10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 169-170 Cevapları

Örnek cevap: Sinan Paşa’nın Yanyalılara yazdığı mektup (Kaynak N), Belon gibi dönemin seyyahlarının gözlemleri ve günümüze ulaşan cami, kilise, türbe gibi yapılar olayların yaşandığı döneme ait olduğu için birinci elden kaynaktır. İnalcık, Werner, Veinstein, Selçuk gibi araştırmacıların eserleri ise olaylardan yüzyıllar sonra, başka kaynaklar incelenerek yazıldığı için ikinci elden kaynaktır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarih Biliminin Yöntemi

Örnek cevap: Kaynakların bir kısmı yazılı kaynaktır: resmî mektup ve kronik (Sinan Paşa’nın namesi, Epir Kroniği), seyahatname bilgisi ve bilimsel araştırma eserleri. Bir kısmı ise görsel ve maddi kaynaktır: kale, cami, kilise, fresk ve türbe fotoğrafları. Grafik 2.1 ve 2.2 gibi istatistiksel veriler de kaynak olarak kullanılmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tarih Biliminin Yöntemi

Örnek cevap: Bazı Balkan tarihçileri ulusal bakış açısıyla Osmanlı dönemini baskı ve felaket dönemi olarak görmüştür. Türk tarihçileri ve bazı Batılı seyyahlar ise istimaletin hoşgörü ve adalet yönünü öne çıkarmıştır. Sinan Paşa’nın mektubu, şehri savaşsız teslim almak amacıyla yazıldığı için hem güvence hem de uyarı içerir. Her yazar kendi döneminin, milletinin ve amacının etkisiyle olayların farklı yönlerini vurgulamıştır.

Örnek cevap: Birkaç olayı bütün döneme genellemek (Kaynak H), yalnızca belli bir milletin kaynaklarına dayanmak ve Osmanlı arşivlerini kullanmamak yanlılığa yol açabilir. Bir tarafı yalnızca olumlu ya da yalnızca olumsuz göstermek de yanıltıcıdır. Mektup gibi belgelerin belli bir amaçla, karşı tarafı ikna etmek için yazıldığı unutulmamalıdır. Bu nedenle kaynaklar birbiriyle karşılaştırılarak değerlendirilmelidir.

Örnek cevap: Kaynaklar, iskân ve istimalet politikasını farklı bakış açılarından görmemizi sağlamıştır. Görüşlerimizi kanıtlarla desteklemeyi, bir kaynağı başka kaynaklarla karşılaştırarak sınamayı öğrendik. Ayrıca tarihte tek bir anlatı olmadığını ve eleştirel düşünmenin önemini fark ettik.

Örnek cevap: Bilgilerin doğruluğu sütununa, yapay zekânın verdiği tarih, kişi ve yer bilgilerinin ders kitabıyla uyuşup uyuşmadığı yazılır; örneğin Rumeli’ye geçiş tarihi ya da Çimpe Kalesi’nin yeri bazen yanlış verilebilir. Bilgilerin güvenilirliği sütununa ise yapay zekânın çoğu zaman kaynak göstermediği, bazen var olmayan eser ya da alıntı uydurabildiği not edilir. Bu yüzden yapay zekâdan gelen bilgi mutlaka ders kitabı, akademik eserler ve resmî kurum siteleriyle doğrulanmalıdır.