek çok medeniyetin kurulup gelişmesine katkı yaptığını bilimsel yöntemlerle ortaya koymaktı.
Çalışmaları
- I. Türk Tarih Kongresi, 2 Temmuz 1932’de Ankara’da Atatürk’ün katılımıyla toplandı; Türk Tarih Tezi tartışıldı.
- Lise tarih ders kitapları yeni tarih görüşüne göre yazıldı.
- Alacahöyük başta olmak üzere Anadolu’da arkeolojik kazılar başlatıldı.
- Tarih çalışmalarına bilim insanı yetiştirmek için 9 Ocak 1936’da Ankara’da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi açıldı.
- Kurum, belgeler ve kaynak eserler yayımlayarak bugün de Türk tarihi araştırmalarını sürdürmektedir.
Önemi
- Tarih yazımında hanedan eksenli anlayıştan millet eksenli anlayışa geçildi.
- Türk tarihinin bilimsel yöntemlerle araştırılması kurumsal bir yapıya kavuştu.
- Atatürk’ün milliyetçilik ilkesi doğrultusunda millî kimlik ve millî bilinç güçlendirildi.
- Arkeoloji, antropoloji ve tarih alanlarında yeni bir akademik birikim oluştu.
Kültür alanındaki diğer adımlar için Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan İnkılaplar, Harf İnkılabı ve Türk Dil Kurumu sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Tarih Kurumu ne zaman kuruldu?
15 Nisan 1931’de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti adıyla kuruldu; 1935’te Türk Tarih Kurumu adını aldı.
Türk Tarih Kurumu neden kuruldu?
Türk tarihini bilimsel yöntemlerle incelemek ve Türk Tarih Tezi’ni ulusal ve uluslararası alanda açıklamak için kuruldu.
Türk Tarih Tezi nedir?
Türk milletinin Orta Asya’dan çıkarak pek çok medeniyetin kurulup gelişmesine katkı sağladığını savunan, millet eksenli Cumhuriyet dönemi tarih görüşüdür.
I. Türk Tarih Kongresi ne zaman toplandı?
2 Temmuz 1932’de Ankara’da Atatürk’ün katılımıyla toplandı.
Türk Tarih Kurumu hangi Atatürk ilkesiyle ilgilidir?
Milliyetçilik ilkesiyle ilgilidir.
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ne zaman açıldı?
9 Ocak 1936’da Ankara’da açıldı.
Kaynak: MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 ders kitabı, 3. ünite: 3.5.3 Tarih Alanındaki Çalışmalar. Görsel: Türk Tarih Kongresi sırasında İsmet İnönü ve Mustafa Kemal Atatürk (Wikimedia Commons, kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Kuruluşu, Amacı ve Türk Tarih Tezi){kind=link}