Çanakkale Cephesi

Kısaca

Çanakkale Cephesi, İtilaf Devletleri’nin İstanbul’u alıp Osmanlı’yı savaş dışı bırakmak ve Rusya’ya yardım ulaştırmak için açtığı, Osmanlı için bir savunma cephesidir. 18 Mart 1915‘te İtilaf donanması Nusret’in döşediği mayınlar ve kıyı bataryaları karşısında yenildi. 25 Nisan 1915‘te başlayan kara savaşlarında Mustafa Kemal’in Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar’daki başarılarıyla düşman ilerleyemedi. İtilaf kuvvetleri Ocak 1916‘da yarımadayı tamamen boşalttı. Zafer savaşın uzamasına, Rusya’nın yalnız kalmasına ve Mustafa Kemal’in tanınmasına yol açtı.

Deniz ve Kara Savaşları Karşılaştırma

Şüphesiz Çanakkale Cephesi söz konusu olduğunda hepimiz gururlanır ve “Çanakkale Geçilmez!” deriz. Çanakkale’yi geçilmez yapan şey Türk insanının vatan sevgisi ve onun bağımsız yaşama isteğidir.

Çanakkale Cephesi zafer hikayeleri ile ciltlerce kitap içerisine sığacak bilgi barındırır. Fakat biz Çanakkale Cephesi’ni fazla detaylı değil bu cephenin açılma nedenlerini, kısaca yapılan muharebeleri ve sonuçları itibarıyla ele alacağız. Ancak ilerleyen günlerde inşallah dosya halinde blog kısmında çok daha detaylı inceleme şansımız olacaktır.

Çanakkale Cephesi’nin Açılma Nedenleri

Çanakkale Cephesi İtilaf Devletleri tarafından açılmıştır. Yani bir savunma cephesidir. Bu nedenle İtilaf Devletleri’nin bu cepheyi açmasının nedenlerini inceleyeceğiz.

• İstanbul ve boğazları alarak Osmanlı’yı saf dışı bırakmak.
• Savaş alanını daraltmak ve savaş süresini kısaltmak.
• Müttefikleri olan Rusya’ya ekonomik ve askeri yardımları ulaştırabilmek.
• Osmanlı ordusunun Kanal ve Kafkas Cephesi‘nden çekilmesini sağlamak.
• Balkanlarda yeni cepheler açıp ittifak devletlerinin birbirleriyle olan irtibatlarını kesmek.
• Osmanlı ile Almanya’nın bağlantısını kesmek.
• Rus buğdaylarından faydalanmak.
• Osmanlı’nın olası Hindistan saldırısını önlemek.
• Kararsız kalan Balkan milletlerini kendi saflarına çekmek.

Çanakkale Deniz Muharebeleri

Çanakkale Deniz Savaşları 19 Şubat 1915 tarihinde İtilaf Devletleri’nin Boğazın girişini savunan Kumkale, Orhaniye, Ertuğrul ve Seddülbahir’deki tabyalarını yok etme amacıyla ikisi Fransız, dördü İngiliz toplam altı zırhlı ile saldırmasıyla başladı. Türk bataryalarının karşı ateş açmasıyla iki düşman gemisi vuruldu ve İtilaf Devletleri geri çekilmek zorunda kaldı.

İtilaf Devletleri 25 Şubat’ta tekrar saldırdı. Bataryalarımız iki düşman gemisine kayıplar verdiyse de düşmanın güçlü gemilerinin ilerlemesini durdurmaya yetmedi.

18 Mart tarihinde kesin zafer hedefiyle İtilaf donanması Çanakkale Boğazı’nı geçmek için harekete geçti. Düşman donanması merkez bataryalarımıza 14 kilometre kadar yaklaştı. Fakat Türk Ordusu’nun ağır topları karşısında düşman gemileri yıpranmıştı. Bu gemilerin yedek gemilerle değişmesi için geri dönüş talimatı verildi fakat Boğazdan çıkmak, girmek kadar kolay değildi.

