Kısaca
Kösedağ Savaşı, Anadolu Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhusrev’in ordusu ile Moğollar arasında 1243 yazında, Sivas’ın yaklaşık 80 km kuzeydoğusundaki Kösedağ’da yapılan savaştır. Moğollar, sahte geri çekilme ve kuşatma taktiğiyle Selçuklu öncü birliğini neredeyse tamamen yok etti; bunu duyan emirler kaçınca ana ordu bir gecede dağıldı. Yenilginin ardından Sivas, Kayseri ve Erzincan yağmalandı, Selçuklular Moğollara ağır bir yıllık vergi ödemeyi kabul ederek Moğollara tâbi bir devlet hâline geldi. Kösedağ, Anadolu Selçuklu Devleti’nin çöküş sürecinin başlangıcı sayılır.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 1243 (641). İbn Bîbî’ye göre 1 Temmuz, İbnü’l-Adîm’e göre 3 Temmuz |
| Yer | Kösedağ, Sivas’ın yaklaşık 80 km kuzeydoğusu |
| Taraflar | Anadolu Selçuklu Devleti – Moğollar |
| Selçuklu komutanı | Sultan II. Gıyaseddin Keyhusrev |
| Selçuklu ordusu | Kayseri’de toplanan ordu 70.000 (İbn Bîbî); savaşa giren seçme birlik 20.000 |
| Moğol ordusu | Yaklaşık 30.000 |
| Sonuç | Moğol zaferi; Selçuklular Moğollara vergi veren tâbi devlet oldu |
📌 SINAV NOTU: Kösedağ sorularında en çok sorulan sonuçlar: Anadolu Selçuklu Devleti’nin yıkılış sürecine girmesi, Moğollara vergi verilmesi ve Anadolu Türk siyasi birliğinin bozulması. Son sonuç Ankara Savaşı (1402) ile ortaktır; ikisini karıştırmayın.
Kösedağ Savaşı’nın Nedenleri
- Moğollarla komşu olunması: 1230’daki Yassıçemen Savaşı’nda Alaeddin Keykubad, Harezmşah Celaleddin’i yendi. Ancak Moğollarla Selçuklular arasında tampon olan Harezmşahların çökmesi, iki devleti komşu yaptı.
- Devletin zayıflaması: Alaeddin Keykubad 1237’de öldü. Yerine geçen II. Gıyaseddin Keyhusrev’i TDV İslâm Ansiklopedisi “zayıf bir hükümdar” olarak niteler.
- Babaî İsyanı (1240): İsyanı bastırmak için Erzurum’da Moğollara karşı bekletilen doğu ordusu geri çağrıldı. TDV’ye göre bu gelişme, Azerbaycan’daki Moğollara Selçuklu Devleti’nin “dışarıdan göründüğü kadar güçlü olmadığını” gösterdi.
- Erzurum’un düşmesi: Moğolların batı ordusu komutanı Curmagun Noyan’ın görevlendirdiği Baycu Noyan, 1242 sonlarında Erzurum’u alıp halkını kılıçtan geçirdi. Bu olay Selçuklu halkında derin bir korku yarattı.
Savaşa Hazırlık
II. Gıyaseddin Keyhusrev, Kayseri’de İbn Bîbî’ye göre 70.000 kişilik bir ordu topladı. Selçuklulara bağlı devletlerden asker istendi ve para yardımı yapıldı, ancak Halep Eyyubî melikliği dışındakiler parayı aldıkları hâlde asker göndermedi. Ordu Sivas’a vardıktan kısa süre sonra Halep’ten 2.000 kişilik yardım kuvveti geldi.
Tecrübeli devlet adamları, ordunun geçitleri tutarak savunmada kalmasını önerdi. Sultan ise genç komutanların görüşünü benimsedi ve Erzincan yönünden gelecek bir orduyu durdurmak için uygun bir yer olan Kösedağ’a ilerledi. Kaynaklara göre savaştan önceki geceyi sultanla eğlenerek geçiren genç komutanlar, 20.000 kişilik bir birliğin Moğolları yenmeye yeteceğine sultanı ikna etti.
Savaşın Seyri
- Ertesi gün 20.000 kişilik seçme Selçuklu birliği ovaya inerek Moğollara şiddetle saldırdı.
