Bu sayfalarda kuruluş dönemindeki ilk askerî kuvvetler, düzenli ordunun doğuşu ve tımar sistemi anlatılıyor. Sorular kavram ağını, ilk askerî birlikleri ve tımarın temel unsurlarını soruyor.
Sayfaya git:Sayfa 140Sayfa 141Sayfa 142Sayfa 143Sayfa 144
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 140 Cevapları
Soru 1Başlarkens. 140
Osman Bey’in Karacahisar’ın fethinden sonra atadığı görevliler, devletleşme sürecinde hangi kurumsal yapıların oluştuğunu gösterir?
Cevabı göster
Osman Bey, Gündüz Alp’i subaşı yaparak yönetim ve güvenlik teşkilatının, Dursun Fakih’i kadı yaparak yargı teşkilatının temelini atmıştır. Yarhisar ve İnegöl’ü komutanlarına tımar olarak vermesi, toprak ve tımar düzeninin başladığını gösterir. Verilen tımarın sebepsiz geri alınmamasını istemesi ise kurallara dayalı bir hukuk anlayışının oluştuğunu gösterir. Böylece yönetim, hukuk, ordu ve toprak alanlarında devlet kurumları şekillenmeye başlamıştır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osman Bey (1281-1326)
Soru 2Etkinliks. 140
Kavram ağındaki kavramları araştırarak ordu, hukuk ve toprak alanlarından hangileriyle ilgili olduğunu şemaya yerleştiriniz.
Cevabı göster
Ordu: kapıkulu, devşirme, pençik, ulufe. Hukuk: kadı, ferman. Toprak: tahrir. Ordu ve toprak kesişimi: tımar, sipahi, cebelü; çünkü tımarlı sipahi toprak geliri karşılığında cebelü yetiştirip savaşa gider. Ordu ve hukuk kesişimi: kazasker; adı “asker kadısı” anlamına gelir ve askerî sınıfın davalarına bakar. Üçünün ortak alanına ferman da yazılabilir; padişah fermanları orduyu, hukuku ve toprak düzenini birlikte düzenler. Tahrir de kadı nezaretinde yapıldığı için toprak-hukuk kesişimine konabilir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tımar Sistemi: Nedir, Nasıl İşlerdi, Neden Bozuldu?
Soru 3Etkinliks. 140
Şemanın kesişim alanlarındaki kavramlardan hareketle ordu, hukuk ve toprak sistemlerinin ilişkisini açıklayınız.
Cevabı göster
Örnek cevap: Kesişim alanlarındaki kavramlar, bu üç sistemin birbirinden bağımsız olmadığını gösterir. Tımar sistemi sayesinde toprak gelirleri ordunun en büyük kısmını oluşturan sipahileri beslemiştir. Toprağın kimde olacağı, vergilerin ne kadar alınacağı ve sipahi ile köylü arasındaki ilişki kanunlarla belirlenmiş ve kadılar tarafından denetlenmiştir. Bu uyum, Osmanlı’nın güçlü ve merkezî bir devlete dönüşmesini sağlamıştır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Toprak Yönetimi
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 141 Cevapları
Soru 1Etkinliks. 141
Koyunhisar Savaşı belgeseli bağlamında askerî başarıların devletleşme sürecine etkisini açıklayınız.
Cevabı göster
Örnek cevap: Koyunhisar’da Bizans’ın düzenli ordusunun yenilmesi, Osman Bey’in ününü Kastamonu’ya kadar yaymıştır. Bu başarı üzerine gaziler ve Türkmen aşiretleri onun etrafında toplanmış, beyliğin askerî gücü artmıştır. Kazanılan topraklar yeni yerleşim alanları ve gelir kaynakları sağlamıştır. Böylece askerî zaferler hem toprak genişlemesini hem de hanedanın meşruiyetini güçlendirerek beylikten devlete geçişi hızlandırmıştır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osman Bey (1281-1326)
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 142 Cevapları
Soru 1Etkinliks. 142
Osman Bey döneminin ilk askerî kuvvetlerini şemaya yazınız.
