11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 39-45 Cevapları

Örnek cevap: Kurultay; boy beylerinden, hanedan üyelerinden, komutanlardan ve hatundan oluşan, devletin en yüksek danışma ve karar organıdır. Yeni kağanı onaylaması, töreyi düzenlemesi, büyük suçları yargılaması ve savaş ile barış kararlarını görüşmesi, kağanın her şeye tek başına karar vermesini engellemiştir. Kağanın gücü böylece boy beylerinin rızasıyla birleşmiş ve meşruiyeti sağlamlaşmıştır. Din görevlilerinin kurultaya katılmaması da yönetimin teokratik olmadığını, siyasi bir denge kurulduğunu gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Devlet Yönetimi

Örnek cevap: Devletin siyasi, idari ve hukuki işleri tek bir kurulda toplandığı için Divân-ı Hümâyun yönetimin kalbi olmuştur. Halkın şikâyetlerinin burada doğrudan dinlenmesi, divanı adaletin sembolü yapmış ve devlete duyulan güveni artırmıştır. Örfi hukukun şekillenmesinde de önemli rol oynamıştır. Ancak üyeler kararları padişaha arz ettiği için son söz yine padişaha aittir; yani divan, padişahın otoritesini güçlendiren bir kurumdur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Merkez Teşkilatı

Örnek cevap: Vezir, hükümdarın yetkilerini onun adına kullanan en yüksek yöneticidir; Selçuklularda divanın başında vezir bulunur. Nizamülmülk’ün iki sultan döneminde yaklaşık otuz yıl devleti fiilen yönetmesi, güvenilir bir vezirin ne kadar etkili olabileceğini gösterir. Osmanlı’da da sadrazam padişahın mutlak vekili sayılmış ve Fatih’ten sonra divana o başkanlık etmiştir. Yine de vezirin gücü hükümdarın güvenine bağlıdır; hükümdar dilediği zaman onu görevden alabilir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Merkez Teşkilatı

Örnek cevap: Divan önce her gün, XVI. yüzyıl ortalarında haftada dört, XVII. yüzyıl sonlarında haftada iki gün toplanmış, XVIII. yüzyıl başından itibaren de önemini büyük ölçüde yitirmiştir. Bu durum, devlet işlerinin ağırlığının sadrazamın yönettiği Bâbıâli’ye kaydığını gösterir. Bürokrasi büyüdükçe kararlar daha dar bir çevrede alınmaya başlamıştır. XIX. yüzyılda ise divanın yerini nazırlıklar ve yeni kurullar almıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Merkez Teşkilatı

Temel işlevi: Toy, devletin en yüksek danışma ve karar organıdır; divan ise devlet işlerinin görüşüldüğü, aynı zamanda yargı görevi de olan merkezî kurumdur. Hükümdarın durumu: Toya kağan başkanlık eder; divana başlangıçta hükümdar, sonra vezir veya sadrazam başkanlık eder. Üyeleri: Toyda boy beyleri, hanedan üyeleri, komutanlar ve hatun bulunur; divanda vezirler, kazasker, defterdar, nişancı gibi devlet görevlileri yer alır. Toplanma durumu: Toy belirli zamanlarda ve önemli konularda toplanır; divan düzenli olarak, Osmanlı’da başlangıçta her gün toplanır. Karar alma süreci: Toyda kararlar boy beylerinin rızasıyla alınır; divanda kararlar görüşülür ama son onay hükümdara aittir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Merkez Teşkilatı

Örnek cevap: Görev süresinin uzun olması, devlette istikrar sağlar ve uzun vadeli politikaların uygulanmasını kolaylaştırır. Hükümdar zamanla tecrübe kazanır. Ancak yetersiz ya da hasta bir hükümdarı yasal yollarla değiştirmek mümkün değildir. Bu durum yeniliklerin gecikmesine, değişimin ise çoğu zaman taht kavgaları, isyanlar veya darbelerle gerçekleşmesine yol açar.

Örnek cevap: Hayır, kanıtlamaz. Cumhuriyet, devlet başkanının soya göre değil seçimle ve belirli bir süre için iş başına gelmesini anlatır. Demokrasi ise serbest seçimler, temel hak ve özgürlükler, çoğulculuk ve hukukun üstünlüğü gibi şartlara bağlıdır. Tarihte tek kişinin ya da tek partinin baskıyla yönettiği cumhuriyetler olduğu gibi, İngiltere gibi demokratik monarşiler de vardır.

