10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 270-274 Cevapları

Örnek cevap: Fuzuli’nin dizeleri, dönemin devlet dairelerinde rüşvet verilmeden iş yaptırılamadığını ve padişah emirlerinin bile dikkate alınmadığını gösterir. Karacaoğlan ise haram yemenin ve başkasının hakkını almanın mutlaka hesabının sorulacağını hatırlatır. Buna göre dönemde rüşvet ve haksız kazancın yaygınlaştığı, halkın ise bu durumdan rahatsız olup adalet ve kul hakkına önem verdiği söylenebilir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nin Duraklama Nedenleri

Örnek cevap: Kuraklık ve dondurucu kışlar ürünleri yok edince tahıl kıtlığı ve fiyatlarda büyük artışlar yaşandı. Yoksullaşan köylüler vergilerini ödeyemedi, bir kısmı köyünü terk ederek şehirlere ya da dağlara kaçtı. Açlık ve salgın hastalıklar nüfus kaybına yol açtı, toplumsal huzursuzluk ve eşkıyalık arttı. Devlet de buğday ihracatını yasaklamak gibi önlemler almak zorunda kaldı; bu sıkıntılar Celâli İsyanları’na zemin hazırladı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Celali İsyanları: Nedenleri, Önemli İsyanlar ve Sonuçları

Örnek cevap: XVI. yüzyıl sonunda Avusturya ve İran ile yapılan uzun savaşlar giderleri büyük ölçüde artırdı. Ulufe alan kapıkulu askerlerinin sayısı hızla çoğaldı ve maaş yükü büyüdü. Fetihlerin durmasıyla ganimet ve yeni toprak gelirleri azaldı. Amerikan gümüşünün yol açtığı fiyat artışları ve tağşiş de devletin harcamalarını artırırken gelirlerin gerçek değerini düşürdü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Ekonomi

Cevap için grafikte her bölgenin iki sütununu karşılaştırın; 1570-1580 sütunu ile 1520-1530 sütunu arasındaki farkın en büyük olduğu bölge, en fazla nüfus artışının yaşandığı yerdir. Grafikteki bölgeler Anadolu (Batı Küçük Asya), Karaman, Rum-i Kadim, Rum-i Hadis ve Zülkadriye’dir. Hangi bölge olursa olsun grafik, XVI. yüzyılda Anadolu’nun genelinde hane sayısının belirgin biçimde arttığını gösterir.

Örnek cevap: Nüfus artışı, ekilebilir toprakların ve tımar sisteminin karşılayabileceği sınırı aştı. Toprak bulamayan genç ve işsiz nüfus şehirlere, medreselere ya da paralı askerliğe yöneldi. Gıda talebinin artması fiyatları yükseltti; devletin satın alma ve asker besleme maliyetleri de arttı. Vergi veren nüfus artsa da üretim aynı hızla artmadığı için giderler gelirleri aştı ve dengesizlik büyüdü.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Ekonomi

Örnek cevap: Birinci sorun para darlığıdır; doğudan alınan mallar için ödenen altın ve gümüş, Avrupa’dan gelenden fazla olduğu için ülkede nakit azaldı. İkinci sorun yerli sanayinin sarsılmasıdır; ham maddenin Avrupa’ya akması iç üretimi ve iaşeyi zorladı. Üçüncü ve en büyük sorun fetihlerin durmasıdır; fetihlerle gelen tımar, ganimet, yeni görev yerleri ve toprak kesildiği için devletin bütün kurumları sarsıldı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nin Duraklama Nedenleri

Örnek cevap: Tabloya göre akçenin ağırlığı 1481’de 0,77 gramdan 1669’da 0,23 grama düşmüştür. Aynı dönemde bir Venedik dukası 47 akçeden 225 akçeye çıkmıştır. Buna göre devlet mali sıkıntıları aşmak için sık sık tağşişe başvurmuş, akçe değer kaybetmiş ve enflasyon yaşanmıştır. Özellikle 1582-1588 arasındaki sert düşüş, maaşların değersiz akçeyle ödenmesine ve kapıkulu isyanlarına zemin hazırlamıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Ekonomi

Örnek cevap: Yeniçeriler hazineden düzenli ulufe aldığı için sayılarının artması maaş giderlerini katlayarak büyüttü. Her cülusta verilen bahşişler de hazineyi boşalttı. Devlet bu yükü karşılamak için tağşiş yaptı, yeni vergiler koydu ve iltizama yöneldi; bu da enflasyonu ve halkın yükünü artırdı. Maaşlar geciktiğinde ya da düşük ayarlı akçeyle ödendiğinde ise yeniçeri isyanları çıktı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: XVII. Yüzyıl İsyanları