Kısaca
Prut Antlaşması, Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunun Rus Çarı I. Petro’yu (Deli Petro) ordusuyla birlikte Prut nehri kıyısında kuşatmasının ardından 21 Temmuz 1711‘de imzalanan antlaşmadır. Antlaşmayla Karlofça sonrasında Rusya’ya bırakılan Azak Kalesi Osmanlı’ya geri verildi, bölgedeki Rus kaleleri yıkıldı ve Rusya’nın İstanbul’da elçi bulundurması yasaklandı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu antlaşmayla Rusya’nın Karadeniz’e açılması “en az yarım yüzyıl” gecikti. Buna karşılık Çar’ın ordusuyla birlikte serbest bırakılması Osmanlı’da büyük tartışma yarattı ve Baltacı Mehmed Paşa görevden alındı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| İmza tarihi | 21 Temmuz 1711 (Çar’ın onayı 22 Temmuz, teati 23 Temmuz) |
| Yer | Prut nehri kıyısı, Huşi sahrası dolayları (Boğdan) |
| Taraflar | Osmanlı Devleti – Rusya |
| Padişah | III. Ahmed |
| Osmanlı komutanı | Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa |
| Rus tarafı | Çar I. Petro, Mareşal Şeremetyev |
| En önemli madde | Azak Kalesi’nin Osmanlı’ya iadesi |
📌 SINAV NOTU: Prut sorularında en çok sorulanlar: Azak’ın geri alınması, Karlofça’da kaybedilen yerleri geri alma umudunun doğması, Rusya’nın İstanbul’da elçi bulunduramaması ve antlaşmanın III. Ahmed döneminde imzalanması.
Prut Savaşı’nın Nedenleri
- Azak’ın kaybı: Rusya, 1700 İstanbul Antlaşması ile Azak Kalesi’ni ele geçirmişti. Osmanlı, Karadeniz’in kuzeyindeki bu önemli kaleyi geri almak istiyordu.
- İsveç Kralı XII. Karl’ın sığınması: Rusya ile savaşan İsveç Kralı XII. Karl (Demirbaş Şarl), Ağustos 1709’da Poltava’da yenilip yaralı hâlde Osmanlı topraklarına sığındı. Rusya kralın teslimini isterken Karl da Osmanlı’yı Rusya’ya karşı savaşa teşvik etti.
- Savaş kararı: Rusya ile 1710’da yenilenen barışa rağmen, Kırım Hanı II. Devlet Giray’ın da katıldığı büyük toplantıda 20 Kasım 1710’da Rusya’ya savaş açılmasına karar verildi.
Prut Seferi
Osmanlı ordusunun başına Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa getirildi. Çar Petro ise Boğdan Voyvodası Dimitri Kantemir ile ittifak yaparak Boğdan’a girdi. Osmanlı ordusu Tuna’yı geçip Prut nehrinin sağ kıyısı boyunca ilerledi; Kırım Tatarları da Rus ordusunun yolunu kesti.
19 Temmuz 1711’de Rus ordusu Huşi sahrası dolaylarında tam anlamıyla kuşatıldı. Erzakı tükenen ve çıkış yolu kalmayan Ruslar ertesi gün beyaz bayrak çekerek aman diledi. Görüşmelerin sonunda antlaşma 21 Temmuz’da imzalandı.
Çariçe Katerina’nın Osmanlı komutanlarına mücevherler göndererek Çar’ı kurtardığı rivayeti çok yaygındır. TDV’ye göre Rus tarafı gerçekten de değerli hediyeler hazırlamıştı, ancak bu olay sonradan abartılarak bir efsaneye dönüştü.
Prut Antlaşması’nın Maddeleri
Antlaşmanın özgün Türkçe metni günümüze ulaşmamıştır; maddeleri Nâme-i Hümâyûn Defteri’ndeki kayıttan bilinir. Esasen bir ateşkes belgesi niteliğindeydi ve kesin barışın İstanbul’da yapılması öngörülüyordu.
