10. Sınıf Tarih 2. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları

Cevap: B ve D. Beyliğin bir uç beyliği olarak ortaya çıkması (B) tartışmaya yol açan bir neden değil, kuruluşla ilgili bir olgudur. Çok sayıda tarihçinin farklı türlerde eser yazması (D) ise tartışmanın nedeni değil sonucudur. Bilgi eksikliği (A), kaynakların yüz yıl sonra yazılması (C), Gibbons’ın Osman Bey’in Müslüman olmadığı iddiası (Ç) ve menkıbelerin kaynak sayılması (E) tartışmaları doğuran nedenlerdir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi (1299-1453)

Örnek cevap: Katılmadığım görüş: Gibbons’ın Osman Bey’in aşiretinin Müslüman olmadığı iddiasına katılmıyorum; çünkü kendisinin güvenilmez bulduğu bir rüya menkıbesine dayanır ve Köprülü’nün belirttiği gibi Anadolu’nun dinî şartlarını hesaba katmaz. Katıldığım görüşler: Köprülü’nün Osmanlıları Anadolu Türklüğünün ve Selçuklu geleneğinin devamı olarak görmesine katılıyorum. Wittek’in 1337 kitabesine dayanarak Osmanlı yöneticilerinin kendilerini gazi olarak tanımladığını göstermesi de belgeye dayalı olduğu için ikna edicidir; ancak kuruluşu yalnızca gazayla açıklamak eksik kalır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi (1299-1453)

Benzer etkiler: Ankara Savaşı dışındaki olayların hepsi Osmanlı topraklarını genişletmiş, devletin itibarını artırmış ve yeni fetihlerin önünü açmıştır; çoğu Bizans’a ya da Balkan devletlerine karşı kazanılmıştır. Farklı etkiler: Koyunhisar, Bursa ve İznik Anadolu’da Bizans’ın Bitinya’daki hâkimiyetini bitirmiş; Rumeli’ye geçiş Avrupa’ya açılan kapı olmuş; Edirne yeni başkent ve Balkan fetihlerinin üssü hâline gelmiştir. I. Kosova Balkanlarda Osmanlı hâkimiyetini yerleştirmiş, II. Kosova ise bu hâkimiyeti kesinleştirip Macar tehlikesini azaltmıştır. Ankara Savaşı ise genişlemeyi durdurmuş, Anadolu birliğini bozmuş ve İstanbul’un fethini geciktirmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi (1299-1453)

Cevap: C, D ve E. Yıldırım Bayezid döneminde Bulgaristan, Selanik ve Niğbolu çevresi gibi yeni Balkan toprakları alınmıştır (C). Rumeli fetihleriyle İstanbul Osmanlı toprakları arasında kalmış, Bizans’ın Avrupa ile kara bağlantısı kesilmiştir (D). Ankara Savaşı sonrasında Bizans yaklaşık elli yıl daha yaşamış, İstanbul’un fethi gecikmiştir (E). A yanlıştır, çünkü Bizans’ın Anadolu’daki bütün toprakları bu olaylarla alınmamıştır; B, Ç ve F de yanlıştır: Yunanistan’ın tamamı fethedilmemiş, Avrupalılar Niğbolu ve Varna gibi saldırılar düzenlemiş, XV. yüzyıl ortasında Karamanoğulları gibi beylikler hâlâ vardı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Ankara Savaşı (1402): Nedenleri, Seyri ve Sonuçları

Metinde devşirme ve tımar sistemlerinin şeri ve örfi hukuk kurallarıyla uyum içinde işletildiği açıkça belirtilir. Tımarlı sipahiler toprak gelirleri karşılığında asker yetiştirir; bu durum toprak ile ordu arasındaki bağı gösterir. Kaynak A’daki devşirme kanunu, askerin nasıl alınacağının yaş, sağlık ve aile durumu gibi hukuki kurallarla belirlendiğini gösterir. Kaynak B’de ise tımarın asker beslemenin yanı sıra eyalet idaresini, ekonomiyi ve tarımı şekillendirdiği anlatılır. Yeniçeriler ile tımarlı sipahilerin birbirini dengelemesi de bu sistemlerin birlikte işlediğinin kanıtıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tımar Sistemi: Nedir, Nasıl İşlerdi, Neden Bozuldu?

Cevap: C (I ve II). Tımar sistemi taşrada düzeni sağlayıp merkezî otoriteyi eyaletlere taşımış, devşirme sistemi ise padişaha doğrudan bağlı asker ve yöneticiler yetiştirmiştir. Veraset sistemi ise kuruluş döneminde hanedan üyeleri arasındaki taht mücadelelerine yol açtığı için (Fetret Devri gibi) merkezî yapıyı güçlendiren bir unsur sayılamaz.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Ordu Teşkilatı

Ordu sistemi: Merkezde padişaha bağlı, maaşlı kapıkulu ordusu vardır; eyaletlerde tımarlı sipahiler ve cebelüler bulunur; kapıkuluna asker önce pençik, sonra devşirme yoluyla alınır. Hukuk sistemi: Şeri ve örfi hukuk birlikte uygulanır; örfi kurallar şeri hukuka aykırı olamaz; yargı kadılar tarafından yürütülür ve teşkilatın başında kazasker bulunur. Toprak sistemi: Arazi mirî, mülk ve vakıf olarak ayrılır; mirî toprağın sahibi devlettir; vergi geliri has, zeamet ve tımar olarak dirliklere ayrılır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Toprak Yönetimi

