12. Sınıf Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi 3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları

Cevap: Marshall. ABD, II. Dünya Savaşı’ndan sonra bozulan Avrupa ekonomisini yeniden güçlendirmek için 1948’de Marshall Planı’nı uygulamaya koydu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Marshall Planı (1947-1952) ve Türkiye

Cevap: Sétif. 8 Mayıs 1945’te Sétif ve Guelma’da Cezayir bayrağı taşıyan göstericilere Fransız askerlerinin ateş açması, bağımsızlık mücadelesinin başlangıcı oldu.

Cevap: Yuri Gagarin. SSCB, 1961’de Yuri Gagarin’i uzaya göndererek Dünya’nın çevresinde tur atan ilk ülke oldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: NASA: İnsanlığın Uzaya Yolculuğu

Cevap: Montreux. SSCB, Montreux Boğazlar Sözleşmesi’nin kendi lehine değiştirilmesini ve Boğazlarda üs kurmayı istedi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936): Maddeleri ve Önemi

Cevap: Demokrat Parti. 14 Mayıs 1950 seçimlerini kazanan DP, Adnan Menderes’in başbakanlığında hükûmeti kurdu. Kutudaki Millet Partisi, Molotov ve Kahire ifadeleri boşta kalır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Demokrat Parti Dönemi (1950-1960): İç Politika, Ekonomi ve 27 Mayıs

Örnek cevap: Dünyada iki kutuplu bir güç dengesi oluştu. Bir yanda SSCB önderliğinde komünist ideolojiyi benimseyen Doğu Bloku, öbür yanda ABD önderliğinde liberal ekonomiyi ve demokrasiyi savunan Batı Bloku yer aldı. Savaştan yıpranmış Batı Avrupa ülkeleri tek başına SSCB’ye karşı koyamadığı için ABD’ye yaslandı; böylece Truman Doktrini, Marshall Planı ve NATO ortaya çıktı. SSCB de buna karşı Cominform, COMECON ve Varşova Paktı’nı kurdu. Eski büyük güçler İngiltere ve Fransa ise ikinci plana düştü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Blokların Kuruluşu

Metne göre başlıca nedenler, bu milletlerin başında mücadeleyi yönetecek etkili liderlerin bulunmaması ve kendi içlerinde millî birliği sağlayamamalarıdır. Bunlara sömürgeci devletlerin askerî ve ekonomik üstünlüğü, halkı eğitimsiz ve yoksul bırakmaları ve toplulukları birbirine karşı kışkırtmaları da eklenebilir. Bu yüzden ayaklanmalar dağınık kaldı ve sert biçimde bastırıldı.

Örnek cevap: Atatürk’ün tam bağımsızlıktan taviz vermeyen kararlılığı, imkânsız görünen şartlarda bile mücadeleyi başlatma cesareti ve halkı millî bir amaç etrafında birleştirmesi örnek alındı. Mücadeleyi milletin iradesine dayandırması, TBMM’yi açarak meşru bir yönetim kurması ve emperyalizme karşı zafer kazanılabileceğini göstermesi de ilham verdi. Zaferden sonra çağdaş ve bağımsız bir devlet inşa etmesi de liderler için model oldu. Endonezya’nın kurucusu Sukarno’nun bağımsızlık ilhamını Atatürk’ten aldığını söylemesi bunun açık bir örneğidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk’ün Hayatı

Örnek cevap: Tarımda makineleşme sonucu işsiz kalan köylüler şehirlere göç etti. Şehirlerde gecekondulaşma, plansız yapılaşma ve altyapı yetersizliği gibi sorunlar ortaya çıktı. Sanayi ve hizmet sektörleri için iş gücü arttı, ancak iş imkânları göçü karşılamadığı için işsizlik ve yoksulluk görüldü. Geniş ailelerin yerini çekirdek aileler aldı; köy ve şehir kültürlerinin karşılaşması yeni bir toplumsal yapıya ve uyum sorunlarına yol açtı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Demokrat Parti Dönemi (1950-1960): İç Politika, Ekonomi ve 27 Mayıs

Metne göre asıl neden, SSCB’nin Türkiye’ye yönelttiği tehditlerdir; Türkiye bunu açıkça dile getirmekten çekinmemiştir. SSCB Kars ve Ardahan’ı istemiş, Boğazların ortak savunmasını ve Boğazlarda üs kurmayı talep etmişti. Türkiye ayrıca güvenliğini Batı ittifakı içinde sağlamayı, askerî ve ekonomik yardım alarak ordusunu modernleştirmeyi ve Batı ile bütünleşmeyi hedefliyordu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Türkiye’nin NATO’ya Girişi (18 Şubat 1952)

