11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 47-53 Cevapları

Örnek cevap: I. Meşrutiyet ile Türkler ilk kez anayasa ve seçilmiş meclisle tanışmıştır. II. Meşrutiyet ve 1909 değişiklikleriyle meclis güçlenmiş, çok partili hayat başlamış; fakat savaşlar ve baskılar bu deneyimi gölgelemiştir. Millî Mücadele’de Amasya Genelgesi milletin kendi kaderini belirleyeceğini, Erzurum ve Sivas kongreleri millî iradenin hâkim olacağını duyurmuştur. TBMM’nin açılması, 1921 Anayasası ve saltanatın kaldırılmasıyla egemenlik padişahtan millete geçmiş; böylece millî egemenlik adım adım olgunlaşarak cumhuriyete ulaşmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Cumhuriyet’e Giden Yol

Örnek cevap: Mecliste bir grup meşrutiyete dönüp halifeyi devletin başına geçirmek, bir grup ise anayasa tartışmalarını uzatıp halifeye geniş yetkiler vermek istiyordu. Yeni devletin rejiminin adı henüz konmamıştı ve bu belirsizlik saltanat yanlılarına fırsat verebilirdi. Lozan’ın onaylanması ve Ankara’nın başkent olmasıyla uygun zaman gelmişti. Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları, uzun tartışmaların rejimi tehlikeye atmasını önlemek için cumhuriyetin bir an önce ilan edilmesini zorunlu görmüştür.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı: Anlamı, Önemi ve Cumhuriyetin İlan Edildiği Gece

Örnek cevap: Ekim 1923’te bakanlar istifa edip yeni hükûmet kurulamayınca meclis hükûmeti sisteminin tıkandığı görülmüştür. Bu kriz cumhuriyetin ilanının zamanını öne çekmiştir. Ancak cumhuriyeti yalnızca idari bir çözüm olarak görmek eksik olur; çünkü 1921 Anayasası egemenliği zaten millete vermişti. Cumhuriyetin ilanı, Millî Mücadele’den beri hedeflenen millî egemenlik anlayışına resmî adını vermiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı: Anlamı, Önemi ve Cumhuriyetin İlan Edildiği Gece

Örnek cevap: Süreç Amasya Genelgesi, kongreler, TBMM’nin açılması, Teşkilat-ı Esasiye ve saltanatın kaldırılmasıyla aşama aşama hazırlanmıştır. Mustafa Kemal 22 Eylül 1923’te bir gazeteciye verdiği demeçte cumhuriyet kelimesini ilk kez kullanmış, 28 Ekim’de arkadaşlarına kararını açıklamıştır. 29 Ekim 1923’te anayasa değişikliği kabul edilmiş ve Mustafa Kemal oy birliğiyle cumhurbaşkanı seçilmiş, ertesi gün İsmet Paşa başbakan olmuştur. Halk ilanı coşkuyla kutlarken bazı silah arkadaşları işin aceleye getirildiğini düşünerek tepki göstermiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Cumhuriyet’e Giden Yol

Egemenliğin kaynağı: Monarşide hükümdar ve soyu ya da ilahi kaynak; meşrutiyette hükümdar ile kısmen meclis; cumhuriyette millet. Yöneticinin işbaşına geliş şekli: Monarşide veraset; meşrutiyette hükümdar veraset ile, meclis seçimle; cumhuriyette seçim. Halkın yönetime katılımı: Monarşide yok ya da çok az; meşrutiyette seçilmiş meclisle sınırlı; cumhuriyette seçimlerle geniş. Anayasa ve hukukun üstünlüğü: Monarşide hükümdarın iradesi esastır; meşrutiyette anayasa vardır ama hükümdarın yetkileri geniştir; cumhuriyette anayasa ve hukuk herkesi bağlar. Yasama yetkisi: Monarşide hükümdarda; meşrutiyette meclis ile hükümdar arasında, son onay hükümdarda; cumhuriyette seçilmiş mecliste. Yönetimin süresi: Monarşide ve meşrutiyette hükümdar için ömür boyu; cumhuriyette belirli bir süre için.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Meşrutiyet Nedir? I. ve II. Meşrutiyet, Farkları ve Kanun-i Esasi

