9. Sınıf Tarih 3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Cevapları

Etkilenen toplumlar: Hunlar, Alanlar, Ostrogotlar, Vizigotlar, Vandallar, Süevler, Burgundlar, Franklar, Angıllar ve Saksonlar ile Roma İmparatorluğu’nun halkları. Etkilenen bölgeler: Doğu Avrupa, Balkanlar ve Trakya, Orta Avrupa (Macar ovaları), Galya (Fransa), İtalya, İspanya, Britanya ve Kuzey Afrika. Haritalar, göç öncesinde tek parça olan Roma’nın göçten sonra Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldığını, Orta Avrupa’da Avrupa Hun Devleti’nin kurulduğunu ve Germen kavimlerinin batıya yerleştiğini gösterir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kavimler Göçü (375): Nedenleri, Göç Eden Kavimler ve Sonuçları

Cevap: B (Ağır iklim koşulları). Metin Orta Asya’daki istikrarsız iklimi anlatır: aşırı soğuklar, kar, kuraklık ve aşırı sıcaklar hayvan ölümlerine ve salgınlara yol açmış, Türkler bu yüzden yeni yurtlar aramıştır. Boyların mücadelesi, Çin baskısı veya özgürlük düşkünlüğü bu metinde geçmez; Avrupa’daki siyasi boşluk ise göçün nedeni değil sonucudur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kavimler Göçü (375): Nedenleri, Göç Eden Kavimler ve Sonuçları

Türklerin temel geçim kaynağı hayvancılıktı. Aşırı soğuklar, kuraklık ve yut denilen salgınlar hayvanların büyük kısmını öldürünce Türkler başlıca ekonomik varlıklarını kaybetti. Otlakların ve suyun azalması da kalan sürüleri beslemeyi imkânsızlaştırdı. Bu yüzden göçün temelinde ekonomik bir zorunluluk vardır: Türkler yeni otlaklar ve geçim alanları bulmak için yurtlarından ayrılmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: İslamiyet Öncesi Türklerde Ekonomik Hayat

Örnek cevap: Kültürel alanda Türk kültürü geniş bir coğrafyaya yayıldı; Türkler farklı kültürlerle tanıştı, yeni inançlar ve yaşam biçimleri edindi. Siyasal alanda göç eden Türkler Avrupa’dan Hindistan’a kadar yeni devletler kurdu; Türkistan’daki boşluk da bölgedeki güç dengelerini değiştirdi ve Çin’in nüfuzunu artırdı. Ekonomik alanda yeni otlaklar ve ticaret yollarına ulaşıldı, bazı topluluklar zamanla yerleşik hayata ve ticarete yöneldi.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kavimler Göçü (375): Nedenleri, Göç Eden Kavimler ve Sonuçları

Örnek cevap: Bence en önemli etki, Eski Çağ’ın kapanıp Orta Çağ’ın başlamasıdır. Çünkü Roma’nın bölünmesi, feodalitenin ve kilisenin güçlenmesi, bugünkü Avrupa milletlerinin temellerinin atılması gibi tablodaki diğer etkilerin hepsi bu büyük dönüşümün parçasıdır. Göçler yaklaşık bin yıl sürecek yeni bir dönemi başlatmış ve dünya tarihinin akışını değiştirmiştir. Farklı bir etkiyi seçmek de mümkündür; önemli olan seçiminizi tablodaki bilgilerle gerekçelendirmenizdir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Kavimler Göçü (375): Nedenleri, Göç Eden Kavimler ve Sonuçları

Olaylar: I. Tang Hanedanlığı’nın başlaması (618); II. Samarra Devri (836-892); III. Talas Savaşı (751); IV. Attila’nın Balkan seferleri (441-447); V. Puvatya (Tours-Poitiers) yenilgisi (732); VI. I. Göktürk Devleti’nin kuruluşu (552); VII. Medine’de yazılı anayasanın hazırlanması (622, hicret sonrası); VIII. Zâtüssavârî Deniz Savaşı (654); IX. Doğu Göktürklerin Çin’e yenilmesi (630); X. Mute Savaşı (629); XI. Emevilerin yıkılması (750). Kronolojik sıra: IV – VI – I – VII – X – IX – VIII – V – XI – III – II.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağda Dünya

Müslümanlar Kudüs’ü savaşla değil, halkın aman dilemesi üzerine yapılan bir anlaşmayla teslim aldı; Hz. Ömer şehri bizzat gelip teslim aldı. Uygulanan politika hoşgörü ve güvenceye dayanıyordu: halkın canı, malı, kiliseleri ve dini koruma altına alındı, kimse dininden dolayı zorlanmadı. Halk cizye ödeyerek devletin korumasına girdi; şehirden ayrılmak isteyenlere de güvenli geçiş sağlandı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Dünyanın Paylaşamadığı Yer: Kudüs

Antlaşma, halkın canının, mallarının, kiliselerinin ve haçlarının korunacağını; kiliselerin yıkılmayacağını ve mesken yapılmayacağını öngörür. Kimseye dininden dolayı baskı yapılmayacaktır. Halk cizye ödemeyi ve Romalı askerleri şehirden çıkarmayı üstlenir; şehirden ayrılmak isteyenler canları ve mallarıyla güvenle gidebilir, kalanlar cizye ödeyerek güvende olur. Ayrıca halkın isteği doğrultusunda Yahudilerin şehre yerleşmesine izin verilmeyeceği yazılmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Dünyanın Paylaşamadığı Yer: Kudüs

