Irak Cephesi

Kısaca

Irak Cephesi, I. Dünya Savaşı’nda İngilizlerin Basra Körfezi’nden Irak’a girmesiyle açılan cephedir. İngilizlerin amacı Hindistan yolunu korumak, Musul ve Abadan petrollerini ele geçirmek ve İran üzerinden Ruslarla birleşmekti. Osmanlı ordusu Selman-ı Pak (Kasım 1915) ve Kut’ül Amare (29 Nisan 1916) zaferlerini kazandı; Kut’ta General Townshend ve 13 bini aşkın İngiliz askeri esir alındı. Ancak İngilizler 1917’de Bağdat‘ı aldı, Mondros’tan sonra da 7. maddeye dayanarak Musul‘u işgal etti.

Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndaki cephelerinden birisi de Irak Cephesi olmuştur.

Osmanlı Devleti Irak Cephesi ‘nde birçok zafer de kazanmıştır. Özellikle İngilizler’e karşı Selman’ı Pak’ta ve Kut’ül Amare‘de bir çok muhabere yapılmış ve zaferler kazanılmıştır.

Bu zaferlere kısaca yer vermeden önce İngilizler’in Irak Cephesi ‘ni açma nedenlerine göz atalım.

Irak Cephesi’nin Açılma Nedenleri

• Basra Körfezi’ni ve Hindistan yolunu güvence altına almak.
• İran üzerinden Kafkasya’daki Rus kuvvetleriyle birleşmek.
• Türkler’in İran vasıtasıyla Hindistan’a ulaşmasını engellemek.
• Musul ve Abadan petrollerini ele geçirebilmek.

Kut’ül Amare Zaferi (29 Nisan1916)

Osmanlı ordusu Irak Cephesi‘nde İngilizler’i önce Selman-ı Pak’ta mağlup etmiş ve bu zaferin ardından da Aralık 1915’te Kut-ül-Amare’ye çekilen İngilizler kuşatılmıştır. (Selman-ı Pak Muharebesi: 22–25 Kasım 1915)

yaklaşık beş ay süren kuşatmanın sonunda 29 Nisan 1916’da Charles Townshend’in komutasındaki İngiliz tümeni komutanlarıyla beraber esir alınmıştır. Bu zafer Osmanlı için büyük bir moral kaynağı oluşturmuş birçok yerde kutlamalar yapılmıştır. Ayrıca Kut Zaferi, Osmanlı Devleti’nin müttefiki olan Almanya ve Avusturya’nın başkentleri Berlin ve Viyana’da sevinç gösterilerine neden olmuş ve şehirler bayraklarla donatılmıştır.

İngilizler bu cepheyi açarken mutlak zafer kazanacaklarını düşünmüşlerdir fakat sonuç hiç de bekledikleri gibi olmamıştır. Kut’ül Amare Zaferi İngilizler’in itibarının zedelenmesine de neden olmuştur.

📌 SINAV NOTU: Kut Zaferi sonrası 6. Ordu Komutanı Halil Paşa (Halil Kut)’ya “Kut-ül Amare Kahramanı” unvanı verilmiştir.

Kut’ül Amare hakkında daha detaylı bilgiye aşağıdaki blog yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Kronoloji

Sıkça Sorulan Sorular

Irak Cephesi’nin komutanı kimdir?

Kut’ül Amare Zaferi’ni 6. Ordu Komutanı Halil Paşa (Kut) kazandı. Ordunun önceki komutanı Alman Mareşal von der Goltz, zaferden kısa süre önce Bağdat’ta öldü.

İngilizler Musul’u nasıl aldı?

Mondros Ateşkes Antlaşması’nın, güvenliğini tehdit eden durumda İtilaf Devletlerine stratejik yerleri işgal hakkı veren 7. maddesine dayanarak, ateşkesten sonra işgal ettiler.

İlgili konular: Kut’ül Amare Zaferi · Çanakkale Cephesi · Hicaz-Yemen Cephesi · Mondros Ateşkesi

Çıkmış soruları ve cevaplarını görmek için: 2026 KPSS Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ön Lisans Tarih Soruları · 2026 KPSS Ortaöğretim Tarih Soruları · 2025 AYT Tarih Soruları.

İngilizler bekledikleri güce 1917 yılı başlarında ulaştılar ve taarruza geçtiler. Britanya birlikleri Bağdat’a girerken Halil Paşa’nın komutasındaki Osmanlı askerleri ise Bağdat’ı boşalttı. Osmanlı Devleti’nin daha sonraki Bağdat’ı alma girişimi ise sonuçsuz kaldı.

Britanya ordusu Musul’a doğru ilerlemeye başladı. Bağdat’ı geri almak için 6. Ordu’yla 7. Ordu birleştirildi ve Yıldırım Ordular Grubu kuruldu. Halep’te hazırlıklar sürerken, İngilizler ise Tikrit’e kadar ilerlediler.

İngilizler, petrol yataklarının bulunduğu Musul‘a ulaşmadı fakat daha sonra Mondros Mütarekesi’nin 7. maddesini dayanak göstererek Musul’u işgal ettiler (Kasım 1918).

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.

Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Ekim 2026