8 Mart 1915 gecesi Nusret Mayın Gemisi ile Erenköy koyuna, düşman gemilerinin manevra alanına döşenen 26 mayın sayesinde İtilaf donanması büyük kayıplar verdi.

Ayrıca Rumeli tabyasından kahraman Seyit Onbaşı’nın attığı top mermisi Ocean’ın dümenine isabet etmişti. Batmakta olan gemi mürettebatı gemiyi terk etmek zorunda kaldı. Ve Amiral de Robeck donanmanın geri kalan zırhlılarına geri dönüş emrini verdi.

Çanakkale Cephesi direnişinin ilk bölümü Türklerin zaferi ile son buldu. Sonraki süreçte gerçekleşen savaşlar kara savaşları olarak devam etmiştir

📌 SINAV NOTU: “18 Mart Kahramanı” olarak anılan Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı Tümgeneral Cevat Çobanlı’nın bu zaferde büyük katkısı vardır.

Çanakkale Kara Muharebeleri

İtilaf Devletleri denizlerde başarısız olduklarını görünce karadan saldırmaya karar verdiler.

Osmanlı Devleti Çanakkale Boğazı’nı savunmak üzere müstakil bir ordu kurarak bu orduya 5. Ordu ismini verdi ve başına General Liman Von Sanders getirildi. Cephede aktif bir görev alma isteğini ileten Mustafa Kemal ise 5. Ordu’nun “yedeğine” alınarak Bigalı köyüne gönderildi.

Yedek Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, Çanakkale’ye İngiliz çıkarmasının Anafartalar bölgesinden; Alçıtepe ve Kocaçimen’den yapılacağını belirtti ve gelişmeler, Atatürk’ü haklı çıkardı.

25 Nisan 1915 tarihinde İngiliz, Fransız ve Anzak kuvvetleri Arıburnu, Seddülbahir ve Kumkale sahillerinden çıkarma yapmaya başladı.

57. Alayla birlikte Kocaçimen’e varan Mustafa Kemal 57. Alay‘ı burada dinlenmeye bırakıp Conkbayırı‘na gitmiştir. Burada 27. Alay Taburunun “Balıkçı Damlarındaki” savunma müfrezesinden arta kalan erlerin, 261 rakımlı tepeye doğru geri çekildiklerini görünce “Düşmandan kaçılmaz!” demiş ve bozguna uğramış bir birlikten arta kalanlardan bir savunma hattı kurmuştur.

57. Alay’ı derhal Conkbayırı’na sevk eden Mustafa Kemal komutanlara: “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum! Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler ve komutanlar geçebilir” demiştir.

Conkbayırı’nda yapılan boğaz boğaza çatışmalar sonucu 57. Alay’ın neredeyse tamamı Şehit olmuş fakat düşman çıkarması da başarısız olmuştur.

Mustafa Kemal, 25 Nisan 1915’te Arıburnu’nda gösterdiği başarı nedeniyle “Arıburnu Kuvvetler Komutanlığı”na getirilmiş ve 25 Nisan 1915’ten 16 Mayıs 1915’e kadar bölgedeki tüm kuvvetleri tek başına komuta etmiştir. 17 Mayıs 1915’te Atatürk, Arıburnu Kuvvetleri Komutanlığı’ndan ayrılarak 19. Tümen Komutanlığı’ndaki görevine dönmüştür.

1 Haziran 1915’te albaylığa yükselen Mustafa Kemal, 8 Ağustos’ta Anafartalar Grubu Komutanlığına getirildi. Emrindeki Türk askeri; Anafartalar, Conkbayırı, Arıburnu ve Kireçtepe’de destan yazarak düşmana geçit vermedi.

İngilizler 7 Aralık 1915’te çekilme kararı aldı. 19-20 Aralık gecesi Anafartalar ve Arıburnu, 8-9 Ocak 1916 gecesi ise Seddülbahir boşaltıldı. Ve 8.5 ay süren Çanakkale Cephesi savaşları sona erdi.

Daha önce de dediğim gibi buradaki her bir kahramanlık hikâyesi bile sayfalarca yazmaya değer fakat konumuz gereği şimdilik ana hatlarıyla yer vermiş bulunuyorum.

