12. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Sayfa 39-44 Cevapları

Mustafa Kemal savaşın en başarılı Türk komutanlarından biri oldu. Çanakkale’de 19. Tümen Komutanı olarak 25 Nisan’da emir beklemeden harekete geçip düşmanı kıyıya kadar püskürttü, Anafartalar Grup Komutanı olarak da Conkbayırı ve Anafartalar’da savaşın seyrini değiştirdi. Kafkas Cephesi’nde 16. Kolordu ile Muş ve Bitlis’i Rus işgalinden kurtardı. Suriye-Filistin Cephesi’nde 7. Ordu Komutanı olarak İngiliz ve Arap kuvvetlerinin ilerleyişini Halep’in kuzeyinde durdurdu.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Çanakkale Cephesi

Örnek cevap: Bu başarılar Mustafa Kemal’i “Anafartalar Kahramanı” olarak hem ordunun hem halkın güvendiği bir isim yaptı. Ordular geri çekilirken bile cepheyi tutabilen bir komutan olarak saygınlık kazandı. Filistin Cephesi’nde birlikte savaştığı İsmet, Fevzi, Ali Fuat, Refet ve Fahrettin gibi komutanlar Millî Mücadele’nin temel kadrosunu oluşturdu. Edindiği askerî tecrübe ve Mondros’u kabul etmeyen kararlı duruşu, Anadolu’da direnişi başlatıp yönetmesini kolaylaştırdı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Atatürk’ün Hayatı

Kitaptaki anlatıma ve kanıtlara göre Ermeni komiteleri savaş sırasında Rus ordusuyla iş birliği yaparak Van, Erzurum, Bitlis gibi bölgelerde isyan çıkardı ve savunmasız Müslüman halka saldırdı; Erzincan örneği bu saldırıların boyutunu gösteriyor. 24 Nisan 1915’te komitelerin kapatılması da olayları durdurmadı. Cephe gerisinin ve ordunun ikmal yollarının güvenliği tehlikeye girince devlet, savaş şartlarında bir güvenlik tedbiri olarak 27 Mayıs 1915’te Sevk ve İskân Kanunu’nu çıkardı.

Kanıtlara göre yer değiştirilen kafilelerin can ve mal güvenliği ile iaşesinin sağlanması, sağlıklarının korunması istenmiştir. Cemal Paşa, satın alınan hayvan ve arabaların değerinin bir komisyonla belirlenip sahiplerine eksiksiz ödenmesini emretmiştir. Talat Paşa’nın talimatına göre yerinde kalanlar artık çıkarılmayacak; asker aileleri, gerekli sanatkârlar ile Katolik ve Protestan Ermeniler sevk edilmeyecekti. Kanun gereği yeni yerlerinde konut, arazi, tohum ve alet verilmesi kararlaştırılmış, savaştan sonra da 31 Aralık 1918’de geri dönüş kararnamesi çıkarılmıştır.

Oransal olarak fiyatı en çok artan ürün şekerdir: 1914’te 3 kuruş olan şekerin kıyyesi 1918’de 195 kuruşa çıkmış, yani yaklaşık 65 kat artmıştır (kuruş olarak en büyük artış ise çaydadır). Bunun başlıca sebebi şekerin büyük ölçüde ithal edilmesidir. Ülkede şeker fabrikası yoktu; savaşla birlikte dış ticaret kesilince şeker bulunamaz hâle geldi ve fiyatı hızla yükseldi.

Örnek cevap: Sebepler: İthalatın neredeyse durması, üretimde çalışan erkeklerin askere alınmasıyla tarımsal üretimin düşmesi, ürünlerin öncelikle orduya ayrılması, ulaşım araçlarının askerî sevkiyata kullanılması, stokçuluk ve karaborsacılık. Etkiler: Halkın alım gücü düştü, kıtlık ve açlık yaşandı; hırsızlık ve eşkıyalık arttı, insanlar güvenli yerlere göç etti. Kadınlar ailenin geçimini üstlenerek iş hayatına girdi, birçok çocuk yetim kaldı. Hükûmet fiyat listeleri ve stokçulara ceza gibi tedbirler almaya çalıştı.

Örnek cevap: Bence ABD’nin savaşa girmesi daha etkilidir. Rusya’nın çekilmesi İttifak Devletleri’ni doğuda rahatlattı; Brest-Litovsk ile Osmanlı Kars, Ardahan ve Batum’u geri aldı. Ancak ABD’nin büyük mali, sanayi ve insan gücü İtilaf Devletleri’nin donatım sorununu çözdü ve savaşın kısa sürede onların zaferiyle bitmesini sağladı. Üstelik ABD, Wilson İlkeleri ile savaş sonrası düzenin kurulmasında da söz sahibi oldu. Rusya’nın çekilmesini daha önemli bulan bir görüş de gerekçelendirildiği sürece kabul edilebilir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Wilson İlkeleri (Fourteen Points)