11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 12-17 Cevapları

Bulmacanın cevapları şöyle: 1. Töre, 2. Devşirme, 3. Meşrutiyet, 4. Beylik, 5. Divan, 6. Yeniçeri, 7. İl, 8. Onlu sistem, 9. Kızılelma, 10. Kut inancı, 11. Kurultay, 12. Sultan, 13. Anayasa, 14. Kağan. İki kelimelik cevaplar kutucuklara bitişik yazılır: ONLUSİSTEM ve KUTİNANCI. Kesişen harfleri kontrol edebilirsin; örneğin Meşrutiyet’in dördüncü harfi olan R, Töre’nin üçüncü harfiyle çakışır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Devlet Yönetimi

Örnek cevap: Yalnızca kılıç zoruyla kurulan bir yönetim uzun süre ayakta kalamaz. Hükümdar, halkın kendisine gönülden itaat etmesini, devlet adamlarının ve boy beylerinin desteğini kazanmayı ve isyanların önüne geçmeyi istemiştir. Tahtta hak iddia eden başka hanedan üyelerine karşı da üstünlüğünü kanıtlaması gerekmiştir. Kısacası meşruiyet, otoritenin kalıcı ve güçlü olmasının en sağlam dayanağıdır.

Örnek cevap: Eski çağlarda ve Orta Çağ’da hükümdarlar yönetme yetkisini çoğunlukla Tanrı’ya, soylarına ve geleneklere dayandırmıştır. Türklerdeki kut anlayışı ve Avrupa’daki kralların ilahi hakkı düşüncesi bunun örnekleridir. Aydınlanma düşünceleri ve Fransız İhtilali’nden sonra meşruiyetin kaynağı yavaş yavaş halkın iradesine ve hukuka kaymıştır. Bugün yöneticiler yetkilerini seçimlerden ve anayasadan almaktadır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Fransız İhtilali (1789): Nedenleri, Gelişimi, Sonuçları ve Osmanlı’ya Etkileri

Örnek cevap: İbn Haldun yönetimleri üçe ayırır: zor kullanmaya dayanan tabii mülk, akla ve toplumun dünyevi yararına dayanan siyasi mülk, dinî esaslara göre yürütülen hilafet. Weber de üç tip sayar: geleneklere dayanan, liderin olağanüstü kişiliğine dayanan (karizmatik) ve yasa ile kurumlara dayanan (yasal-ussal) otorite. İkisi de yönetimin yalnızca güçle ayakta kalamayacağını kabul eder. Farkları şudur: İbn Haldun din ve ahiret boyutunu da hesaba katar ve devleti doğup ölen bir canlıya benzetir; Weber ise halkın itaat etme sebebine odaklanır ve modern devlette hukuku öne çıkarır.

Örnek cevap: Bu düşünürler, yönetme hakkının Tanrı’dan, soydan ya da servetten geldiği düşüncesini sorgulamıştır. Locke meşruiyeti insanların rızasına dayanan toplum sözleşmesine bağlamış, Montesquieu gücün yasama, yürütme ve yargı olarak bölünmesini savunmuş, Rousseau ise egemenliğin devredilemez biçimde halka ait olduğunu söylemiştir. Bu fikirler mutlak monarşilerin sarsılmasına, Fransız İhtilali’ne ve anayasal yönetimlere zemin hazırlamıştır. Etkileri Osmanlı Devleti’ndeki meşrutiyet tartışmalarına kadar uzanmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Aydınlanma Çağı: Düşünürleri, Fikirleri, Sonuçları ve Osmanlı

Örnek cevap: Haritada Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve KKTC bağımsız Türk devletleri olarak görülür. Bunların yanında Tataristan, Başkurdistan, Saha (Yakutistan), Gagavuz Yeri ve Nahçıvan gibi özerk yapılar ile Balkanlardan Çin’e kadar yaşayan Türk toplulukları da vardır. Bu tablo, Türklerin bağımsızlığa verdiği önemi ve teşkilatçı yapısını gösterir; nereye gittilerse orada siyasi birlik kurmaya çalışmışlardır. Bağımsızlık ülküsü bugün de Türk devletleri arasındaki iş birliğiyle yaşamaya devam etmektedir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: SSCB’nin Dağılmasıyla Bağımsızlığını Kazanan Türk Devletleri

Örnek cevap: Destanda dünya hâkimiyeti iki temele dayanır: Tanrı’nın verdiği yönetme yetkisi (kut) ve bu yetkinin adaletli yönetimle korunması. Bu yüzden ideal hükümdar yalnızca cesur bir savaşçı değil, halkının ihtiyaçlarını karşılayan, adil ve halkı tarafından benimsenen bir lider olmalıdır. Oğuz Kağan halkını bir amaç etrafında toplayıp seferlere çıkarabildiği için cihan hâkimiyeti hedefine ulaşmıştır. Ondan sonraki Türk hükümdarları da onu örnek almıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Yazı,Dil ve Edebiyat

Örnek cevap: Türkler çok farklı coğrafyalarda devlet kurmuş ve pek çok milletle bir arada yaşamıştır. Konargöçer hayattan yerleşik hayata geçiş, İslamiyet’in kabulü ve Arap, İran, Bizans gibi kültürlerle etkileşim yönetim anlayışını değiştirmiştir. İmparatorluk tecrübesi daha merkeziyetçi kurumları gerekli kılmıştır. Son dönemde ise Batı ile yoğun etkileşim, Fransız İhtilali’nin yaydığı fikirler ve modernleşme ihtiyacı anayasa, meclis ve cumhuriyet gibi yeni kavramları getirmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orhun Yazıtları’ndan Günümüze Türk Devlet Geleneği ve Ortak İletişim Mirası