11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 78-82 Cevapları

Yardım dağıtımında kadınlara ve çocuklara öncelik verilmesi ve kadınların mahalle yardımlarında etkin rol alması; din görevlileri ve loncalar aracılığıyla temel ihtiyaçların karşılanması; hayırsever ailelerin evlerini depremzedelere açması; Rum ve Ermeni kiliselerinin onarımına Müslüman ustaların gönderilmesi; cami ve tekkelerin yardımlaşma ve haberleşme merkezine dönüşmesi; Eyüp ve Üsküdar’daki vakıfların çalışmaları ve müderrislerin geçici ders halkalarıyla eğitimi sürdürmesi. Bu örnekler, farklı inançtan ve kesimden insanların felaket karşısında birbirine destek olduğunu gösterir. Şeyhülislamın dilencileri koruyan fetvası da toplumun en kırılgan kesimlerinin gözetildiğini ortaya koyar.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İstanbul Tarihinde İz Bırakan Büyük Depremler

Devlet açısından: Yaklaşık 22.000 kese tutarındaki hasar hazineye ağır bir yük getirdi. Divan her evden 22 akçe ek vergi alınmasına karar verdi, II. Bayezid vakfının dört yıllık geliri cami ve imaretlerin onarımına ayrıldı, fiyat artışlarını önlemek için narh uygulandı; İstanbul birkaç yıl boyunca âdeta bir şantiyeye döndü. Halk açısından: Ek vergi ve artan fiyatlar geçimi zorlaştırdı; su ve yiyecek teminde sıkıntı yaşandı, ahırlar yıkıldığı için hayvancılık gelirleri azaldı. Ev sahibi ile kiracı arasında onarım masrafı yüzünden davalar açıldı, hasarlı binaların geç yıktırılması çevredeki evlere de zarar verdi. Öte yandan onarımlar ustalara ve işçilere iş imkânı sağladı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İstanbul Tarihinde İz Bırakan Büyük Depremler

Örnek cevap: Önlemlerim şunlar olurdu: Yıkılabilecek yapılardan uzak, geniş ve dik açılı caddeler; her mahallede toplanma alanı olarak kullanılacak meydan ve bahçeler; dolgu zemin yerine sağlam zeminde yerleşim; kat sayısının sınırlanması; Lizbon’daki gaiola ya da Osmanlı’daki ahşap iskeletli himiş gibi esnek taşıyıcı sistemler; yangına karşı evler arasında boşluk bırakılması; su kaynakları, fırınlar ve değirmenlerin şehre dengeli dağıtılması; kıyı bölgelerinde dev dalgaya karşı yüksek yerlerde barınma alanları. Yapay zekâ planı büyük olasılıkla sismik izolatör ve çelik-betonarme gibi günümüz teknolojilerini önerir; benim planım ise dönemin malzemelerine dayanır. İki planın ortak noktası açık alanlar, geniş yollar ve sağlam zemin seçimidir.

Yalnız Lizbon: Depremi izleyen yangın ve tsunami; Pombal’a geniş yetki ve güçlü merkezîleşme; gaiola sistemiyle planlı yeni şehir; ülke çapında anket ve sismolojinin doğuşu; Kilise’ye güvenin sarsılması ve Aydınlanma tartışmaları; sömürge ticaretinin sarsılması, Avrupa’dan yardım, kraliyet hazinesinin kurulması. Yalnız İstanbul: Bayram sabahı olduğu için daha az can kaybı; kâgir yapı fermanına rağmen ahşapta ısrar; 22 akçe ek vergi, narh ve vakıf gelirleriyle onarım; lonca, cami, tekke ve vakıfların öncülüğünde dayanışma; farklı cemaatler arası iş birliği; taşraya göç. Ortak: Çadırlarda barınma, geçici mahkemeler, depremin ilahi ceza olarak yorumlanması, gıda sıkıntısı ve fiyat artışları, işçi ücretlerinin yükselmesi, devletin yeniden inşa çalışmaları. Afet bilinci açısından çıkarım: Bir felaketin büyüklüğü yalnız doğaya değil, alınan önlemlere de bağlıdır; dayanıklı yapı, planlı şehir ve toplumsal dayanışma hayat kurtarır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İstanbul Tarihinde İz Bırakan Büyük Depremler