Örnek cevap: Kuruluş döneminde padişahlar önemli kararları beyliğin ileri gelenleri, aşiret reisleri ve gazilerle istişare ederek almıştır. Çandarlılar, Mihaloğulları, Evrenosoğulları ve Turhanoğulları gibi aileler padişahın otoritesini sarsabilecek güce ulaşmıştır. Fatih Sultan Mehmed bu dağınık gücü merkezde toplamış, kul sistemiyle her şeyi padişaha bağlamıştır. Böylece egemenliğe ortak olunamaması ilkesi kâğıt üzerinde kalmaktan çıkıp gerçek bir merkeziyetçiliğe dönüşmüştür.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Fatih Sultan Mehmet (1451-1481) | İstanbul’un Fethi

Örnek cevap: Fatih, güçlü ailelerin padişaha rakip olmasını istememiştir. Devşirmeden yetişen kullar ailesine ya da boyuna değil yalnızca padişaha bağlı olduğundan merkezî otoriteyi güçlendirmiştir. Görevler soya göre değil yeteneğe göre verildiği için devlet daha verimli işlemiştir. Bu tercih, Fatih’in güçlü, merkeziyetçi ve liyakate dayalı bir imparatorluk yönetimi kurmak istediğini gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Fatih Sultan Mehmet (1451-1481) | İstanbul’un Fethi

Örnek cevap: Genç Osmanlılar, anayasa ve meclis sayesinde din ve köken farkı gözetmeden herkesin yönetime katılacağını, böylece azınlıkların devlete bağlanacağını düşünmüştür. Bu düşünce devleti kurtarmaya yönelik samimi bir çabaydı. Ancak Balkan halklarının asıl hedefi bağımsızlıktı ve büyük devletler de onları kışkırtıyordu. Bu yüzden Osmanlıcılık fikri milliyetçiliğe karşı yeterli olamamış, ayrılıkçı hareketler sürmüştür.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Meşrutiyet Nedir? I. ve II. Meşrutiyet, Farkları ve Kanun-i Esasi

Örnek cevap: Batılı devletlerin asıl amacı Osmanlı’nın demokratikleşmesi değil, kendi çıkarları ve Balkanlarda nüfuz kurmaktı. Azınlık hakları bu amaç için bir bahane olarak kullanılıyordu. Bu yüzden meşrutiyet ilan edilmiş olsa da Tersane Konferansı’nda Sırbistan ile Karadağ’ın topraklarını genişletmek, Bulgaristan ile Bosna-Hersek’i özerk yapmak gibi ağır şartlar Osmanlı’ya dayatılmıştır. Osmanlı bu kararları reddedince 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı çıkmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı): Plevne, Ayastefanos ve Berlin

Örnek cevap: Âyan üyeleri padişah tarafından ömür boyu atandığı için halkın değil padişahın iradesini temsil etmiştir. Halkın seçtiği Meclis-i Mebusan’dan gelen kararlar Âyan’da padişahın lehine denetlenip frenlenebilmiştir. Bu durum seçilmiş meclisin etkisini azaltmış ve gücün padişahta kalmasını sağlamıştır. Sonuç olarak meclis sistemi kurulmuş ama demokratikleşme sınırlı kalmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kanun-i Esasi (1876): İlk Osmanlı Anayasası ve Maddeleri

Örnek cevap: I. Meşrutiyet, ilk yazılı anayasanın ve halkın seçtiği ilk meclisin ortaya çıkması bakımından demokrasiye doğru atılmış önemli bir adımdır. Ancak egemenlik yine padişahtadır; Âyan üyelerini padişah atar ve son karar onundur. Mebusan seçimlerinde yalnızca erkek nüfus esas alınmıştır, padişah meclisi kapatabilmiş ve 113. maddeyle insanları sürgüne gönderebilmiştir. Bu yüzden I. Meşrutiyet tam bir demokrasi değil, sınırlı bir başlangıç olarak değerlendirilir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kanun-i Esasi (1876): İlk Osmanlı Anayasası ve Maddeleri