Kısaca
Tevhid-i Tedrisat Kanunu (“öğretimin birleştirilmesi”), 3 Mart 1924’te 430 sayıyla kabul edilen ve ülkedeki bütün bilim ve eğitim kurumlarını Maarif Vekâletine (Millî Eğitim Bakanlığı) bağlayan kanundur. Aynı gün halifeliğin kaldırılması ve Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılmasına dair kanunlar da kabul edildi. Kanunla Tanzimat’tan beri süren medrese-mektep ikiliği sona erdi, eğitim tek elden ve millî bir anlayışla yürütülmeye başlandı. Teklif, Saruhan mebusu ve Maarif Vekili Vasıf Bey ile 57 arkadaşının imzasıyla Meclis’e geldi.
| Tevhid-i Tedrisat Kanunu | |
|---|---|
| Kabul tarihi | 3 Mart 1924 |
| Kanun numarası | 430 |
| Resmî Gazete | 6 Mart 1924, sayı 63 |
| Aynı gün kabul edilenler | Halifeliğin kaldırılması; Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması (429) |
| Teklif eden | Maarif Vekili Vasıf Bey ve 57 arkadaşı |
| Amaç | Eğitimde birlik; medrese-mektep ikiliğine son vermek |
Kanun Neden Çıkarıldı?
- Medrese-mektep ikiliği: XIX. yüzyıldan itibaren devlet yeni mektepler açtı ama medreseleri kapatmadı. Böylece aynı ülkede iki farklı eğitim anlayışı yan yana yaşadı.
- Üçüncü grup okullar: Azınlık okulları, misyoner okulları ve yabancı kolejler devletin denetimi dışında kendi programlarını uyguluyordu.
- Millî eğitim fikri: Kanunun gerekçesinde bu durum şöyle özetlenir: “Bir millet bireyleri ancak bir eğitim görebilir. İki türlü eğitim bir ülkede iki türlü insan yetiştirir.”
📌 SINAV NOTU: Tevhid-i Tedrisat’ın amacı eğitimde birliktir; laiklik ve millî eğitim ilkelerinin eğitim alanındaki ilk büyük adımıdır. 3 Mart 1924 tarihli üç kanun birlikte sorulur: halifeliğin kaldırılması, Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması ve Tevhid-i Tedrisat. Bu tarih meşrutiyetten cumhuriyete geçişte eski kurumların tasfiyesinin dönüm noktasıdır.
Kanunun Maddeleri
Kanunun resmî metninden (Mevzuat Bilgi Sistemi) ilk dört madde:
Madde 1 – Türkiye dahilindeki bütün müessesatı ilmiye ve tedrisiye Maarif Vekaletine merbuttur.
Madde 2 – Şer’iye ve Evkaf Vekaleti veyahut hususi vakıflar tarafından idare olunan bilcümle medrese ve mektepler Maarif Vekaletine devir ve raptedilmiştir.
Madde 3 – Şer’iye ve Evkaf Vekaleti bütçesinde mekatip ve medarise tahsis olunan mebaliğ Maarif bütçesine nakledilecektir.
Madde 4 – Maarif Vekaleti yüksek diniyat mütehassısları yetiştirilmek üzere Darülfünunda bir İlahiyat Fakültesi tesis ve imamet ve hitabet gibi hidematı diniyenin ifası vazifesiyle mükellef memurların yetişmesi için de ayrı mektepler küşat edecektir.
- Madde 1: Bütün bilim ve eğitim kurumları Maarif Vekâleti’ne bağlandı.
- Madde 2: Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin ya da vakıfların yönettiği medrese ve mektepler Maarif’e devredildi.
- Madde 3: Bu okullara ayrılan bütçe Maarif bütçesine aktarıldı.
- Madde 4: Darülfünunda bir İlahiyat Fakültesi ve imam-hatip yetiştirecek ayrı okullar açılacaktı.
- Madde 5: Askerî rüştiye ve idadiler ile darüleytamlar da Maarif’e bağlandı; 1925’teki bir değişiklikle askerî liseler yeniden Millî Savunma’ya devredildi.
📌 SINAV NOTU: Kanun metninde medreselerin kapatıldığına dair bir hüküm yoktur; medreseler Maarif’e devredildi, kapatılması ise kanundan sonra bakanlıkça alınan kararla gerçekleşti. İlahiyat Fakültesi ve imam-hatip okullarının açılması kanunun 4. maddesinde yer alır.
Kanunun Sonuçları
- Medreseler: Kanun çıktığında ülkede 479 medrese ve yaklaşık 18 bin medrese öğrencisi vardı. Maarif Vekili Vasıf Bey’in genelgesiyle medreseler ve mahalle mektepleri kapatıldı.
- İlahiyat Fakültesi: 1924’te İstanbul Darülfünunu’nda açıldı; öğrenci sayısı giderek azaldı ve üniversite reformuyla kapatılarak yerine İslam Tetkikleri Enstitüsü kuruldu.
- İmam-hatip okulları: 1923-1924’te 29 okul vardı; sayı hızla azaldı ve 1930-1931 öğretim yılında kapatıldı.
- Azınlık ve yabancı okullar: Millî Eğitim Bakanlığı’nın denetimine girdi; programlarına Türkçe, tarih, coğrafya ve yurttaşlık bilgisi dersleri eklendi, dinî ve siyasi amaçlı eğitim yasaklandı.
- Diğer inkılaplara zemin: Eğitimin tek elde toplanması, Harf İnkılabı ve sonraki eğitim reformlarının uygulanmasını kolaylaştırdı.
Kanun bugün Anayasa’nın 174. maddesiyle korunan inkılap kanunlarından biridir. Dönemin diğer eğitim ve kültür reformları için eğitim ve kültür alanında yapılan inkılaplar, halifeliğin kaldırılması için siyasi alanda yapılan inkılaplar, ilkeler için Atatürk ilkeleri sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tevhid-i Tedrisat nedir?
“Öğretimin birleştirilmesi” demektir; bütün eğitim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığı’na (Maarif Vekâleti) bağlayan 1924 tarihli kanundur.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu ne zaman kabul edildi?
3 Mart 1924’te, 430 sayıyla kabul edildi.
Tevhid-i Tedrisat ile medreseler kapatıldı mı?
Kanun medreseleri Maarif’e devretti; kapatılmaları kanundan sonra bakanlığın aldığı kararla gerçekleşti.
Tevhid-i Tedrisat hangi ilkeyle ilgilidir?
Başta laiklik olmak üzere millî eğitim anlayışı ve cumhuriyetçilik ilkeleriyle ilişkilendirilir.
Aynı gün hangi kanunlar çıkarıldı?
Halifeliğin kaldırılması ve Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılmasına dair kanunlar.
Kaynaklar: 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu, Mevzuat Bilgi Sistemi (resmî metin); Vikipedi, “Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu”. Kanun maddeleri resmî metinden aynen alınmıştır.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Maddeleri, Amacı ve Sonuçları){kind=link}