638’de Müslümanlar şehri anlaşmayla aldı; halkın canı, malı, ibadethaneleri ve din özgürlüğü güvence altına alındı. 1099’da Haçlılar ise şehri zorla ele geçirdi; Müslümanları katletti, ibadethanelere sığınanları öldürdü ve Yahudilerin sığındığı sinagogları yaktı. Müslüman yönetimi halka güven, huzur ve bir arada yaşama imkânı verdi. Haçlı işgali ise büyük can kaybına, korkuya ve topluluklar arasında derin bir düşmanlığa yol açtı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Haçlı Seferleri: Nedenleri, Seferler Tablosu ve Sonuçları

Sâsânî: Mobad denen din adamları çok güçlüdür; hükümdarı atayabilir, azledebilir ve ona taç takabilir. Yönetimin merkezi saraydır, divanlar burada toplanır; vezirler ve debirler görev yapar, baş vezir başbakan gibidir. Göktürk: Kağanlık Tanrı tarafından verilir; başarılı kağanda yarlığ, kut ve ülüg bulunmalıdır; kötü yönetim isyana yol açar; kağan toyun başkanıdır, hükümeti (ayukı) aygucı veya ügeler yönetir. Abbasi: Halife mutlak hükümdardır, yetkisi ilahi kaynaklıdır; halifelik verasetle geçer, veliahtlık sürer; vezir halifenin vekilidir, hâcib halifeyi korur.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağ’da Devlet ve Toplum

Benzerlikler: Üç devlette de hükümdarın yetkisi ilahi bir temele dayandırılır. Hepsinde hükümdardan sonra gelen, başbakan benzeri bir makam vardır: Sâsânîlerde baş vezir, Abbasilerde vezir, Göktürklerde aygucı. Yönetim hanedan içinde sürer. Farklılıklar: Sâsânîlerde din adamları hükümdarı atayıp azledecek kadar güçlüdür. Göktürklerde kağan toy ve töreyle denetlenir, kötü yönetim halkın isyanına yol açabilir. Abbasilerde halife mutlak hükümdardır ve saray protokolüyle halktan ayrılmıştır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağ’da Devlet ve Toplum

Çin: Piyade çoğunluktadır, Türk atlılarına benzer hafif süvari özel seçilir; askerî tarım toplulukları kurulmuştur. Sâsânî: Süvari piyadeden üstün tutulur ve daha çok maaş alır; askerlere ikta olarak arazi verilir. Doğu Roma: Süvarinin önemi artmış, thema sistemiyle Anadolu’ya çiftçi-askerler yerleştirilmiştir. Göktürk ve Uygur: Barışta günlük işle uğraşan halk savaşta topyekûn seferber olur, kadınlar da savaşır. Hz. Peygamber dönemi: Düzenli ordu yoktur, gönüllüler savaşır, süvari öncü ve yan birliklerdedir. Emevi: Ordu piyade ve süvariden oluşur, farklı milletlerden asker alınır, mevali daha az maaş alır.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağ’da Askeri Organizasyonlar

Benzerlikler: Bütün ordularda süvari önemli bir yer tutar. Çin’in askerî tarım toplulukları, Doğu Roma’nın themaları ve Sâsânîlerin iktaları, askerliğin toprakla ilişkilendirildiğini gösterir. Farklılıklar: Çin’de piyade çoğunluktayken Sâsânî ve Doğu Roma’da süvari öne çıkar. Sâsânî ve Emevi askerleri maaş alırken Türk ordusu ve Hz. Peygamber dönemindeki ordu ücretsiz ve gönüllüdür. Türklerde kadınların savaşa katılması, Emevilerde ise askerler arasında Arap ve mevali ayrımı yapılması dikkat çeker.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağ’da Askeri Organizasyonlar

Cevap: E (I, II ve III). Metin Merv, Rey ve Belh gibi şehirlerin pazarlara yakınlık ve ticaretle zenginleştiğini anlattığı için I. soru sorulabilir. Harita güzergâhları, metin de pazarlara yakınlığın ve konumun önemini gösterdiği için II. soru sorulabilir. Metinde ticaretin yarattığı büyük zenginliğin bozkırdaki gruplar arasında baskı ve rekabeti artırdığı belirtildiği için III. soru da sorulabilir.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağ’da Ekonomi

Ekonomik olarak ticaret yolları üzerindeki şehirler pazar ve konaklama merkezi olarak zenginleşti; devletler gümrük ve vergi gelirleri elde etti ve yolların denetimi için birbiriyle yarıştı. Pazarlara yakın olan topluluklar ticaretten en çok kazananlar oldu. Kültürel olarak bu yollarda mallarla birlikte diller, dinler, bilgiler ve sanat da taşındı. Farklı toplumlar birbirini tanıdı; örneğin bazı Türk toplulukları ticaret ilişkileri sayesinde İslamiyet’le tanıştı.

📖 Konuyu ayrıntılı oku: Orta Çağ’da Ekonomi

Cevap: 1. Çıkış. 1. ifade (Orta Çağ’ın başlıca ticaret yolları İpek, Baharat ve Kürk yollarıdır) doğrudur, 2. ifadeye geçilir. 2. ifade (İpek Yolu kuzeyde Kürk Yolu ile bağlantılıdır) doğrudur, 4. ifadeye geçilir. 4. ifade (Baharat Yolu daha çok deniz taşımacılığına dayanır) doğrudur, 8. ifadeye geçilir. 8. ifade (kervanların konakladığı yapılar kervansaraylardır) doğrudur ve “D” oku 1. çıkışa götürür.