Bu sayfalarda Türk-İslam bilim insanları ile Osmanlı’da medrese eğitimi işleniyor: Cabir bin Hayyan’dan Uluğ Bey’e bilginler, şehzade eğitimi, Sahn-ı Seman ve Süleymaniye Medreseleri. Sorular, bu bilginlerin katkılarını ve Osmanlı eğitim anlayışını yorumlamanı istiyor.
Sayfaya git:Sayfa 222Sayfa 227Sayfa 229
11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 222 Cevapları
Bilgi Görseli 3.12 – Soru 1Kaynak sorusus. 222
Türk-İslam bilim insanlarının çalışmalarının evrensel ve kalıcı olduğunu gösteren kanıtlar nelerdir?
Cevabı göster
İbni Sina’nın El-Kanun fi’t-Tıb adlı eseri Doğu’da ve Batı’da yüzyıllarca tıp okullarında ders kitabı olarak okutuldu; Ay’daki bir kratere de onun adı verildi. Cabir bin Hayyan’ın görüşleri yaklaşık 800 yıl kimyada tek otorite kabul edildi. Harezmi’nin cebir ve algoritma çalışmaları bugün matematiğin ve bilgisayar biliminin temelindedir. Uluğ Bey’in Zic’i uzun süre Avrupa’da da kullanıldı. Cezeri’nin anlattığı su saati de 1976’da Londra Bilim Müzesinde yeniden yapılıp çalıştırıldı.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk ve Orta Çağ’da Yetişen Bilim İnsanları
Bilgi Görseli 3.12 – Soru 2Etkinliks. 222
Türk-İslam bilim insanlarını çalışma alanları ve bilime katkılarıyla tabloya örnekteki gibi yerleştir.
Cevabı göster
Örnekte Cabir bin Hayyan verilmiş. Diğer satırlar şöyle doldurulabilir. Farabi: mantık ve felsefe; kıyas teorisini sistemleştirdiği için “İkinci Öğretmen” denmiştir. Harezmi: matematik, astronomi, coğrafya; cebiri kurmuş, sıfırlı ondalık sayı sistemini kullanmış ve algoritmayı geliştirmiştir. Biruni: astronomi, matematik, doğa bilimleri; gözlem ve deneye dayalı yöntemi başlatmış, astronomi aletleri icat etmiştir. İbni Sina: tıp, felsefe, astronomi; El-Kanun fi’t-Tıb ile yüzyıllarca okutulan bir tıp ansiklopedisi yazmıştır. Cezeri: mühendislik ve mekanik; otomatik makineleri ve su saatlerini çizimleriyle anlatarak sibernetiğin öncüsü olmuştur. Uluğ Bey: astronomi ve matematik; Semerkand Rasathanesini kurmuş, Zic-i Uluğ Bey’i hazırlatmıştır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Harezmi
11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 227 Cevapları
Kaynak 5-7 – Soru 1Kaynak sorusus. 227
5. Kaynak’ta medreselerden yetişenlerin hem din bilgini hem hekim hem şair olması, Osmanlı eğitiminin hangi insan tipini hedeflediğini gösterir?
Cevabı göster
Osmanlı eğitimi tek bir alana sıkışmış değil, çok yönlü ve donanımlı insanlar yetiştirmeyi hedefliyordu. Medresede fıkıh ve kelamın yanında matematik, felsefe, astronomi ve tıp birlikte okutulduğu için mezunlar hem dinî hem akli ilimlerde söz sahibi olabiliyordu. Bu insan tipinde bilgi ile ahlak, bilim ile sanat bir araya geliyordu. Kısacası amaç, çok yönlü âlimler yetiştirmekti.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi
Kaynak 5-7 – Soru 2Kaynak sorusus. 227
Osmanlı medreselerindeki âlimlerin farklı bölgelerden gelmesi ve okutulan bilim dalları, Osmanlı eğitim anlayışı hakkında ne söyler?
Cevabı göster
Osmanlılar Şam, Kahire, Bağdat, Semerkand ve Herat gibi merkezlerde yetişmiş âlimleri ülkesine getirmiş, kendi öğrencilerini de bu merkezlere göndermiştir. Bu, Osmanlı eğitiminin dışa açık olduğunu ve İslam dünyasının bilgi birikimini bir araya toplamayı amaçladığını gösterir. Nakli ilimlerin yanında akli ilimlerin de okutulması dengeli bir program anlayışını yansıtır. Devletin liyakatli âlimleri müderris yapması da bilime ve bilgine verdiği değeri gösterir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi
Kaynak 5-7 – Soru 3Kaynak sorusus. 227
Nihad Sami Banarlı’nın Fatih ve hocaları hakkındaki sözünden yola çıkarak Osmanlı şehzade eğitimi hakkında çıkarım yap.
