Bu sayfalarda Türklerin insanlığa katkıları, Türk-İslam bilim insanları ve Türk-İslam ile Batı dünyasındaki eğitim kurumları işleniyor. Sorular bilim ve eğitim kurumlarının neden belli bölgelerde yoğunlaştığını düşünmeni istiyor.
Sayfaya git:Sayfa 67Sayfa 68Sayfa 70Sayfa 71
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 67 Cevapları
Soru 1Başlarkens. 67
TİKA ve Yunus Emre Enstitüsünün dünyanın farklı bölgelerinde çalışmalar yapmasının nedenlerini gerekçeleriyle açıklayın.
Cevabı göster
Örnek cevap: Bu kurumlar, Göktürk yazıtlarından Balkanlardaki Osmanlı eserlerine kadar ortak tarihî ve kültürel mirasımızı korumak için çalışır. Türk dilini, kültürünü ve sanatını dünyaya tanıtarak Türkiye’nin saygınlığını artırır. Kalkınma projeleriyle ihtiyaç sahibi ülkelere destek olur, dostluk ve iş birliğini güçlendirir. Ayrıca soydaş ve akraba topluluklarla bağların canlı kalmasını sağlar.
Soru 2Başlarkens. 67
Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerin insanlık tarihine yaptığı katkılar hakkında neler söylenebilir?
Cevabı göster
Örnek cevap: Türkler, kurdukları medrese, kütüphane, rasathane ve darüşşifalarla bilimin gelişmesine destek oldu. Kaşgarlı Mahmud, Cezeri, Ömer Hayyam gibi Türk-İslam dünyasında yetişen bilginler dil, mühendislik, matematik ve astronomide önemli eserler verdi. Kervansaraylar ve güvenli ticaret yollarıyla Doğu ile Batı arasında mal ve bilgi akışını sağladılar. Hoca Ahmed Yesevi, Mevlana ve Yunus Emre gibi mutasavvıflar sevgi ve hoşgörü mesajlarıyla bütün insanlığa seslendi.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslam Medeniyetinde İlim ve Sanat Hayatı
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 68 Cevapları
Soru 1Etkinliks. 68
Karekoddaki bilgilere göre bu bilim insanlarının dünya tarihinde kalıcı iz bırakmasını sağlayan başlıca özellikler neler olabilir?
Cevabı göster
Örnek cevap: Merakları ve öğrenme tutkuları, gözlem ve deneye dayanan çalışma yöntemleri, sabır ve disiplinleri öne çıkar. Farklı kültürlerin bilgisine açık oldular, öğrendiklerini sorgulayıp geliştirdiler. Pek çoğu ilim için uzun yolculuklar yaptı ve birden fazla alanda çalıştı. Hükümdarların ve vakıfların desteği de onların çalışmalarını sürdürmesini kolaylaştırdı.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk ve Orta Çağ’da Yetişen Bilim İnsanları
Soru 2Etkinliks. 68
Türk-İslam bilim insanlarının günümüz teknolojisine katkı sağlayan hangi çalışmalarını biliyorsunuz? Açıklayın.
Cevabı göster
Örnek cevap: Harezmi’nin cebir alanındaki çalışmaları ve adından türeyen algoritma kavramı bugün bilgisayar biliminin temelindedir. Cezeri’nin su saatleri, otomatları ve su yükseltme makineleri robotik ve otomasyonun öncüsü sayılır. Biruni’nin Dünya’nın çevresini hesaplaması ve İbn Sina’nın tıp alanındaki eseri el-Kanun uzun yıllar kaynak olarak kullanıldı. Ömer Hayyam’ın hazırladığı Celali Takvimi de son derece hassas bir takvimdi.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Cezeri
Soru 3Etkinliks. 68
‘Su Çarkı’ etkinliğinde suyun şiddetinin çarkın dönüşünü ve ağırlığın hareketini nasıl etkilediğini gözlemleyip kaydedin.
Cevabı göster
Beklenen gözlem: Su yavaş döküldüğünde çark yavaş döner ve ağırlık ağır ağır yükselir. Su hızlı ve daha yüksekten döküldüğünde çark daha hızlı döner, ağırlık daha kısa sürede yukarı çıkar ve dakikadaki tur sayısı artar. Bu deney, suyun potansiyel enerjisinin hareket (mekanik) enerjisine dönüştüğünü gösterir. Cezeri’nin su ile çalışan makineleri ve günümüzdeki hidroelektrik santrallerinin türbinleri de aynı ilkeye dayanır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Cezeri
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 70 Cevapları
Soru 1Kaynak sorusus. 70
Harita 1.9’daki eğitim kurumlarının ve bilim merkezlerinin bazı bölgelerde yoğunlaşmasının nedenlerini açıklayın.
Cevabı göster
Örnek cevap: İslam dünyasında Bağdat, Horasan, Maveraünnehir ve Anadolu’da yoğunlaşma görülür; çünkü bu bölgeler güçlü devletlerin merkezleriydi, hükümdarlar ve vezirler medreseleri destekliyordu. Bu şehirler ticaret yolları üzerinde olduğu için zengin ve kalabalıktı, vakıf gelirleri de yüksekti. Endülüs ve Kuzey Afrika’daki Müslüman bilim merkezleri Avrupa’ya bilgi aktarımında köprü oldu. Avrupa’da ise üniversiteler İtalya, Fransa ve İngiltere’de, ticaretin ve şehirleşmenin geliştiği, Müslümanlardan alınan Toledo ve Sicilya’nın bilgi birikimine yakın bölgelerde toplandı.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk Müslüman Türk Devletlerinde Eğitim
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 71 Cevapları
Soru 1Kaynak sorusus. 71
Türk-İslam medeniyetinde bilim ve eğitim kurumlarının yaygınlaşmasını hangi etkenler belirlemiştir?
Cevabı göster
Örnek cevap: İslam dininin ilme verdiği önem ve hükümdarlarla Nizamülmülk gibi devlet adamlarının desteği en önemli etkenlerdir. Vakıf sistemi sayesinde medreselerin, kütüphanelerin ve öğrencilerin giderleri karşılandı. Devletin kadı, müderris ve memur yetiştirme ihtiyacı ile Sünnî anlayışı savunma amacı da medreselerin çoğalmasını sağladı. Şehirleşme, ticaretle gelen zenginlik, tercüme faaliyetleri ve öğrencilerin ilim için yaptığı yolculuklar da bu yaygınlaşmaya katkıda bulundu.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk Müslüman Türk Devletlerinde Eğitim
Sıkça Sorulan Sorular
İlk Nizamiye Medresesi nerede açıldı?
İlk Nizamiye Medresesi, Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk’ün öncülüğünde Bağdat’ta açıldı; kitapta kuruluş yılı 1066 olarak verilir.
Avrupa’da açılan ilk üniversite hangisidir?
Batı’da açılan ilk üniversite 1088’de kurulan İtalya’daki Bologna Üniversitesidir.
Yazılıya mı hazırlanıyorsun? 10. sınıf tarih yazılı soruları sayfamızda örnek yazılılar ve cevap anahtarı var.
Bu sayfadaki cevaplar öğrencilere yol göstermek için Tarih Vakti tarafından yazılmıştır. Soruların ve kaynak metinlerin tam hâli MEB ders kitabındadır; açık uçlu sorularda kendi cümlelerinle cevap vermen beklenir.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Cevaplar Tarih Vakti tarafından yazılmıştır; soruların tam metni için MEB ders kitabına bakınız. · Son güncelleme: Kasım 2026