Örnek cevap: Onlu sistemde ordu onluk, yüzlük, binlik ve on binlik (tümen) birliklere ayrılmış, her birliğin başına bir komutan konmuştur. Bu düzen orduya sıkı bir disiplin ve kesintisiz bir emir-komuta zinciri kazandırmıştır. Farklı boylardan askerler aynı birliklerde bir araya geldiği için boy ayrılıkları azalmış, birlik duygusu güçlenmiştir. Hızlı seferberlik sağlayan bu sistem küçük değişikliklerle bütün Türk devletlerinde kullanılmış ve bugünkü onbaşı, yüzbaşı, binbaşı rütbelerine kadar ulaşmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ordu

Örnek cevap: Türklerde askerlik ayrı bir meslek sayılmamış, kadın erkek herkes temel askerî becerileri öğrenmiştir. Bu sayede devlet her an savaşa hazır bir toplumla güçlü ve hızlı hareket edebilmiştir. Ordu bütün boyları ortak bir amaç etrafında birleştirdiği için ortak kader ve millet bilinci ordu üzerinden şekillenmiştir. Türk Kara Kuvvetlerinin kuruluşunun Mete Han’ın onlu sistemi kurduğu MÖ 209 yılına dayandırılması da bu anlayışın sürekliliğini gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ordu

Örnek cevap: Türkistan’ın uçsuz bucaksız, düz ve açık bozkırları atlı birliklerin hızla hareket etmesine elverişlidir. Bu genişlik, sahte geri çekilmeyle düşmanı uzun mesafe boyunca peşinden sürükleyip kuşatmaya imkân verir. Bozkırdaki atlı yaşam ve sürek avları da Türkleri bu taktiğe alıştırmıştır. Ormanlık ya da dağlık bir arazide böyle geniş hareketler yapmak çok daha zor olurdu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ordu

Örnek cevap: Süvarilerin her şeyden önce çok hızlı ve usta binici olmaları gerekir. At üzerinde dönerek ok atabilmeleri, geri çekilirken dağılmamaları ve komutanın işaretiyle aynı anda yön değiştirebilmeleri için sıkı bir disipline ihtiyaç vardır. Kaçıyormuş gibi görünürken soğukkanlılığını koruyacak cesaret ve dayanıklılık da şarttır. Malazgirt Zaferi, bu özelliklerin bir araya geldiğinde nasıl sonuç verdiğinin en güzel örneğidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Malazgirt Savaşı (1071): Esir İmparator, Hilal Taktiği ve Anadolu’nun Kapısı

Örnek cevap: Karahanlı ordusu saray muhafızları, hassa ordusu, hanedan üyeleri ile valilerin kuvvetleri ve bağlı Türk topluluklarının askerlerinden oluşur; bu yapı Selçuklu ordusuyla büyük benzerlik taşır. Nöbetçi, öncü ve baskın birlikleri için kullanılan yatgak, turgak, yezek, basımcı gibi Türkçe terimler eski geleneğin korunduğunu gösterir. Karahanlılar Müslüman olduktan sonra da ikili teşkilat ve hakan unvanı gibi kurumları sürdürmüştür. Bu da Türk devlet kurumlarının din değişse bile kopmadan sonraki devletlere aktarıldığını kanıtlar.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Karahanlılar (840-1212)

Örnek cevap: Gazneliler, farklı etnik ve dinî unsurlara hükmeden, merkeziyetçi ve imparatorluk karakterli bir devlet olmuştur. Kölelerin asker olarak yetiştirildiği gulam sistemi, hükümdara doğrudan bağlı profesyonel bir ordu kurduklarını gösterir. Hindistan’dan elde edilen filleri orduya katmaları, bulundukları coğrafyaya uyum sağlayan ve yeniliğe açık bir yapıları olduğunu ortaya koyar. Bozkırın hızını filin gücüyle birleştirmeleri, geleneği koruyup yeni unsurlarla güçlendirdiklerini gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Gazneliler (963-1187)