Cevabı göster
Osmanlı’da şehzadeler, devleti yönetecek kişiler olarak küçük yaştan itibaren planlı ve disiplinli bir eğitimden geçirilirdi. II. Murad’ın sistemli hâle getirdiği bu eğitimde dönemin en seçkin âlimleri şehzadelere hoca yapılırdı. Fatih örneğinde görüldüğü gibi eğitim dinî ilimlerle sınırlı kalmaz; felsefe, matematik, tarih, coğrafya, askerlik ve birçok yabancı dil de öğretilirdi. Banarlı’nın sözü, iyi bir eğitimin büyük bir hükümdar yetiştirmedeki rolünü vurgular.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Fatih Sultan Mehmet (1451-1481) | İstanbul’un Fethi
11. Sınıf Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi Ders Kitabı Sayfa 229 Cevapları
5N1K EtkinliğiEtkinliks. 229
Sahn-ı Seman Medreseleriyle ilgili ne, ne zaman, nerede, nasıl, neden ve kim sorularını cevapla.
Cevabı göster
Ne? Fatih Sultan Mehmed’in yaptırdığı, yükseköğretim veren ve her biri fakülte niteliğinde olan sekiz medresedir. Ne zaman? 1462-1470 yılları arasında yapılmıştır. Nerede? İstanbul’da, Fatih Camii’nin doğu ve batı yanlarında, Fatih Külliyesi içinde inşa edilmiştir. Nasıl isimlendirildi? Osmanlı medreseleri genellikle müderrisin aldığı günlük ücrete göre adlandırılırdı; Sahn-ı Seman adı ise “sekiz avlu” anlamına gelir. Eğitim nasıl yürütüldü? Sınıf geçme kitap bitirme esasına dayanırdı; öğrenciler tetimme medreselerinde hazırlanır, burada tıp, fıkıh, heyet ve ilahiyat okur, başarılı olunca icazet alırdı. Kim? Fatih Sultan Mehmed tarafından, fethin ardından yükseköğretim ihtiyacını karşılamak için yaptırılmış, giderleri onun kurduğu vakıflarla karşılanmıştır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Fatih Sultan Mehmet (1451-1481) | İstanbul’un Fethi
Bilgi Görseli 3.13 – Soru 1Etkinliks. 229
Sahn-ı Seman ve Süleymaniye Medreseleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları tabloya yaz.
Cevabı göster
Benzerlikler: İkisi de padişahlar tarafından İstanbul’da bir külliyenin parçası olarak yaptırılmış ve vakıflarla finanse edilmiştir. İkisi de medrese hiyerarşisinin en üst basamağındadır. Kırklı, Hariç ve Dâhil medreselerini bitiren öğrenciler bunlardan birine devam eder, icazet alınca müderris olabilirdi. Farklılıklar: Sahn-ı Seman, Fatih döneminde kurulmuştur ve ilahiyat, felsefe ve Arap edebiyatı ağırlıklıdır. Süleymaniye, Kanuni döneminde açılmıştır; ayrı bir tıp medresesi, matematik medresesi ve hadis eğitimi veren darülhadis bulundurmasıyla ondan ayrılır.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566)
Bilgi Görseli 3.13 – Soru 2Etkinliks. 229
Sahn-ı Seman ve Süleymaniye Medreseleri Osmanlı eğitim sisteminin hangi özelliklerini yansıtır?
Cevabı göster
Bu medreseler Osmanlı eğitiminin basamaklı ve hiyerarşik yapısını gösterir; öğrenci her aşamayı bitirip icazet alarak üst medreseye geçerdi. Eğitimin vakıflarla finanse edildiğini ve padişahların eğitime doğrudan sahip çıktığını yansıtır. Dinî ilimlerle birlikte tıp, matematik ve astronomiye yer verilmesi çok yönlü bir program anlayışını gösterir. Mezunların branşlarına göre hekim, fakih, müderris ya da devlet memuru olması da uzmanlaşmaya ve devlete eleman yetiştirmeye verilen önemi ortaya koyar.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti
Sıkça Sorulan Sorular
Sahn-ı Seman Medreselerini kim yaptırdı?
Fatih Sultan Mehmed, İstanbul’un fethinden sonra Fatih Külliyesi içinde 1462-1470 yılları arasında yaptırdı.
Uluğ Bey bilime ne katkı sağladı?
Timur Devleti hükümdarı Uluğ Bey, Semerkand’da teleskop öncesinin en gelişmiş rasathanesini kurdu ve Avrupa’da da kullanılan Zic-i Uluğ Bey’i hazırlattı.
Yazılıya mı hazırlanıyorsun? 11. sınıf tarih yazılı soruları sayfamızda örnek yazılılar ve cevap anahtarı var.
Bu sayfadaki cevaplar öğrencilere yol göstermek için Tarih Vakti tarafından yazılmıştır. Soruların ve kaynak metinlerin tam hâli MEB ders kitabındadır; açık uçlu sorularda kendi cümlelerinle cevap vermen beklenir.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Cevaplar Tarih Vakti tarafından yazılmıştır; soruların tam metni için MEB ders kitabına bakınız. · Son güncelleme: Kasım 2026
