Battani Kimdir?

Gizle

Kısaca

Battani (yak. 858–929), Harranlı astronom ve matematikçidir. Rakka’da kurduğu gözlemevinde 877–918 yılları arasında gözlem yaptı. Güneş yılını 365 gün 5 saat 46 dakika 24 saniye olarak hesapladı, ekliptiğin eğimini ve Güneş’in yörünge hareketlerini Batlamyus’tan daha doğru ölçtü. Trigonometride kirişler yerine sinüs kullanımını yaygınlaştırdı; tanjant ve kotanjant tabloları hazırladı. Batı’da Albategnius adıyla tanınır ve Kopernik eserinde ondan yararlanmıştır.

Battani Kimdir?

Adı:	Battani
Doğum Yeri:	Harran
Doğum ve Ölüm Tarihi:	859 / 929
Önemli Eserleri:	🔹 Kitâbü Mârifet-il Metâli-il Bürûc fî mâ beyne erbe-il felek 🔹 Risâletünfî tahkîk-i akdâr-il ittisâlât 🔹 Serh-ul Makâlât-il erbai li-Batlamyus 🔹 Ez-Zîyc
Lakabı:	Battani, Harrani; Batı’da Albategnius

Sinüs ve Kosinüs terimlerini ilk kullanan bilim adamı …

Döneminin en etkin ve önemli matematikçilerinden ve de astronomlarından biri olarak bilinen Battani, Urfa Harran doğumludur. Rakka’da kurduğu gözlem evi sayesinde burada yaklaşık 41 yıl boyunca, yani 877 ile 918 yılları arasında oldukça etkin gözlemler yapmış bir bilim adamıdır. Ay, Güneş ve de tüm gezegenlerin hareketlerini araştırmış ve incelemeye almıştır. Bu araştırmaları sonucunda da bunların yörüngelerini doğru bir şekilde belirlemeyi amaçlamıştır. Mevsimlerin zaman olarak ne kadar süreceğini ve de Güneş ile Ay tutulmalarını araştırmıştır. Ekliptiğin eğimini doğru bir şekilde hesaplamayı başarmıştır. Yani bunu dakik olarak hesaplayabilmiştir.

Battani, bir matematikçi olarak da üzerine düşen görevi tam anlamıyla yapmaktan da geri kalmamıştır. Tanjant, kotanjant, sinüs, kosinüs, sekant ve de kosekantı hakiki anlamda kullanan ilk bilim adamıdır diyebiliriz. Daha ileriki yıllarda astronomi alanında da kullandığı bir kısım trigonometrik bağıntılara da ulaşmıştır. Sinüs ve kosinüs tabirlerini kullanan bilim adamı olarak bu döneme damgasını vurmuştur. Geometride Metodların Tarihî Görünümü olarak oluşturduğu eserde de Battani’nin bu şekilde sinüs ve kosinüs terimlerini ilk kullanan bilim adamı olduğunu yazmakta ve bu terimleri de Güneş saati hesaplamasında ortaya çıkardığı belirtilmektedir. Ayrıca Battani’nin çok uzun yıllar önce bulduğu bu buluşlarına batılılar sahip çıkmıştır. Ancak bunları asırlarca sonra kullanabilmiştir.

Güneş Yılını hesapladı …

Yine de genel anlamda bakıldığında Battani’nin çalışma hayatının büyük bir kısmını astronomiye adadığı görülmektedir. Özellikle güneş ve ay tutulmalarındaki yaptığı hesaplar günümüzün teknolojisi ile yapılan hesaplamalara taş çıkaracak cinstendir. Güneş ve Ay hareketlerini yıl boyunca takip etti ve elde ettiği bilgiler ile tüm gezegen ve de Ay ile ilgili bazı bilgilerin düzenlenmesine yardımcı oldu. Yaptığı bunca araştırma ve de çalışma sonucunda Güneş yılını yani tropik seneyi, 365 gün 5 saat 46 dakika 24 saniye şeklinde hesaplayabilmiştir.

💡 Battani’nin ez-Zîc adlı astronomi cetvelleri XII. yüzyılda Latinceye çevrildi (De motu stellarum). Kopernik, Göksel Kürelerin Dönüşleri Üzerine adlı eserinde Battani’nin gözlemlerinden yararlandığını belirtir.

Sıkça Sorulan Sorular

IX. yüzyılda Harran’da doğan, Rakka’daki gözlemevinde çalışan astronom ve matematikçidir. Güneş yılını büyük bir doğrulukla hesaplamıştır.

Battani hangi buluşlarıyla bilinir?

Güneş yılının uzunluğunu 365 gün 5 saat 46 dakika 24 saniye olarak hesaplaması, ekliptik eğimini ölçmesi ve trigonometride sinüs, tanjant ve kotanjant kullanımını geliştirmesiyle bilinir.