11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 245-250 Cevapları

Örnek cevap: Kaynak O’ya göre program çok iddialıydı; ham madde, ulaşım, inşaat, bakım ve dağıtım gibi aşamaların birlikte yürütülmesi gerekiyordu ama bunu yönetecek deneyimli kadro yoktu. Deprem, sulama ve makine eksikliği, kötü yönetim gibi aksilikler zincirleme sorunlara yol açtı. Kaynak Ö’ye göre yöneticilerin öncelikleri belirsizdi; tarım, ticaret ve sanayi arasında karar verilemedi, fabrika için ayrılan para başka işlere aktarıldı. Bunlara mali kaynak yetersizliği, kapitülasyonlar ve madenlerin işletilememesi eklenince fabrikaların çoğu kısa sürede kapandı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tanzimat Dönemi’nde Yapılan Islahatlar (1839-1876)

Örnek cevap: Abdülmecid, Kırım Savaşı’nın masrafları yüzünden istemeden de olsa dış borç almak zorunda kalmıştı. Bu borçların ancak devlet gelirleri artırılarak ödenebileceğini düşündü. Devletin tek başına büyük yatırımlar yapacak parası olmadığı için şirketler kurulmasını ve demir yolları yapılmasını gelirleri artırmanın yolu olarak gördü. Avrupa’da şirketleşmenin ve demir yollarının sağladığı refahı örnek aldı. Yani bu görüşün nedenleri mali sıkıntı, borç yükü ve Avrupa’daki kalkınma modelinin etkisidir.

Örnek cevap: Osmanlı toplumunda anonim şirket gibi ortaklık biçimleri tanınmıyordu ve halk bu tür girişimlere ilgi göstermiyordu; Cevdet Paşa’nın anlattığı gibi halka bir örnek göstermek gerekiyordu. Yerli girişimcilerin büyük yatırımlar için yeterli sermayesi ve deneyimi yoktu. Şirket kurmanın hukuki altyapısını, yani ticaret kanununu ve ticaret mahkemelerini ancak devlet oluşturabilirdi. Ayrıca devlet borçlarını ödemek ve gelirlerini artırmak için ekonomiyi canlandırmak istiyordu. Bu nedenlerle Şirket-i Hayriye gibi ilk şirketler devlet adamlarının öncülüğünde kuruldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Ahmet Cevdet Paşa

Örnek cevap: Fuarlarda Avrupa’nın makinelerini gören Sultan Abdülaziz ve Ahmed Midhat gibi isimler büyük bir hayranlık duydu; bu da sanayileşme isteğini artırdı. Olumlu yönden, açığı kapatmak için fabrikalar, okullar ve komisyonlar kuruldu, Avrupa’dan teknoloji getirildi. Ancak bu hayranlık, kendi imkânlarına göre uzun vadeli bir plan yapmak yerine hazır teknolojiyi pahalıya satın alma eğilimini de güçlendirdi; Abdülaziz’in yurt dışından çok sayıda gemi sipariş etmesi buna örnektir. Böylece dışa bağımlılık ve borç yükü arttı, yerli üretim gölgede kaldı.

Örnek cevap: Yabancı şirketler hatları kendi kârlarına göre, verimli ve kalabalık bölgeler ile liman şehirleri arasında kurdu. Böylece Anadolu’nun ham maddesi limanlara, oradan Avrupa’ya kolayca taşındı; Avrupa’nın ucuz mamul malları da iç pazarlara hızla ulaştı. Bu durum tarımı ve ihracatı canlandırsa da yerli imalatçıların rekabet gücünü azalttı ve ekonomiyi ham madde satıcısı hâline getirdi. Hatlardan uzak kalan Doğu Anadolu gibi bölgeler kalkınamadı. Ayrıca şirketlere tanınan kilometre garantisi gibi uygulamalar hazineye ek yük getirdi.