- Moğollar, bozkır ordularının klasik taktiği olan sahte geri çekilme ve kuşatma (turan taktiği) ile karşılık verdi ve bu birliği neredeyse tamamen yok etti.
- Haberi alan emirler sultanın yanına bile uğramadan kaçmaya başladı. Gece kıyafet değiştiren sultan yanına değerli mücevherlerini alarak Tokat’a, vezir Mühezzebüddin Ali ise Amasya’ya kaçtı.
- Sabah olduğunda Selçuklu ana ordusu tamamen dağılmıştı. Moğollar iki gün bekledikten sonra ordugâhın boş olduğunu gördü ve büyük bir ganimet ele geçirdi.
TDV maddesini yazan Faruk Sümer, Selçukluların Moğolların düzmece kaçışını ilk anda anlayamamasını ve seçme birliklere takviye göndermemesini “hayret verici” bulur.
Kösedağ Savaşı’nın Sonuçları
- Şehirlerin yağmalanması: Moğollar Sivas ve Kayseri’yi, dönüşte de Erzincan’ı tahrip edip yağmaladı. Sultan önce Antalya’ya, Kayseri’nin kuşatıldığını duyunca Menderes kıyılarına çekildi.
- Ağır vergi ve tâbilik: Vezir Mühezzebüddin Ali’nin Moğollarla yaptığı barışa göre Selçuklular her yıl 3.600.000 dirhem gümüş, 10.000 koyun, 1.000 sığır ve 1.000 deve verecekti. Ardından tâbilik antlaşması imzalandı. TDV’ye göre bu vergi giderek artarak “devleti de halkı da yoksullaştırmıştır”.
- Devletin çöküş süreci: Anadolu Selçuklu Devleti tâbi bir devlet durumuna düştü. II. Gıyaseddin Keyhusrev’in ölümünden sonra taht kavgaları başladı, merkezî otorite bozuldu ve devlet yıkılış sürecine girdi.
- Anadolu Türk siyasi birliğinin bozulması: Anadolu’da yeniden pek çok beylik kuruldu ve İkinci Beylikler Dönemi başladı. Osmanlı Beyliği de bu ortamda ortaya çıktı.
- Batıya ilerleyişin durması: Türklerin Anadolu’da batıya doğru ilerleyişi bir süre durakladı.
📌 SINAV NOTU: Selçuklu-Moğol ilişkilerini sırasıyla öğrenin: Yassıçemen (1230) Moğollarla komşuluk → Babaî İsyanı (1240) zayıflama → Kösedağ (1243) tâbilik → Moğol baskısı ve beyliklerin ortaya çıkışı. Kösedağ, Ankara Savaşı (1402) ile birlikte “Anadolu Türk birliğini bozan savaşlar” olarak sorulur; Ankara Savaşı sayfasına da göz atın.
Sıkça Sorulan Sorular
Kösedağ Savaşı ne zaman yapıldı?
1243 yılında yapıldı. Kaynaklarda gün olarak 1 Temmuz (İbn Bîbî) ve 3 Temmuz (İbnü’l-Adîm) verilir.
Kösedağ Savaşı kimler arasında yapıldı?
Anadolu Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhusrev’in ordusu ile Moğollar arasında yapıldı.
Kösedağ nerededir?
Sivas’ın yaklaşık 80 km kuzeydoğusundaki yükseltidir.
Kösedağ Savaşı’nı kim kazandı?
Moğollar kazandı. Selçuklu ordusu dağıldı, sultan Tokat’a kaçtı.
Kösedağ Savaşı’nın en önemli sonucu nedir?
Anadolu Selçuklu Devleti’nin Moğollara vergi veren tâbi bir devlet hâline gelmesi ve yıkılış sürecine girmesidir. Anadolu Türk siyasi birliği de bozuldu.
Kösedağ ve Ankara savaşlarının ortak sonucu nedir?
İki savaşın da ortak sonucu Anadolu Türk siyasi birliğinin bozulmasıdır.
Kaynaklar: Faruk Sümer, “Kösedağ Savaşı”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 26, s. 272-273. Yassıçemen ve savaşın uzun vadeli sonuçları sitemizin Anadolu Selçuklu Devleti sayfasındaki anlatıma dayanır. Savaşın günü ve asker sayıları kaynaklar arasında farklıdır.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Nedenleri, Seyri ve Sonuçları){kind=link}