18 Mart 1915, sabah. Çanakkale Boğazı’nın girişinde dünyanın o güne kadar bir araya gelmiş en güçlü donanmalarından biri sıraya girmiş: İngiliz ve Fransız zırhlıları. Hesapları basit: tabyaları susturacak, Boğaz’ı geçecek, birkaç gün içinde İstanbul önlerinde olacaklar. Akşam olduğunda ise üç zırhlı Boğaz’ın dibindeydi, filo geri çekiliyordu. Dünya ilk kez o cümleyi duydu: Çanakkale geçilmez.
Her yıl 18 Mart’ta andığımız Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi, işte bu günün yıl dönümüdür. Bu yazıda 18 Mart’a nasıl gelindiğini, o gün Boğaz’da neler yaşandığını, ardından gelen kara savaşlarını ve Çanakkale’nin bugün bizim için ne anlama geldiğini anlatıyoruz.
| Kısaca | |
|---|---|
| Tarih | Her yıl 18 Mart (2027’de Perşembe) |
| Anılan | 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi |
| Deniz zaferi | 18 Mart 1915; İtilaf donanması Boğaz’ı geçemedi |
| 18 Mart Kahramanı | Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa (Çobanlı) |
| Kara savaşları | 25 Nisan 1915 – 9 Ocak 1916 (Gelibolu) |
| Sonuç | I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı’nın zafer kazandığı tek cephe |
Neden Çanakkale?
I. Dünya Savaşı’nın ilk yılında İngiltere ve Fransa’nın önünde büyük bir sorun vardı: müttefikleri Rusya’ya ulaşamıyorlardı. Boğazlar kapalıydı. Çanakkale’yi geçip İstanbul’u alırlarsa Osmanlı Devleti savaş dışı kalacak, Rusya’ya silah ve cephane taşınacak, Rus buğdayı Avrupa’ya akacak, kararsız Balkan devletleri de kendi yanlarına geçecekti. Plan kâğıt üzerinde kusursuzdu. Tek bir şeyi hesaba katmamışlardı.
19 Şubat 1915’te İngiliz ve Fransız gemileri Boğaz’ın girişindeki Kumkale ve Seddülbahir tabyalarını bombalamaya başladı. Bombardıman yaklaşık bir ay sürdü. Boğaz’ın ağzındaki mayınlar temizlendi, büyük saldırının günü belirlendi.
Nusret’in Gecesi
Saldırıdan on gün önce, 8 Mart 1915 gecesi, küçük bir Türk mayın gemisi karanlıkta Boğaz’a süzüldü: Nusret. Komutanı Yüzbaşı Hakkı Bey’di. Erenköy açıklarındaki Karanlık Liman’a, kıyıya paralel tek bir hat hâlinde mayınlarını bırakıp sessizce döndü. İtilaf gemileri bu bölgeyi daha önce taramış, temiz sanıyordu.
Bu tek gece, 18 Mart’ın kaderini değiştirecekti.
18 Mart 1915: Boğaz’da Bir Gün
18 Mart sabahı İngiliz ve Fransız filoları Boğaz’a girdi ve iki yakadaki tabyaları ağır ateşe tuttu. Türk topçusu Hamidiye, Mecidiye, Dardanos tabyalarından karşılık verdi. Gün ortasında Fransız zırhlısı Bouvet, manevra sırasında Karanlık Liman’daki mayınlara çarptı ve birkaç dakika içinde battı. Ardından İngiliz zırhlıları Irresistible ve Ocean aynı mayın hattına girdi; ikisi de battı.
Akşam olduğunda tablo açıktı. İtilaf donanması Bouvet, Ocean ve Irresistible zırhlılarıyla birlikte iki muhrip ve yedi mayın arama gemisini kaybetmiş; Gaulois ve Inflexible dahil yedi zırhlı savaşamaz hâle gelmişti. Filo, gücünün üçte birinden fazlasını kaybederek geri çekildi. Savunmayı yöneten Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa, o günden sonra “18 Mart Kahramanı” diye anıldı.
