Kısaca
Pasarofça Antlaşması, Osmanlı Devleti ile Avusturya ve Venedik arasında 21 Temmuz 1718‘de, Belgrad’ın yaklaşık 60 km güneydoğusundaki Pasarofça’da imzalanan barış antlaşmasıdır. Antlaşmayla Belgrad dahil Kuzey Sırbistan, Banat (Temeşvar) bölgesi, Küçük Eflak ve Kuzey Bosna Avusturya’ya bırakıldı; Mora ise Osmanlı’da kaldı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre antlaşma “Venedik’ten çok Avusturya’nın lehine” sonuçlandı ve Osmanlı Devleti Orta Avrupa’dan çekildi. Pasarofça’dan sonra Osmanlı’da barışın ve Batı’ya ilginin öne çıktığı Lale Devri başladı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| İmza tarihi | 21 Temmuz 1718 (22 Şaban 1130) |
| Yer | Pasarofça, Semendire’nin 24 km doğusu (bugün Sırbistan) |
| Taraflar | Osmanlı Devleti – Avusturya ve Venedik |
| Arabulucular | İngiltere ve Hollanda |
| Osmanlı delegeleri | Silahdar İbrahim Efendi, Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi |
| Sadrazam | Nevşehirli Damat İbrahim Paşa |
| Süre | Avusturya ile 24 yıl |
| Madde sayısı | Avusturya ile 20, Venedik ile 26 madde; ayrıca 20 maddelik ticaret antlaşması |
📌 SINAV NOTU: Pasarofça sorularında en çok şu bilgiler sorulur: Belgrad’ın Avusturya’ya bırakılması, Mora’nın Osmanlı’da kalması, Avusturya’ya konsolosluk ve ticaret imtiyazları verilmesi ve antlaşmadan sonra Lale Devri’nin başlaması.
Pasarofça Antlaşması’nın Arka Planı
- Kayıpları geri alma dönemi: Karlofça Antlaşması‘ndan (1699) sonra Osmanlı kaybettiği toprakları geri almaya yöneldi. 1711 Prut Antlaşması ile Azak geri alındı, 1715’te Mora Venedik’ten geri alındı.
- Avusturya-Venedik ittifakı: Venedik’e karşı başarılar Avusturya’yı endişelendirdi. 13 Nisan 1716’da Avusturya ile Venedik ittifak yaptı ve Osmanlı Avusturya’ya savaş ilan etti.
- Petervaradin yenilgisi: 1716’da Varadin (Petervaradin) yakınlarındaki savaşta Osmanlı ordusu yenildi, Sadrazam Damat (Şehit) Ali Paşa şehit düştü. Ardından Banat ve Temeşvar Avusturya’nın eline geçti.
- Belgrad’ın düşmesi: Osmanlı ordusu Belgrad önünde de yenildi ve şehir Avusturya’ya geçti. Bunun üzerine Osmanlı barış arayışına girdi.
Pasarofça Görüşmeleri
9 Mayıs 1718’de sadrazamlığa getirilen Nevşehirli Damat İbrahim Paşa barışı hızlandırdı. Görüşmeler 5 Haziran 1718’de başladı ve sekiz toplantının ardından 10 Temmuz’da tamamlandı. Osmanlı’yı Silahdar İbrahim Efendi ve Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi temsil etti; tercümanlığı Eflak voyvodası Yenaki (Johann Mavrokordato) Bey yaptı. Arabuluculuğu İngiltere adına Robert Sutton ve Stanyan, Hollanda adına Jacobus Colyer üstlendi.
Osmanlı barışın 15 yıl sürmesini istedi; Avusturya’nın itirazıyla süre 24 yıl olarak kabul edildi. Avusturya, Rákóczi Ferenc ve Macar mültecilerinin teslimini istediyse de Osmanlı bunu reddetti; mülteciler sınırdan uzak yerlere yerleştirildi. Venedik ise Mora dahil savaşta kaybettiği bütün yerleri istedi, ancak bu isteği kabul görmedi.
Pasarofça Antlaşması’nın Maddeleri
Avusturya ile
- Bütün Banat bölgesi (Temeşvar), Eflak’ın Olt ırmağına kadar uzanan batı yarısı olan Küçük Eflak, Belgrad dahil Kuzey Sırbistan ve Kuzey Bosna Avusturya’ya bırakıldı.
