10. Sınıf Tarih 3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları

Metinde geçen mücadeleler şunlardır: 1453 İstanbul’un Fethi, 1516-1517 Mısır ve Suriye’deki Memluk Sultanlığı’na son verilmesi, Kanuni Dönemi’nde Irak’ın (Bağdat) ve Orta Macaristan’ın alınması, 1529 Viyana Kuşatması, 1660-1664 Macaristan seferleri, 1669 Girit’in ve 1672 Podolya’nın fethi. Haritada İstanbul, Kahire ve Şam çevresi, Bağdat, Budin, Viyana, Girit ve Dinyeper yakınındaki Podolya işaretlenerek bu olaylar yanlarına tarihleriyle yazılmalıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi (1453-1579)

Tablo iki sütunla hazırlanabilir: olay ve cihan devleti olmadaki rolü. İstanbul’un Fethi: Topraklar birleşti, Boğazlar ve ticaret yolları denetime girdi, cihan hâkimiyeti hedefi doğdu. Memluk Seferi: İslam dünyasının liderliği ve Baharat Yolu kazanıldı, gelirler arttı. Kanuni’nin Irak ve Macaristan fetihleri ile Viyana Kuşatması: Osmanlı doğuda ve Orta Avrupa’da belirleyici güç oldu. Girit ve Podolya’nın fethi: Doğu Akdeniz’in denetimi tamamlandı ve devlet yaklaşık 3,8 milyon kilometrekare ile en geniş sınırlarına ulaştı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi (1453-1579)

1299-1453 sütununa: Yıldırım Bayezid ve Çelebi Mehmed dönemlerinde yalnızca tımarlı topçuların bulunduğu, ayrı ve maaşlı bir Topçu Ocağı’nın II. Murad döneminde, Avrupa’dan önce kurulduğu yazılır. 1453-1683 sütununa: XV. yüzyılın ikinci yarısında Top Arabacıları Ocağı’nın kurulduğu, 1473 Otlukbeli Seferi’nde büyük topların top arabasıyla taşındığı, 1514’te 372 top arabacısının hazineden maaş aldığı yazılır. Kaynak B’ye göre topçu, top arabacı ve cebeci sayılarının 1514’ten XVII. yüzyıla doğru birkaç yüzden birkaç bine çıktığı da tabloya eklenir. Buradan ateşli silahlara dayalı, maaşlı ve uzmanlaşmış birliklerin giderek önem kazandığı sonucu çıkarılır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Ordu Teşkilatı

Örnek cevap: İlk dönemde belirli bir veraset kuralı yoktu ve bütün şehzadeler tahtta eşit hak sahibiydi; Fetret Devri’nde olduğu gibi taht kavgaları yaşanıyordu. Fatih Kanunnamesi ile kardeş katli yasal hâle getirilerek iktidarın bölünmezliği ilkesi yerleşti. I. Ahmed’den itibaren kardeş katli bırakıldı, şehzadeler sarayda gözetim altında tutuldu ve ekber ve erşed sistemine geçildi. Padişahların saraya çekilmesiyle saray teşkilatı ordudan ayrılarak ağırlık kazandı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Ekber ve Erşed Nedir? Osmanlı’da Veraset Usulü

Örnek cevap: Avrupalıların taşıdığı çiçek gibi salgın hastalıklar ve üstün askerî güçlerinin yarattığı psikolojik şok, yerli nüfusun çökmesine yol açtı. İşgücü azalınca sömürgeciler kalan yerlileri daha acımasızca çalıştırdı ve Afrika’dan köle getirdi. Şeker plantasyonları gibi kazançlı üretim alanları köle emeğine dayalı bir düzeni belirledi. Ayrıca Hristiyanlığı yayma amacı ve Avrupa’daki kurumları olduğu gibi aktarma anlayışı politikaları şekillendirdi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Coğrafi Keşifler: Nedenleri, Sonuçları ve Osmanlı’ya Etkileri

Örnek cevap: Yerli nüfus büyük ölçüde azaldı; Meksika’nın nüfusu XVI. yüzyılda dörtte üç oranında düştü, bazı Karayip adalarında yerli kalmadı. Aztek ve İnka gibi uygarlıklar yıkıldı. Brezilya’ya çok sayıda Afrikalı köle getirildi ve Afrika kültürü buranın önemli bir parçası oldu. Hristiyanlık yayıldı ve Avrupa tipi kanun ile kurumlara sahip bir devletler sistemi kalıcı hâle geldi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Coğrafi Keşifler: Nedenleri, Sonuçları ve Osmanlı’ya Etkileri

Örnek cevap: Kıtada bugün İspanyolca ve Portekizce konuşulmakta, Katolik Hristiyanlık yaygın olarak sürmektedir. Yerli, Avrupalı ve Afrikalı kökenlerin karıştığı nüfus yapısı ve Afro-Brezilya kültürü sömürge döneminin mirasıdır. Devlet kurumları ve hukuk sistemleri Avrupa örneğine göre şekillenmiştir. Yerli halkların yoksulluk ve toprak sorunları ile ham madde ihracatına dayalı, dışa bağımlı ekonomiler de bu etkilerin devamıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Coğrafi Keşifler: Nedenleri, Sonuçları ve Osmanlı’ya Etkileri

Cevap: A, C, Ç ve E. Merkezî otoritenin zayıflaması, rüşvet ve iltimasın yaygınlaşması, ağır vergilerle halkın ezilmesi ve maaşlı asker sayısının artması kitapta isyanların nedenleri olarak anlatılır. Avrupa’ya yönelik fetih politikasından vazgeçilmesi (B) bir neden olarak geçmez; fetihler istendiği hâlde durma noktasına gelmiştir. Ticaret yollarının yön değiştirmesi (D) de bu isyanların doğrudan nedeni olarak verilmez.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Celali İsyanları: Nedenleri, Önemli İsyanlar ve Sonuçları

Cevap: D (II, III ve V). Köylülerin şehirlere göç etmesiyle şehir nüfusu arttı (II), İstanbul’da asayiş bozuldu (III) ve reayayı korumak için fermanlar çıkarıldı (V). Padişah otoritesi güçlenmedi, aksine zayıfladı (I yanlış). Tarlalar boş kalıp kıtlık yaşandığı için tarım ürünlerinin fiyatları düşmedi, arttı (IV yanlış).

📖 Konuyu ayrıntılı oku: XVII. Yüzyıl İsyanları

Cevap: C. Bilgiler ıslahatların askerî ve mali sorunlara yöneldiğini (E), bazılarının güç kullanılarak yapıldığını (B), padişahların gidişatın kötüleştiğini fark ettiğini (D) ve ıslahatların kişilere bağlı kaldığını (A) gösterir. Ancak isyanlar sürdüğü ve kalıcı sonuç alınamadığı için Osmanlı yönetiminin ıslahatlarda başarılı olduğu söylenemez.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: XVII. Yüzyıl Islahatları