Tabyalarda ise efsaneleşen bir isim doğdu: Seyit Onbaşı. Rumeli Mecidiye Tabyası’nda topun mermi kaldıran vinci bozulunca, ağır mermiyi sırtlanıp topa sürdüğü anlatılır. Çanakkale’nin bu ve diğer kahramanlarını Çanakkale’nin Kahramanları yazımızda anlattık.
Denizden Karaya: Gelibolu
18 Mart, İtilaf Devletlerine Boğaz’ın yalnızca donanmayla geçilemeyeceğini gösterdi. Bu kez Gelibolu Yarımadası’na asker çıkarmaya karar verdiler. 25 Nisan 1915‘te, büyük kısmı Anzaklardan (Avustralya ve Yeni Zelanda kolordusu) oluşan ordu Seddülbahir, Kumkale ve Arıburnu’na çıktı.
Arıburnu’nda karşılarına, emir beklemeden 57. Alay’ı cepheye süren genç bir komutan çıktı: 19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal. O sabah askerlerine söylediği söz, Çanakkale’nin ruhunu özetler:
Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler ve komutanlar gelebilir.
Mustafa Kemal, 25 Nisan 1915
Ağustos’ta İtilaf kuvvetleri Suvla’ya yeni bir çıkarma yaptı. Mustafa Kemal komutasındaki birlikler Anafartalar’da ve Conkbayırı‘nda bu saldırıları da durdurdu. Aylar süren siper savaşının sonunda İtilaf kuvvetleri yarımadayı boşaltmaya karar verdi: 19-20 Aralık 1915 gecesi Anafartalar ve Arıburnu’ndan, 8-9 Ocak 1916‘da Seddülbahir’den çekildiler.
Bir Zaferin Bedeli
Çanakkale bir zaferdi ama ağır bir bedelle kazanıldı. Muharebelere katılan Türk askerlerinin sayısı 700 bine yaklaşıyordu. Türk kayıpları için kaynaklarda 190 bin ile 350 bin arasında farklı rakamlar verilir; TDV İslâm Ansiklopedisi, Genelkurmay kayıtlarına dayanarak şehit sayısını 213.882 olarak aktarır. Yalnızca İngiliz kuvvetlerinin kaybı 213.980’i buldu.
Şehitlerin önemli bir kısmı okumuş, yetişmiş gençlerdi; bazı okulların o yıl mezun veremediği anlatılır. Bu kayıp, Cumhuriyet’in ilk yıllarında yetişmiş insan eksikliği olarak da hissedildi. Çanakkale şehitlerinin adlarını Çanakkale Şehitleri Listesi sayfamızda arayabilirsiniz.
Çanakkale Neyi Değiştirdi?
- İstanbul ve Boğazlar düşman eline geçmedi; Osmanlı Devleti savaşta kaldı.
- İtilaf Devletleri Rusya’ya yardım ulaştıramadı. Zor durumdaki Rusya’da 1917’de Bolşevik İhtilali çıktı ve Rusya savaştan çekildi.
- Bulgaristan, İttifak Devletlerinin yanında savaşa girdi; Almanya ile Osmanlı arasında kara bağlantısı kuruldu.
- Savaşın süresi uzadı.
- “Anafartalar Kahramanı” Mustafa Kemal’in adı duyuldu; bu ün, onun Millî Mücadele’nin önderi olmasında etkili oldu.
- Çanakkale, I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı’nın zafer kazandığı tek cephe oldu.
Bugün 18 Mart
18 Mart’ta bütün yurtta şehitlerimiz anılır; okullarda ve kurumlarda törenler yapılır, Gelibolu’daki Şehitler Abidesi’nde devlet töreni düzenlenir. Çanakkale, yalnızca bir savaşın adı değil, bir milletin en zor gününde neye kadir olduğunun hatırasıdır.
