11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 206-212 Cevapları

Örnek cevap (İslamiyet öncesi Türklerde eğitim için): Ne? Bozkır hayatına uygun, alp insan tipini yetiştirmeye dönük bir eğitim. Kim? Aile, boy büyükleri, ozanlar ve devlet. Nerede? Orta Asya bozkırları; Uygurlarla birlikte yerleşik şehirler. Ne zaman? Hunlardan Uygurlara uzanan dönem. Nasıl? Destanlar, töre ve askerî talimlerle; Göktürklerde yazıtlarla, Uygurlarda kâğıt, kitap ve matbaayla. Neden? Topluluğun bağımsız yaşaması, her an savaşa hazır olması ve kültürünü yeni kuşaklara aktarması için.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Yazıtların kendi alfabeleriyle, gelişmiş ve edebî bir dille yazılması, onları yazanların iyi bir eğitim aldığını gösterir. Yazıtlar beylere ve halka seslenir; bu da metni okuyup anlayabilecek eğitimli bir kitlenin var olduğunu düşündürür. Kağanın milletini geçmişteki hatalardan ders almaya çağırması, yazıtların bir halk eğitimi aracı olarak kullanıldığını gösterir. Kısacası Göktürklerde yazı ve dil alanında planlı bir eğitimin varlığından söz edebiliriz.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Yazı,Dil ve Edebiyat

Örnek cevap: Birincisi, sözlü kültürden yazılı kültüre geçiştir. Önceleri destan ve öğütlerle yürüyen eğitim, Göktürklerde taşa kazınan yazıtlarla yazılı bir boyut kazanmıştır. İkincisi, eğitimin kitap merkezli hâle gelmesidir. Tapo Kağan’ın Çin eserlerini Türkçeye çevirtmesi ve Uygurların baskı tekniğiyle kitap çoğaltması okuryazarlığı artırmıştır. Böylece eğitim yalnızca askerî alanda kalmamış, düşünce ve kültür alanına da yayılmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Uygurlar (744-840)

Örnek cevap: Bence temel belirleyici yaşam tarzıdır, devlet anlayışı ise onu yönlendirmiştir. Konargöçer bozkır hayatı, ata binme, ok atma ve hayvancılık becerilerini eğitimin merkezine koymuştur. Uygurlar yerleşik hayata geçince de kâğıt, kitap ve okul öne çıkmıştır. Öte yandan devletin bağımsız yaşama ülküsü, her Türk’ün askerî eğitimden geçmesini ve yazıtlarla halkın uyarılmasını sağlamıştır. Yani ikisi iç içedir, ancak yaşam tarzı değiştikçe eğitim de değişmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Sosyal Hayat

Örnek cevap: Hikâyeler çocuğa kendi çıkarından önce toplumun çıkarını düşünmeyi, anne babaya saygıyı ve büyüklerin sözünü dinlemeyi öğretir. Cesaret, sadakat, yiğitlik, vefa ve namus gibi değerler kahramanların davranışlarıyla somut hâle gelir. İyi örnekler övülür, kötü örneklerin sonu da gösterilir; böylece dinleyen kişi doğruyu kendisi çıkarır. Çocuklara ad koyan, öğüt veren ve dua eden Dede Korkut ise bilge bir öğretmen gibidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Yazı,Dil ve Edebiyat

Örnek cevap: Bugün de ailede ve okulda büyüklere saygı, vatan sevgisi, dürüstlük ve yardımlaşma gibi değerler öğretilir. Çocuklara masal ve hikâye anlatarak ders verme geleneği sürmektedir. Değerler eğitiminde örnek kişilerden yararlanılması da hikâyelerdeki model gösterme yöntemine benzer. Bilge kişiye danışmak, çocuğa ad koyarken büyüklerin görüşünü almak ve hayır duası etmek de Dede Korkut’tan bugüne uzanan izlerdir.

Örnekte maden kömürü kullanımı kimya-jeoloji olarak verilmiş. Diğerleri şöyle doldurulabilir: Pulluk, kürek ve yaklaşık 10 kilometrelik sulama kanalı: tarım ve mühendislik. Uygurların hareketli harfli matbaası: baskı teknolojisi. Ergenekon’daki demircilik ve demir tavlama ocakları: maden bilimi (metalurji). Sayı dizileri ve sayı bilmeceleri: matematik (aritmetik). Çiçek hastalığına karşı aşılama: tıp (bağışıklık). Hunlarda ölülerin bozulmadan korunması: tıp ve anatomi. Ölülerin yüzlerinin bitki ve madenlerden yapılan boyayla boyanması: kimya.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Bilim,Sanat ve Spor

Örnek cevap: Konargöçer Türkler göç ve otlak değiştirme zamanını doğru belirlemek zorundaydı; bunun için mevsimleri ve yılları takip etmeleri gerekiyordu. Hayvancılıkta ve tarımda doğum, kırkım, ekim gibi işlerin zamanını bilmek de önemliydi. Yön bulmak için gökyüzünü gözlemleyen Türkler, bu bilgileri Güneş yılına dayanan bir takvimde topladı. Devlet işlerinde ve önemli olayların kaydında yılları adlandırmak da gerekiyordu. Hayvan adları, yılları akılda tutmayı kolaylaştırdı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Bilim,Sanat ve Spor

Birinci örnek, maymun (biçin) yılının soğuk ve kurak geçeceğine inanılmasıdır. Halk bu yüzden atasözüyle insanları zenginliğine güvenmemeye, tedbirli olmaya çağırmıştır. İkinci örnek, “Eset – bes et” sözüdür. Temmuza denk gelen eset ayında ekimin bitirilmesi gerektiğini anlatır; çünkü sonraki aylarda soğuk vurur ve geç ekilen ekin ürün vermez. Bu sözler, takvim ve gözlem bilgisinin çiftçilerin ve göçerlerin iş takvimine yön verdiğini gösterir.