Örnek cevap: “Ön yargı içermekte midir?” ve “Belgelere dayandırılmış mıdır?” sorularını seçerdim. Kaynak B rahibin tanıklığına, Kaynak Ç ise vergi kayıtlarına değinirken bazı yorumlar yazarların kendi bakış açısını yansıtır; ön yargının olup olmadığını sormak bu farkı anlamamı sağlar. Bir görüşün belgeye dayanıp dayanmadığını sormak ise hangi kaynağın daha güvenilir olduğunu belirlememe yardım eder. “Eser ne zaman yazılmıştır?” sorusu da yazarın içinde bulunduğu dönemin etkisini görmek için faydalıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İstimalet Politikası Nedir? Osmanlı’nın Gönül Alma Siyaseti

Benzer bilgiler: Kaynaklar Anadolu’dan Rumeli’ye Türk göçü ve iskânı yapıldığını, fethedilen yerlerdeki gayrimüslimlerin büyük ölçüde dinlerini ve kurumlarını koruduğunu kabul eder. Farklı bilgiler: Kaynak A, boşalan yerlere Türkmen nüfus yerleştirildiğini ve Rumeli’nin devleti güçlendirdiğini vurgular. Kaynak B, Selanik halkının Türkleri kurtarıcı gibi karşıladığını ve II. Murad’ın hoşgörülü uygulamalarını anlatır. Kaynak C, Türk yerleşimlerini Hristiyan çoğunluk içinde küçük koloniler olarak görür. Kaynak Ç ise Müslümanların Rumeli nüfusunun yaklaşık yüzde 18’i olduğunu ve gayrimüslimlerin ek vergiler nedeniyle daha alt bir konumda bulunduğunu ileri sürer.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İskân Politikası Nedir? Osmanlı’da İskân ve Sürgün

Örnek cevap: Osmanlı, fethettiği topraklarda kalıcı olmayı ve bu yerleri yeni bir yurt hâline getirmeyi amaçlamıştır. İskânla boş toprakları şenlendirmek, üretimi ve vergi gelirini artırmak, sınırların ve yolların güvenliğini sağlamak istemiştir. İstimaletle de yerli halkın gönlünü kazanarak isyanları önlemek, düzeni korumak ve halkın devlete bağlılığını sağlamak hedeflenmiştir. Böylece Türk-İslam kültürü Balkanlara yayılmış ve Osmanlı hâkimiyeti yüzyıllarca sürmüştür.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İskân Politikası Nedir? Osmanlı’da İskân ve Sürgün

Şeyh Edebali → A (kuruluş döneminde etkili olan Ahi lideri). Külliye → B (ilmî, dinî ve sosyal hizmet veren yapıları bir araya toplayan kurum). Davud-i Kayseri → C (ilk Osmanlı müderrisi). İznik Medresesi → Ç (ilk Osmanlı yükseköğretim kurumu). Bursa → D (Doğu Roma’dan alınıp Türk-İslam karakteri kazanan şehir). Konya ve Tekke boş kalır; Konya Doğu Roma’dan değil, Türkiye Selçukluları ve Karamanoğulları mirasıyla Osmanlı’ya geçmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Cevap: A. Osmanlı medreselerinin Selçuklu medreselerinden esinlenerek kurulması, ilim geleneğinin önceki Türk-İslam devletlerinden devralındığını doğrudan gösterir; kitapta da Orhan Bey’in ilk medresesinin Selçuklu medreselerinin devamı olduğu belirtilir. C seçeneği tasavvufun sosyal hayata etkisini anlatır, ilim geleneğinin kaynağını göstermez. D yanlıştır; E ise yalnızca merkezlerin yer değiştirmesiyle ilgilidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Örnek cevap: Şehirler açısından İznik, Bursa ve Edirne birer ilim merkezi hâline gelmiş, dışarıdan âlim ve öğrenci çekmiştir. Kurumlar açısından 1331’de açılan İznik Medresesi, Bursa ve Edirne’deki onlarca medrese, külliyeler, tekke-zaviyeler ve bunları ayakta tutan vakıflar ilmin sürekliliğini sağlamıştır. Şahsiyetler açısından Şeyh Edebali, Davud-i Kayseri, Dursun Fakih, Emir Sultan ve Hacı Bayram Veli öğrenci yetiştirip eser vererek bu geleneği şekillendirmiştir. Padişahların âlimleri davet etmesi ve tercüme hareketini desteklemesi de önemli bir dayanaktır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Örnek cevap: Medresede öğrenci odaları bulunduğu için öğrenciler burada yatılı kalarak eğitim görüyordu. Yazlık ve kışlık dersliklerin olması, eğitimin yıl boyunca mevsime göre düzenlenerek kesintisiz sürdüğünü gösterir. Odalardaki ocaklar ısınmayı, dolap nişleri ise kitap ve eşyaların saklanmasını sağlıyordu. Medresenin cami ve mektep ile aynı külliye içinde yer alması, eğitimin ibadet ve sosyal hayatla iç içe olduğunu gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Örnek cevap: Külliye yalnızca cami, medrese, mektep, sebil, çeşme ve hazîreden oluşur. Büyük külliyelerde bulunan imaret, darüşşifa, hamam, han, kütüphane gibi birimler burada yoktur. Ayrıca bu yapılar birbirine yakın ve sınırlı bir alanda toplanmıştır. Bu nedenle yapı sayısı ve verdiği hizmetlerin çeşidi bakımından küçük bir külliye sayılmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Mimari ve Sanat