Kısaca: Kırım Savaşı (1853-1856), Rusya’nın Kutsal Yerler Sorununu ve Osmanlı Ortodokslarını himaye isteğini bahane ederek başlattığı savaştır. Rusya’nın Boğazlara ve Akdeniz’e inme isteği çıkarlarına dokunan İngiltere, Fransa ve sonra Piyemonte, Osmanlı’nın yanında yer aldı. Sivastopol’ün düşmesiyle yenilen Rusya, 30 Mart 1856 Paris Antlaşması‘nı imzaladı. Savaş sırasında Osmanlı ilk kez dış borç aldı; barıştan hemen önce de Islahat Fermanı ilan edildi.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 1853-1856 |
| Taraflar | Osmanlı, İngiltere, Fransa, Piyemonte (Sardinya) ile Rusya |
| Görünür neden | Kutsal Yerler Sorunu ve Rusya’nın Ortodoksları himaye isteği |
| Asıl neden | Rusya’nın sıcak denizlere inme ve Osmanlı topraklarını paylaşma politikası |
| Önemli olaylar | Sinop Baskını (1853), Sivastopol Kuşatması (1854-1855), Kars savunması |
| Barış | 30 Mart 1856 Paris Antlaşması |
📌 SINAV NOTU: Kırım Savaşı “ilk”lerle sorulur: Osmanlı ilk dış borcu 1854’te İngiltere’den aldı; Osmanlı Paris Antlaşması ile Avrupa devleti sayıldı ve toprak bütünlüğü Avrupa’nın garantisine girdi. Osmanlı’nın galip taraf olduğu hâlde kazancı sınırlı kaldı; Islahat Fermanı’nın antlaşmada anılması ise Avrupa’ya iç işlere karışma zemini verdi.
Kırım Savaşının Nedenleri
- Rusya’nın güneye inme politikası: Rusya Boğazlara ve Akdeniz’e açılmak, Osmanlı topraklarını paylaşmak istiyordu (I. Nikola Osmanlı’yı “hasta adam” olarak niteliyordu).
- Kutsal Yerler Sorunu: Kudüs ve çevresindeki kutsal yerlerde Katolikler ile Ortodokslar arasında öncelik tartışması çıktı; 1847’de Beytüllahim’deki gümüş yıldızın kaybolmasıyla sorun büyüdü.
- Ortodoksları himaye isteği: Rusya, Mençikof’u İstanbul’a göndererek Osmanlı’daki bütün Ortodoksların koruyuculuğunu istedi; Osmanlı bu talebi reddetti.
- Eflak ve Boğdan’ın işgali: Rusya’nın 1853’te Eflak ve Boğdan’ı işgal etmesi üzerine Osmanlı savaş ilan etti.
Savaşın Gelişimi
Savaşın başında Rus donanması Sinop’ta Osmanlı donanmasını baskınla yaktı (Sinop Baskını, 30 Kasım 1853). Rusya’nın Karadeniz’e ve Boğazlara hâkim olmasından çekinen İngiltere ve Fransa 1854’te, Piyemonte de 1855’te Osmanlı’nın yanında savaşa girdi. Müttefik kuvvetler Kırım’a çıkarak Sivastopol’ü kuşattı; yaklaşık bir yıl süren kuşatmanın ardından Sivastopol Eylül 1855’te düştü. Kafkasya’da ise Ruslar Kars’ı ele geçirdi. Savaşın masrafları yüzünden Osmanlı Devleti 1854’te İngiltere’den ilk dış borcunu aldı.
1856 Paris Antlaşmasının Maddeleri
- Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayılacak; toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin garantisi altında olacak.
- Karadeniz tarafsız hâle getirilecek; Karadeniz’de hiçbir devlet savaş gemisi bulunduramayacak ve tersane kuramayacak.
- Eflak ve Boğdan’a Avrupa devletlerinin garantisi altında özerklik verilecek.
- Tuna Nehri’nde ulaşım serbest olacak; bunun için uluslararası bir komisyon kurulacak.
- Avrupa devletleri, Islahat Fermanı’nı dikkate alarak Osmanlı’nın iç işlerine karışmayacak.
- Savaş sırasında işgal edilen yerler (Kars dahil) karşılıklı geri verilecek.
Kırım Savaşının Sonuçları ve Önemi
- Osmanlı Devleti savaşı kazanan taraf olmasına rağmen beklediği kazancı elde edemedi.
- Osmanlı ilk kez dış borç aldı; bu borçlanma süreci ileride Düyun-u Umumiye idaresinin kurulmasına (1881) kadar gitti.
- Islahat Fermanı (1856) ilan edildi ve Paris Antlaşması’nda anıldı; Avrupa devletlerine azınlıklar üzerinden iç işlere karışma zemini doğdu.
- Karadeniz’in tarafsızlığı Osmanlı’nın da Karadeniz’de donanma bulunduramaması demekti; Rusya bu maddeyi 1871 Londra Konferansı’nda kaldırttı.
- Savaş sırasında İstanbul ile Avrupa arasında ilk telgraf hattı kuruldu; Florence Nightingale Selimiye Kışlası’nda modern hemşireliğin temelini attı.
Dönemin diğer gelişmeleri için XIX. Yüzyıl Siyasi Olayları ve 93 Harbi sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kırım Savaşı ne zaman oldu?
1853-1856 yılları arasında yapıldı.
Kırım Savaşı’nda Osmanlı’nın yanında kimler savaştı?
İngiltere, Fransa ve Piyemonte (Sardinya Krallığı) Osmanlı’nın yanında Rusya’ya karşı savaştı.
Kırım Savaşı’nın nedeni nedir?
Görünür neden Kutsal Yerler Sorunu ve Rusya’nın Ortodoksları himaye isteği, asıl neden Rusya’nın sıcak denizlere inme ve Osmanlı topraklarını paylaşma politikasıdır.
Osmanlı ilk dış borcunu ne zaman aldı?
Kırım Savaşı sırasında, 1854’te İngiltere’den aldı.
Paris Antlaşması’nın en önemli maddeleri nelerdir?
Osmanlı’nın Avrupa devleti sayılması ve toprak bütünlüğünün garanti edilmesi, Karadeniz’in tarafsızlaştırılması, Eflak-Boğdan’a özerklik ve Tuna’da serbest ulaşım.
Sinop Baskını nedir?
Kırım Savaşı’nın başında, 30 Kasım 1853’te Rus donanmasının Sinop Limanı’ndaki Osmanlı donanmasını baskınla yakmasıdır.
Kaynak: MEB, Tarih 11 ders kitabı, 3. ünite: Kırım Savaşı (1853-1856) ve Paris Konferansı (1856); 4. ünite: Islahat Fermanı’nın hazırlanışı. Görsel: Sivastopol Kuşatması 1855, Grigory Shukaev (Wikimedia Commons, kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
 ve Paris Antlaşması: Nedenleri ve Sonuçları){kind=link}