Kısaca: Sadabat Paktı, İtalya’nın Habeşistan’ı işgal etmesi ve Doğu ülkelerini hedef alan yayılmacı siyaseti üzerine Türkiye öncülüğünde Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında 8 Temmuz 1937‘de Tahran’da imzalandı. Üyeler birbirlerinin iç işlerine karışmamayı ve ortak sınırlara saygı göstermeyi kabul etti. Türkiye, Balkan Antantı ile batı sınırlarını güvenceye aldıktan sonra Sadabat Paktı ile doğu sınırlarının güvenliğini sağladı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| İmza | 8 Temmuz 1937, Tahran (Sadabat Sarayı) |
| Üyeler | Türkiye, İran, Irak, Afganistan |
| Katılmayan | Suriye (Türkiye ile Hatay, Irak ile toprak sorunu) |
| Neden | İtalya’nın Habeşistan’ı işgali ve Doğu’ya yönelik yayılmacılığı |
| Zemin | İran Şahı Rıza Pehlevi’nin 1934’te Türkiye’yi ziyareti |
| Türkiye için sonucu | Doğu sınırlarının güvenliği sağlandı |
📌 SINAV NOTU: Karşılaştırma sorusu klasiktir: Balkan Antantı (1934) = batı sınırları, Sadabat Paktı (1937) = doğu sınırları. Sadabat’a Suriye’nin katılmaması ve nedeni (Hatay meselesi ve Irak ile toprak sorunu) da sık sorulur. Pakt, Türkiye’nin bölgesel barış politikasının ürünüdür.
Sadabat Paktının İmzalanma Nedenleri
- İtalya’nın yayılmacılığı: İtalya’nın 1935-1936’da Habeşistan’ı işgal etmesi ve Doğu ülkelerini hedef alan yayılmacı siyaseti bölge devletlerini endişelendirdi.
- Yaklaşan savaş tehlikesi: Almanya ve İtalya’nın saldırgan politikaları yeni bir dünya savaşı ihtimalini artırıyordu.
- Türk-İran yakınlaşması: İran Şahı Rıza Pehlevi’nin 1934’te Türkiye’yi ziyareti ilişkileri güçlendirdi.
- Barış politikası: Türkiye, “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi doğrultusunda doğu sınırlarını da bölgesel iş birliğiyle güvenceye almak istiyordu.
Paktın İmzalanması ve Maddeleri
Yapılan görüşmeler sonucunda İran’ın başkenti Tahran’daki Sadabat Sarayı’nda 8 Temmuz 1937‘de Sadabat Paktı imzalandı. Paktın temel hükümleri şunlardır:
- Üye devletler birbirlerinin iç işlerine karışmayacak.
- Üye devletler ortak sınırlara saygı gösterecek.
- Taraflar birbirlerine karşı saldırıda bulunmayacak ve ortak çıkarlarını ilgilendiren uluslararası konularda danışacak.
Sonuçları ve Önemi
- Türkiye doğu sınırlarının güvenliğini sağladı.
- Balkan Antantı ile birlikte Türkiye’nin II. Dünya Savaşı öncesi bölgesel güvenlik politikası tamamlandı.
- Orta Doğu’da bölge devletleri arasında ilk kez bir iş birliği ve dayanışma örgütü kuruldu.
- Türkiye ile Hatay meselesi, Irak ile toprak sorunu bulunan Suriye pakta katılmadı.
- Pakt, II. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında etkisini yitirdi.
Aynı dönemin diğer gelişmeleri: Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Hatay’ın Anavatana Katılması ve Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası.
Sıkça Sorulan Sorular
Sadabat Paktı ne zaman imzalandı?
8 Temmuz 1937’de İran’ın başkenti Tahran’da imzalandı.
Sadabat Paktına hangi ülkeler katıldı?
Türkiye, İran, Irak ve Afganistan katıldı.
Sadabat Paktına hangi ülke katılmadı?
Türkiye ile Hatay meselesi, Irak ile toprak sorunu bulunan Suriye katılmadı.
Sadabat Paktının amacı nedir?
Üye ülkelerin birbirlerinin iç işlerine karışmaması, ortak sınırlara saygı göstermesi ve İtalya’nın yayılmacılığına karşı bölgesel güvenliği sağlamaktır.
Sadabat Paktı ile Balkan Antantı arasındaki fark nedir?
Balkan Antantı (1934) Türkiye’nin batı sınırlarını, Sadabat Paktı (1937) doğu sınırlarını güvence altına aldı.
Sadabat Paktının imzalanmasında hangi ziyaret etkili oldu?
İran Şahı Rıza Pehlevi’nin 1934’te Türkiye’yi ziyareti etkili oldu.
Kaynak: MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 ders kitabı, 4. ünite: Sadabat Paktı (1937). Görsel: Sadabat Paktı üyeleri haritası, SahinBasaran (Wikimedia Commons, CC0).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Üyeleri, Amacı ve Önemi){kind=link}