1934’te, karşı tarafta savaşıp yarımadada toprağa düşen askerlerin aileleri için Atatürk adına okunan mesaj bugün Arıburnu’ndaki anıtta yazılıdır:
Bu memleketin topraklarında kanlarını döken kahramanlar! Burada dost bir vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükûn içinde uyuyunuz. Sizler Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız.
Atatürk adına okunan mesaj, 1934
Cephenin bütün ayrıntıları için Çanakkale Cephesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 19 Şubat 1915 | İtilaf donanması Boğaz girişindeki tabyaları bombalamaya başladı |
| 8 Mart 1915 | Nusret mayın gemisi Karanlık Liman’a mayın döktü |
| 18 Mart 1915 | Deniz zaferi: Bouvet, Ocean, Irresistible battı |
| 25 Nisan 1915 | Gelibolu’ya çıkarma; Arıburnu’nda 57. Alay |
| 6-10 Ağustos 1915 | Suvla çıkarması, I. Anafartalar ve Conkbayırı |
| 21 Ağustos 1915 | II. Anafartalar Muharebesi |
| 19-20 Aralık 1915 | Anafartalar ve Arıburnu’ndan çekilme |
| 8-9 Ocak 1916 | Seddülbahir’den son çekilme |
- İtilaf Devletlerinin amaçları sık sorulur: İstanbul’u alıp Osmanlı’yı savaş dışı bırakmak, Rusya’ya yardım ulaştırmak, Rus buğdayından yararlanmak, tarafsız Balkan devletlerini kendi yanlarına çekmek.
- Sonuçlar arasında en çok sorulanlar: Bolşevik İhtilali‘ne zemin hazırlaması, Bulgaristan’ın İttifak’a katılması, savaşın uzaması, Mustafa Kemal’in tanınması.
- Konunun tamamı: Çanakkale Cephesi · I. Dünya Savaşı’nın Sonuçları · İnkılap Tarihi
Sıkça Sorulan Sorular
18 Mart neden anılır?
18 Mart 1915’te İngiliz ve Fransız donanması Çanakkale Boğazı’nı geçmeye çalıştı ama ağır kayıplar vererek geri çekildi. Bu günün yıl dönümü 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi olarak anılır.
18 Mart’ta hangi gemiler battı?
Fransız zırhlısı Bouvet ile İngiliz zırhlıları Ocean ve Irresistible battı; ayrıca iki muhrip ve yedi mayın arama gemisi kaybedildi, Gaulois ve Inflexible dahil yedi zırhlı savaşamaz hâle geldi.
Nusret mayın gemisi ne yaptı?
8 Mart 1915 gecesi Yüzbaşı Hakkı Bey komutasındaki Nusret, Erenköy açıklarındaki Karanlık Liman’a mayın döktü. 18 Mart’ta İtilaf gemileri bu mayınlara çarparak battı.
18 Mart Kahramanı kimdir?
Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa (Cevat Çobanlı), deniz savunmasını yönettiği için “18 Mart Kahramanı” olarak anılır.
Çanakkale kara savaşları ne zaman başladı ve bitti?
25 Nisan 1915’te Gelibolu Yarımadası’na yapılan çıkarmayla başladı; İtilaf kuvvetlerinin 8-9 Ocak 1916’da Seddülbahir’den çekilmesiyle sona erdi.
Çanakkale’de kaç şehit verdik?
Kaynaklarda Türk kayıpları 190 bin ile 350 bin arasında farklı rakamlarla verilir. TDV İslâm Ansiklopedisi, Genelkurmay kayıtlarına dayanarak şehit sayısını 213.882 olarak aktarır.
2027’de 18 Mart hangi güne denk geliyor?
18 Mart 2027 Perşembe gününe denk gelir; Çanakkale Deniz Zaferi’nin 112. yıl dönümüdür.
Kaynaklar: MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 ders kitabı (Çanakkale Cephesi); TDV İslâm Ansiklopedisi, “Çanakkale Muharebeleri”. Görseller: Wikimedia Commons, kamu malı.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · 4 Kasım 2026
