12. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Sayfa 145-150 Cevapları

Örnek cevap: Atatürk Dönemi dış politikası “Yurtta sulh, cihanda sulh” anlayışına dayanır. Türkiye macera aramayan, gerçekçi, bağımsız ve barışçıl bir yol izledi. Lozan’dan kalan sorunları savaşla değil görüşme ve uluslararası hukuk yoluyla çözdü; Milletler Cemiyetine girdi, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı ile bölgesel güvenliği sağladı. Montrö ile Boğazlarda tam egemenlik kurdu, Hatay’ı diplomasiyle ana vatana kattı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)

Örnek cevap: Ülkenin coğrafi konumu ve komşuları, tarihî tecrübeleri ve ekonomik gücü dış politikayı doğrudan etkiler. Askerî güç, kurulan ittifaklar ve dünyadaki güç dengeleri de belirleyicidir. Bunlara iç siyasi istikrar, toplumun değerleri ve liderlerin bakış açısı eklenebilir. Örneğin Boğazlara sahip olması Türkiye’nin dış politikasını her dönemde şekillendirmiştir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)

Örnek cevap: Demokrasi, halkın yönetimi seçimle belirlemesi demektir; seçimin anlamlı olması için de farklı görüşleri temsil eden partiler bulunmalıdır. Çok partili hayatta iktidar muhalefet tarafından denetlenir, halk farklı programlar arasında seçim yapabilir. Tek partili bir sistemde ise eleştiri ve denetim zayıf kalır. Bu yüzden çok partili hayat demokrasinin olmazsa olmaz şartlarından biridir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Çok Partili Hayata Geçiş (1945-1950): Dörtlü Takrir’den 1950 Seçimlerine

Örnek cevap: Her ülkenin tarihi, kültürü, ekonomik durumu ve toplumsal yapısı farklıdır. I. Dünya Savaşı’ndan yenik ya da hayal kırıklığıyla çıkan ülkelerde yayılmacı ve totaliter ideolojiler güç kazandı. 1929 bunalımı serbest piyasaya güveni sarstı, devlet müdahalesini savunan görüşleri öne çıkardı. İşçi sınıfının sorunları sosyalizmi, bireysel özgürlük talebi ise liberalizmi besledi; güçlü liderlerin etkisi de tercihlerde belirleyici oldu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İki Savaş Arasında Dünya

Örnek cevap: Millî Mücadele’de herkes vatanı kurtarma hedefinde birleşmişti; düşman çekilince yeni devletin nasıl yönetileceği sorusu öne çıktı. Bir kesim saltanat ve halifeliğin korunmasını, bir kesim çağdaş bir cumhuriyet kurulmasını istiyordu. İnkılapların hızı ve yöntemi, ekonominin liberal mi devletçi mi olacağı, kişisel kırgınlıklar ve görev dağılımı da ayrılıkları derinleştirdi. Bu durum, ortak düşman ortadan kalkınca farklı fikirlerin doğal olarak su yüzüne çıkmasıdır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk Dönemi İç Politika

Cevap: Mustafa Kemal’e göre meclis yalnızca tek partinin üyelerinden oluşursa, o partinin kurduğu hükûmetin icraatı yeterince tartışılamaz ve eleştirilemez. Muhalefet partisi hükûmeti denetler, hataları ortaya çıkarır ve halkın farklı görüşlerini meclise taşır. Bu nedenle çok partili hayatı, denetim ve eleştiri yoluyla demokrasinin sağlıklı işlemesinin şartı olarak görüyordu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Çok Partili Hayata Geçiş (1945-1950): Dörtlü Takrir’den 1950 Seçimlerine

Cevap: Kanıtta Mustafa Kemal, Cumhuriyet Halk Fırkası karşısında kurulan bazı siyasi grupların cumhuriyetçilik ruhuna sahip olmadığını, bu yüzden yaşama hakkı bulamadıklarını söyler. Yani muhalefet partileri, rejime ve inkılaplara karşı olanların toplandığı yerler hâline gelmiştir. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Şeyh Said İsyanı’yla ilişkilendirilerek kapatıldı; Serbest Cumhuriyet Fırkası da inkılap karşıtlarının tabanına sızması üzerine kendini feshetti. Demokrasi kültürünün henüz yerleşmemiş olması da başarısızlıkta etkiliydi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924-1925): Kuruluşu, Programı ve Kapatılması

Örnek cevap: Metindeki Kenan Bey, halkın dile getiremediği ihtiyaçlarının ancak kökü millette olan gerçek bir parlamentoyla karşılanabileceğine inanır. Tek partili meclisin halkın beklentilerinden uzaklaştığını, ilk meclislerin uyandırdığı umutları aşındırdığını düşünür. Yeni fırkanın Gazi’nin teşviki ve en yakın arkadaşlarının görevlendirilmesiyle kurulduğunu da vurgular. Buna göre gerekçeler; halkın sesinin meclise taşınması, iktidarın denetlenmesi ve demokrasinin geliştirilmesidir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Kuruluşu, Fethi Okyar ve Kapanışı

Örnek cevap: Metne göre toplumda iktidara karşı bir çekingenlik ve korku vardır; iktidar hırsının tarihte pek çok zulme yol açtığı hatırlanır. Bununla birlikte Gazi’nin samimiyetine ve yeni fırkanın baskıya uğramayacağına güvenen bir iyimserlik de görülür. Halkın önemli bir kısmı ihtiyaçlarını sessizce bekleyen, yağmur bekleyen toprak gibi edilgen bir konumdadır; aydınlar ise bu sessiz beklentiyi siyasete taşımaya çalışır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Kuruluşu, Fethi Okyar ve Kapanışı