11. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 231-234 Cevapları

Örnek cevap: Üretim çoğunlukla küçük arazilerde, geleneksel aletlerle ve aile emeğiyle yapılıyordu. Büyük çiftlikler gelişmediği için tarımda sermaye birikimi oluşmadı, modern araçlar yaygınlaşmadı. Nüfus az, iş gücü kıttı; bu yüzden pek çok toprak boş kaldı. Ulaşım yetersizliği ürünlerin pazara ulaşmasını zorlaştırıyordu. Üretim artışı verimden değil yeni toprakların ekilmesinden geldi; Doğu ve Güneydoğu Anadolu gibi bölgeler iç ve dış pazarlardan yararlanamadı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti’nde Ekonomi

Örnek cevap: Sanayileşmenin başlaması için tarımın ticarileşmesi, yani köylünün pazara üretim yapması gerekir; çünkü bu süreç hem sermaye birikimi sağlar hem de kentlere gidecek iş gücünü serbest bırakır. Osmanlı’da tarım ticarileşmeye başladı, öşür gelirleri ve ihracat arttı; Tablo 2.3’teki liman ihracatındaki büyük artış da bunu gösterir. Ancak ticarileşme sınırlı kaldı, büyük çiftlikler oluşmadı ve ürünler büyük ölçüde ham madde olarak Avrupa’ya satıldı. Bu yüzden ticarileşme, sanayiyi besleyecek yeterli sermayeyi ve iş gücünü yaratamadı.

Örnek cevap: 1) Tablo 2.4’teki tahminlerin 24 milyon ile 50 milyon arasında değişmesi, Osmanlı nüfusunun bile güvenilir biçimde bilinmediğini ve planlı bir ekonomi politikası yürütmenin zor olduğunu gösterir. 2) XIX. yüzyıl başında yaklaşık 25 milyon olan Osmanlı nüfusu, 188 milyona ulaşan Batı nüfusunun çok gerisindeydi; bu da sanayiye aktarılacak iş gücünün ve iç pazarın dar kaldığını gösterir. 3) Osmanlı, İngiltere’de sanayileşmeyi besleyen tarım ve nüfus devrimlerini gerçekleştiremediği için sanayileşmenin temel şartları oluşmamıştır.

Örnek cevap: Tabloya göre okuryazarlık XIX. yüzyıl başında %2-3, yüzyıl sonunda yaklaşık %15’tir; 1927’de bile %10,58’dir ve kadınlarda %5’in altındadır. Sanayileşme makineleri kullanabilen, teknik bilgiyi okuyup öğrenebilen işçi, usta, mühendis ve yöneticilere ihtiyaç duyar. Okuryazarlığın bu kadar düşük olması teknoloji transferini zorlaştırdı ve Osmanlı’yı Avrupalı uzmanlara bağımlı bıraktı. Japonya’nın zorunlu eğitim ve yüksek okuryazarlıkla hızla sanayileşmesi, eğitimin bu süreçteki önemini açıkça gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Osmanlı Devleti Eğitim Sistemi

Nedenler: Modern yol yapacak sermaye ve teknik bilgi yetersizdi, ilk dönemde yol inşasında yabancı mühendislere ihtiyaç duyuldu; geniş ve engebeli coğrafya yol yapımını zorlaştırdı; demir yolu gibi yeni ulaşım araçları ancak yüzyılın ortasında geldi; kervan düzeni yüzyıllardır alışılmış bir sistemdi. Sonuçlar: Taşıma pahalı ve yavaş oldu; tarım ürünleri pazara ulaşamadı ve ticari mala dönüşemedi; iç pazar dar kaldı, kazançlar azaldı ve sermaye birikimi sınırlandı; bu da tarımın ve sanayinin gelişmesini engelledi.