Cevabı göster
Şemaya şu kuvvetler yazılır: Atlı Türkmen aşiret kuvvetleri (uç kuvvetleri), alplar ve gaziler, gündelik ücret alan ve Osman Bey’e bağlı ücretli askerler, din uğruna savaşan sivil topluluklar (Gaziyân-ı Rum, Ahiyân-ı Rum, Bacıyân-ı Rum, Abdalân-ı Rum) ve bazı seferlere destek gönderen Anadolu beyliklerinin kuvvetleri.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Ordu Teşkilatı
Soru 2Kaynak sorusus. 142
Uç kuvvetleri hangi amaçla Osman Bey’in etrafında toplanmıştır?
Cevabı göster
Uç kuvvetleri, gaza ve cihat anlayışıyla Bizans’a karşı savaşmak için Osman Bey’in etrafında toplanmıştır. Fetihlerden sonra ganimetten pay almak da önemli bir amaçtı. Ayrıca fethedilen topraklara yerleşme hakkı elde ederek kendilerine yeni yurt edinmek istiyorlardı. Osman Bey’in zaferlerle artan ünü de bu kuvvetleri ona çekmiştir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Ordu Teşkilatı
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 143 Cevapları
Soru 1Kaynak sorusus. 143
Kaynak B ve Kaynak C’ye göre Orhan Bey döneminde düzenli bir orduya ihtiyaç duyulmasının nedenleri nelerdir?
Cevabı göster
Aşiret kuvvetleri geçici olduğu için savaşa zamanında gelemiyor, uzun kuşatmalara dayanamıyordu. Bu kuvvetlerin atlı olması kale kuşatmalarında etkisiz kalmalarına neden oluyordu; bu yüzden Bursa gibi şehirlerin fethi yıllarca sürmüştü. Fetihlerin artması ve sınırların genişlemesi de her an savaşa hazır, sürekli bir askerî güç gerektiriyordu. Bu ihtiyaçla yaya ve müsellem birlikleri kuruldu.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orhan Bey (1326–1362)
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 144 Cevapları
Soru 1Kaynak sorusus. 144
Tımar sisteminin üç ana unsurunu belirleyerek açıklayınız.
Cevabı göster
Birinci unsur devlettir: Mirî toprağın sahibi devlettir; devlet tahrir defterleriyle toprağı ve vergi verecek nüfusu kayda geçirir. İkinci unsur tımar sahibi (sipahi) dir: Hizmeti karşılığında belli bir bölgenin vergisini toplar, bu gelirle geçinir ve savaşa cebelü askeri yetiştirir. Üçüncü unsur reayadır: Toprağı işleyen köylü toprağın sahibi değil kiracısıdır; çifthane düzeni içinde toprağı eker ve kanunla belirlenen vergiyi öder.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Tımar Sistemi: Nedir, Nasıl İşlerdi, Neden Bozuldu?
Sıkça Sorulan Sorular
Osmanlı’nın ilk düzenli askerî birlikleri hangileridir?
Orhan Bey döneminde kurulan yaya (piyade) ve müsellem (atlı) birlikleridir. Bu birlikler padişaha bağlı hassa ordusunu oluşturuyordu.
Dirlikler gelirlerine göre nasıl ayrılır?
Yıllık geliri 100.000 akçeden fazla olanlar has, 20.000-100.000 akçe arası olanlar zeamet, 20.000 akçeye kadar olanlar tımardır.
Yazılıya mı hazırlanıyorsun? 10. sınıf tarih yazılı soruları sayfamızda örnek yazılılar ve cevap anahtarı var.
Bu sayfadaki cevaplar öğrencilere yol göstermek için Tarih Vakti tarafından yazılmıştır. Soruların ve kaynak metinlerin tam hâli MEB ders kitabındadır; açık uçlu sorularda kendi cümlelerinle cevap vermen beklenir.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Cevaplar Tarih Vakti tarafından yazılmıştır; soruların tam metni için MEB ders kitabına bakınız. · Son güncelleme: Kasım 2026
