Kısaca: Türk Dil Kurumu, Atatürk’ün öncülüğünde 12 Temmuz 1932‘de Türk Dili Tetkik Cemiyeti adıyla kuruldu; 1936’da Türk Dil Kurumu adını aldı. Amacı Türkçeyi yabancı kelimelerden arındırmak, aydın dili ile halk dili arasındaki kopukluğu gidermek ve Türk dilinin zenginliğini ortaya koymaktı. 26 Eylül 1932‘de Atatürk’ün katılımıyla toplanan I. Türk Dili Kurultayı’nın açılış günü bugün Dil Bayramı olarak kutlanır. Bu çalışmalar Atatürk’ün milliyetçilik ilkesinin gereğidir.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Kuruluş | 12 Temmuz 1932 (Türk Dili Tetkik Cemiyeti) |
| Adı | 1936’da Türk Dil Kurumu |
| İlk kurultay | I. Türk Dili Kurultayı, 26 Eylül – 5 Ekim 1932, Dolmabahçe Sarayı |
| Dil Bayramı | 26 Eylül |
| Teori | Güneş Dil Teorisi (1936) |
| İlgili ilke | Milliyetçilik |
📌 SINAV NOTU: Türk Dil Kurumu milliyetçilik ilkesiyle, 26 Eylül ise Dil Bayramı olarak sorulur. Bazı ders kitaplarında kuruluş tarihi farklı yazılmıştır; kurumun resmî kuruluş tarihi 12 Temmuz 1932, I. Kurultay ise 26 Eylül 1932’dir. Harf İnkılabı (1928) dilde sadeleşme çalışmalarının zeminini hazırladı.
Kuruluş Nedenleri
- Türkçe, Arapça ve Farsçadan aldığı kelime ve tamlamalarla özünden uzaklaşmıştı.
- Aydınların kullandığı Osmanlıca ile halkın konuştuğu Türkçe arasında derin bir kopukluk vardı.
- Dil, millî kültürü kuşaktan kuşağa aktaran ve milleti oluşturan en güçlü unsurdu; millî bilincin güçlenmesi için dilin millîleşmesi gerekiyordu.
- Osmanlı’nın son döneminde Genç Kalemler (1911) dergisiyle başlayan sadeleşme çabaları halk arasında yeterince yaygınlaşmamıştı.
Atatürk dilin önemini şöyle vurgulamıştı: “Millî duygu ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir. Dilin millî ve zengin olması, millî duygunun gelişmesinde başlıca etkendir.”
Türk Dil Kurumunun Amaçları
- Türk dilinden yabancı kelimeleri ayıklamak, yerlerine Türkçe karşılıklar bulmak.
- Aydınların dili ile halk dili arasındaki kopukluğu gidermek.
- Konuşma dili ile yazı dilini birleştirmek.
- Halk ağzından derlemeler ve eski kitaplardan taramalar yapmak.
- Türk dilinin zenginliğini ulusal ve uluslararası kongrelerde ortaya koymak.
Çalışmaları
- I. Türk Dili Kurultayı, 26 Eylül – 5 Ekim 1932’de İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda Atatürk’ün katılımıyla toplandı.
- Halk ağzından derleme ve tarama çalışmaları yapıldı; Tarama Sözlüğü ve Derleme Sözlüğü gibi eserlerin temeli atıldı.
- Bilim terimlerine Türkçe karşılıklar bulundu; Atatürk 1937’de “Geometri” kitabını yazarak terimlerin Türkçeleşmesine katkı sağladı.
- 1936’da Türkçenin dünya dillerinin kaynağı olduğunu savunan Güneş Dil Teorisi ortaya atıldı.
- Kurum bugün Türkçe Sözlük, Yazım Kılavuzu ve bilimsel yayınlarıyla çalışmalarını sürdürmektedir.
Önemi
- Türkçede sadeleşme kurumsal ve sistemli bir hâle geldi.
- Yazı dili ile konuşma dili birbirine yaklaştı; okuryazarlığın yaygınlaşması kolaylaştı.
- Atatürk’ün milliyetçilik ilkesi doğrultusunda millî kültür güçlendirildi.
- Atatürk, vasiyetiyle İş Bankası hisselerinin gelirinin bir bölümünü Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumuna bıraktı.
İlgili konular: Harf İnkılabı, Türk Tarih Kurumu ve Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan İnkılaplar.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Dil Kurumu ne zaman kuruldu?
12 Temmuz 1932’de Türk Dili Tetkik Cemiyeti adıyla kuruldu; 1936’da Türk Dil Kurumu adını aldı.
Türk Dil Kurumu neden kuruldu?
Türkçeyi yabancı kelimelerden arındırmak, halk dili ile aydın dilini birleştirmek ve Türk dilinin zenginliğini ortaya koymak için kuruldu.
Dil Bayramı ne zaman kutlanır?
I. Türk Dili Kurultayı’nın açıldığı 26 Eylül günü Dil Bayramı olarak kutlanır.
Güneş Dil Teorisi nedir?
1936’da ortaya atılan, Türkçenin dünya dillerinin kaynağı olduğunu savunan dil bilimi teorisidir.
Türk Dil Kurumu hangi Atatürk ilkesiyle ilgilidir?
Milliyetçilik ilkesiyle ilgilidir.
I. Türk Dili Kurultayı nerede toplandı?
26 Eylül 1932’de İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda toplandı.
Kaynak: MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 ders kitabı, 3. ünite: 3.5.4 Dil Alanındaki Çalışmalar; Türk Dil Kurumu kuruluş bilgileri. Görsel: Üçüncü Türk Dili Kurultayı, 1936 (Wikimedia Commons, kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Kuruluşu, Amacı ve Dil Çalışmaları){kind=link}