Türkiye’nin NATO’ya girme çabası SSCB’yi en başından rahatsız etti ve SSCB bu kararı engellemek için yoğun çaba harcadı. Stalin’in ölümünden sonra yeni Sovyet yönetimi 1953’te Türkiye’den toprak taleplerinden ve Boğazların ortak savunması görüşünden vazgeçtiğini açıkladı. Ancak Boğazlarda üs isteğinden vazgeçip geçmediği anlaşılamadığı için Türkiye’de güven oluşmadı. Sonraki yıllarda Orta Doğu bunalımları nedeniyle Türk-Sovyet ilişkileri gerginliklerle dolu bir döneme girdi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Türkiye’nin NATO’ya Girişi (18 Şubat 1952)

DP programlarında kamu yatırımlarının özel yatırımlara rakip değil tamamlayıcı olması ilkesi benimsendi. Devlet; ulaştırma, haberleşme, tarım ve ara malı gibi alanlara yatırım yaparak özel sektöre altyapı hazırladı. Kamu kesimi ürettiği ara ve yatırım mallarını özel kesime çoğu zaman maliyetinin altında satarak ona kaynak aktardı. Bunun yanında Yabancı Sermaye Yatırımlarını Teşvik Kanunu çıkarıldı ve Marshall Yardımı ile sağlanan krediler özel girişimcilere yönlendirildi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Demokrat Parti Dönemi (1950-1960): İç Politika, Ekonomi ve 27 Mayıs

Örnek cevap: Ara ve yatırım malları üreten tesisler, ulaştırma ve haberleşme altyapısı çok büyük sermaye ister, geç kâr getirir ve risklidir; bu yüzden bu yatırımları devlet üstlendi. Özel sektörün sermaye birikimi ve teknik bilgisi henüz sınırlıydı. Özel kesim ise hızlı kâr sağlayan, teknolojisi bilinen ve iç pazarda talebi yüksek tüketim malları sanayisini tercih etti. Devletin ucuz girdi sağlaması da özel sektörün bu alanlarda yoğunlaşmasını kolaylaştırdı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Demokrat Parti Dönemi (1950-1960): İç Politika, Ekonomi ve 27 Mayıs

Cevap: B (I ve II). Truman Doktrini, SSCB’nin Türkiye ve Yunanistan üzerinden güneye yayılmasını engellemeyi; Eisenhower Doktrini de Orta Doğu’yu ABD etkisi altında tutmayı amaçlıyordu. Metinde Türkiye’nin ekonomik kalkınmasından değil askerî yardımdan söz edilir; Orta Doğu ülkelerini NATO’ya katma hedefi de yoktur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Truman Doktrini (12 Mart 1947) ve Türkiye

Cevap: D (I, II ve III). Apartheid düzeninde farklı ırklar arasında evlilik yasaklandı, yerli halkın oy hakkı elinden alındı, ücret ve statüler ırka göre belirlendi. Yerlilerin nitelikli işlerde çalışması ise yasaktı; bu nedenle IV. ifade yanlıştır.

Cevap: C (II ve III). Spor başarıları politik ve ideolojik bir zafer olarak görüldüğü için devletler bu organizasyonlarla uluslararası saygınlık kazanmayı ve siyasi üstünlüklerini göstermeyi amaçladı. Metin, sporun barış veya birleştirme amacıyla kullanıldığını değil, rekabet aracı olduğunu vurgular.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Soğuk Savaş Döneminde Dünya

Cevap: C (I ve IV). SSCB ve Çin Kuzey Kore’yi, ABD ve müttefikleri Güney Kore’yi desteklediği için iki blok Kore’de fiilen karşı karşıya geldi. Kuzey Kore’yi SSCB, Polonya ve Çekoslovakya gibi sosyalist devletler hemen tanıdı. Kore’deki yönetimler süper güçlerin denetiminde kuruldu ve Birleşmiş Milletler Güney Kore’yi meşru sayıp destekledi; bu yüzden II ve III yanlıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kore Savaşı (1950-1953)

Cevap: A (Halıcı Kız). Muhsin Ertuğrul’un yönettiği Halıcı Kız, Türk sinema tarihinin ilk uzun metrajlı renkli filmidir.