Şimdi Çanakkale Cephesi savaşlarının sonuçları ve özelliklerine değinelim.

Çanakkale Cephesi Savaşlarının Sonuçları

• Çanakkale Cephesi Osmanlı Devleti’nin galibiyetiyle sonuçlanınca I.Dünya Savaşı uzamış oldu.
• Müttefikler Rusya’ya yardım götüremediği için Rusya’daki ekonomik kriz derinleşti ve Bolşevik İhtilali çıktı.
• İngiltere ve Fransa itibar kaybetti.
• Bulgaristan’ın İttifak Devletleri’nin yanında yer almasıyla Almanya ve Osmanlı arasında kara bağlantısı sağlanmış oldu.
• Türk milletinin kendine olan güveni arttı bu güven milli mücadeleye de yansıdı.
• Her iki taraf toplam yaklaşık 500 bin kayıp (ölü, yaralı, esir ve hasta) verdi.
• Mustafa Kemal bu cephede gösterdiği başarılarla tanındı ve albaylığa yükseldi.
• Osmanlı Devleti’nin saygınlığı arttı.
• Müttefik donanmalarının da tahrip edilebileceği görülmüş oldu.
• Sömürge altında yaşayan milletler de cesaretlendi.
• Yunanistan ve Romanya’nın savaşa girip girmeme konusunda tereddütleri arttı.
• İlk defa gizli antlaşmalar gündeme geldi.

Çanakkale Cephesi’nin Özellikleri

• Osmanlı Devleti’nin en büyük zaferini kazandığı cephe Çanakkale Cephesi olmuştur (Irak Cephesi’ndeki Kut’ül-Amare de bir zaferdir).
• Türk milletinin azmi artmıştır.
• Çanakkale Muharebeleri’nin kazanılmasında Seyit Onbaşı’nın kahramanlığı, Nusret Mayın Gemisi komutanı Yüzbaşı İsmail Hakkı’nın özverisi, 57. Alay’ın fedakârlığı büyük rol oynadı.
• Osmanlı Devleti’nin Çanakkale’deki kayıplarının büyük çoğunluğu, eğitim seviyesi yüksek insanlar olduğu için Çanakkale Savaşları’nın diğer adları Centilmenler, Aydınlar ve Dardanel Savaşı olmuştur.

Kronoloji

I. Dünya Savaşı’ndaki diğer cepheler: Kafkas Cephesi · Kanal Cephesi · Suriye-Filistin Cephesi · Yardım Cepheleri

Sıkça Sorulan Sorular

Çanakkale Cephesi neden açıldı?

İtilaf Devletleri İstanbul ve boğazları alarak Osmanlı’yı savaş dışı bırakmak, Rusya’ya yardım ulaştırmak ve savaşı kısaltmak istedi.

18 Mart Çanakkale Zaferi nedir?

İtilaf donanmasının 18 Mart 1915’te boğazı zorla geçme girişiminin, Nusret’in döktüğü mayınlar ve kıyı bataryaları sayesinde başarısız olmasıdır. Her yıl Şehitleri Anma Günü olarak anılır.

Mustafa Kemal Çanakkale’de hangi başarıları kazandı?

25 Nisan’da Arıburnu’nda çıkarmayı durdurdu; Ağustos 1915’te Anafartalar Grubu Komutanı olarak Conkbayırı ve Anafartalar’da düşmanı yendi.

Çanakkale Savaşı’nın sonuçları nelerdir?

Savaş uzadı, Rusya’ya yardım ulaştırılamadı ve Bolşevik İhtilali’ne giden süreç hızlandı, Bulgaristan İttifak Devletleri’nin yanında savaşa girdi, Mustafa Kemal tanındı ve Türk milletinin kendine güveni arttı.

Kaynakça

• Genelkurmay ATASE, Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi, Çanakkale Cephesi ciltleri.
• Mustafa Kemal Atatürk, Arıburnu Muharebeleri Raporu.
• MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabı.

Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ortaöğretim Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları.

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026