- Azak Kalesi, arazisi ve mühimmatıyla Osmanlı’ya iade edilecek; Taygan, Kamenka ve Samara suyu kenarındaki Yenikale yıkılacak. İki taraf da bölgede yeni kale yapmayacak.
- Rusya, Lehistan’ın ve Kırım’a bağlı Kazakların işlerine karışmayacak.
- Tüccarlar İstanbul’a serbestçe gelip gidebilecek, ancak Rusya İstanbul’da elçi bulunduramayacak.
- Müslüman esirler serbest bırakılacak.
- İsveç Kralı XII. Karl’ın güvenle ülkesine dönmesine engel olunmayacak.
- Şartlar yerine getirilene kadar Rus devlet adamları Şafirov ve Mihail Şeremetyev rehin olarak Osmanlı’da kalacak.
TDV’ye göre Osmanlı’nın istediği top teslimi, savaş tazminatı ve Kantemir’in teslimi gibi şartlar antlaşmaya girmedi.
Prut Antlaşması’nın Sonuçları
- Azak geri alındı: Karlofça sonrasında kaybedilen yerleri geri alma politikasının ilk büyük başarısı elde edildi. Karadeniz yeniden bir Türk gölü hâline geldi.
- Rusya’nın Karadeniz hedefi gecikti: TDV, Rus tarihçi Klyuçevski’ye dayanarak Rusya’nın Karadeniz’e açılmasının en az yarım yüzyıl geciktiğini ve Petro’nun Azak’taki on altı yıllık emeğinin boşa gittiğini belirtir.
- Baltacı’nın azli: Çar’ın ordusuyla birlikte serbest bırakılması eleştirildi. Baltacı Mehmed Paşa 20 Kasım 1711’de azledilip Limni’ye sürüldü.
- Uygulama sorunu: Rusya maddeleri uygulamakta ağır davrandı. Osmanlı iki kez daha savaş ilan etti; sonunda 24 Haziran 1713 Edirne Antlaşması ile Çar’ın yükümlülükleri kesinleşti.
TDV’ye göre Prut Antlaşması, Osmanlı ile Rusya arasındaki ilişkilerde 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması‘nın “âdeta öncüsü gibidir”.
📌 SINAV NOTU: Antlaşmaları sırasıyla öğrenin: Karlofça (1699) → İstanbul (1700) Azak Rusya’ya → Prut (1711) Azak geri alındı → Pasarofça (1718) → Küçük Kaynarca (1774). Prut, Osmanlı’nın 18. yüzyılda Rusya’ya karşı kazandığı en önemli başarı olarak sorulur. Ayrıntılar için Gerileme Dönemi Siyasi Olayları sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Prut Antlaşması ne zaman imzalandı?
21 Temmuz 1711’de imzalandı.
Prut Antlaşması kimler arasında imzalandı?
Osmanlı Devleti ile Rusya arasında, III. Ahmed döneminde imzalandı. Osmanlı tarafında Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa vardı.
Prut Antlaşması ile ne kazanıldı?
Azak Kalesi Osmanlı’ya geri verildi, Rus kaleleri yıkıldı ve Rusya’nın İstanbul’da elçi bulundurması yasaklandı.
Prut Savaşı’nın nedeni nedir?
Azak’ın geri alınması isteği ve Poltava’da yenilen İsveç Kralı XII. Karl’ın Osmanlı’ya sığınması üzerine Rusya ile yaşanan gerginliktir.
Baltacı Mehmed Paşa neden azledildi?
Kuşatılan Çar Petro’yu ordusuyla birlikte serbest bıraktığı için eleştirildi ve 20 Kasım 1711’de azledildi.
Katerina rivayeti doğru mu?
TDV’ye göre Rus tarafı değerli hediyeler hazırlamıştı, ancak Çar’ın bu hediyelerle kurtulduğu anlatısı sonradan abartılarak efsaneye dönüşmüştür.
Kaynaklar: Kemal Beydilli, “Prut Antlaşması”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 34, s. 359-362. Antlaşmanın tarihi imza (21 Temmuz) ve teati (23 Temmuz) tarihlerine göre farklı verilebilir.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Maddeleri ve Önemi){kind=link}