- Esirler karşılıklı olarak serbest bırakılacak, Kudüs’teki Katolik din adamlarının hakları korunacaktı.
- 27 Temmuz’da ayrıca bir ticaret antlaşması imzalandı. Avusturya tüccarları Osmanlı ülkesinde serbestçe ticaret yapacak ve mallarından bir defaya mahsus yüzde 3 gümrük ödeyecekti. Avusturya’ya liman ve ticaret merkezlerinde konsolosluk açma hakkı tanındı.
Venedik ile
- Mora Osmanlı’da kaldı. Venedik’in Mora’yı geri alma isteği kabul edilmedi.
- Venedik, savaşta ele geçirdiği Butrinto, Preveze ve Voniçe gibi kıyı kalelerini aldı. Osmanlı Çuka (Cerigo) adasını Venedik’e iade etti.
- Venedik tüccarlarının ödediği gümrük vergisi yüzde 5’ten yüzde 3’e indirildi.
Pasarofça Antlaşması’nın Önemi
- Orta Avrupa’dan çekiliş: TDV’ye göre Osmanlı bu antlaşmayla Orta Avrupa’dan çekildi ve “Avrupa için artık güçlü bir devlet olmaktan çıkmaya başladı”.
- Avusturya’nın kazancı: Antlaşma Venedik’ten çok Avusturya’nın lehine sonuçlandı. Avusturya topraklarının yanında ticari imtiyazlar ve konsolosluk hakkı da kazandı.
- Diplomasi ve Batı ile ilişkiler: 1719’da iki devlet karşılıklı büyükelçi gönderdi. Pasarofça’nın delegelerinden Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi, 1720’de Paris’e elçi olarak gönderildi ve Batı’yı tanıtan sefaretnamesini yazdı.
- Lale Devri’nin başlaması: Antlaşmadan sonra Damat İbrahim Paşa’nın barış siyasetiyle 1718-1730 arasındaki Lale Devri başladı. Bu dönemde Batı’nın yenilikleri ilk kez yakından incelendi.
- Belgrad’ın geri alınması: Pasarofça’da kaybedilen Belgrad, 1739 Belgrad Antlaşması ile geri alındı.
📌 SINAV NOTU: Antlaşmaları ve sonuçlarını sırasıyla öğrenin: Karlofça (1699) büyük toprak kaybı → Prut (1711) Azak geri alındı → Pasarofça (1718) Belgrad kaybedildi, Lale Devri başladı → Belgrad (1739) Belgrad geri alındı. Pasarofça, Avusturya’ya ilk kez ticari imtiyaz ve konsolosluk hakkı verilmesiyle de sorulur.
Sıkça Sorulan Sorular
Pasarofça Antlaşması ne zaman imzalandı?
21 Temmuz 1718’de imzalandı.
Pasarofça Antlaşması kimler arasında imzalandı?
Osmanlı Devleti ile Avusturya ve Venedik arasında imzalandı. İngiltere ve Hollanda arabuluculuk yaptı.
Pasarofça Antlaşması ile hangi yerler kaybedildi?
Belgrad dahil Kuzey Sırbistan, Banat (Temeşvar), Küçük Eflak ve Kuzey Bosna Avusturya’ya bırakıldı. Mora Osmanlı’da kaldı.
Pasarofça Antlaşması’ndan sonra hangi dönem başladı?
Lale Devri (1718-1730) başladı.
Pasarofça’da kaybedilen Belgrad ne zaman geri alındı?
1739 Belgrad Antlaşması ile geri alındı.
Pasarofça neresidir?
Belgrad’ın yaklaşık 60 km güneydoğusunda, Morava nehri yakınında, bugün Sırbistan sınırları içindeki bir kasabadır.
Kaynaklar: Abdülkadir Özcan, “Pasarofça Antlaşması”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 34, s. 177-181. 1715 Mora seferi, Petervaradin’in yılı ve Lale Devri bağlantısı sitemizin Gerileme Dönemi Siyasi Olayları ve Lale Devri sayfalarıyla uyumludur.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Maddeleri ve Önemi){kind=link}