Kısaca
Kilikyalılar Cemiyeti, Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra Adana ve çevresini (Çukurova, eski adıyla Kilikya) Fransız işgaline ve Fransız ordusundaki Ermeni birliklerinin saldırılarına karşı savunmak için kurulan bir yararlı (millî) cemiyettir. Merkezi İstanbul‘dur. Bölgede silahlı direnişi başlatmış ve Pozantı Kongresi‘ni toplamıştır.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Türü | Yararlı (millî) cemiyet, bölgesel |
| Merkezi | İstanbul |
| Kuruluş | 1918 sonu (kaynaklarda 29 Kasım ve 21 Aralık 1918 tarihleri geçer) |
| Faaliyet bölgesi | Adana ve çevresi (Çukurova / Kilikya) |
| Karşı olduğu güç | Fransızlar ve Fransız ordusundaki Ermeni birlikleri |
| Topladığı kongre | Pozantı Kongresi (5 Ağustos 1920) |
📌 SINAV NOTU: Kilikyalılar Cemiyeti, merkezi İstanbul olan ama Güney Cephesi‘nde (Adana ve çevresi) faaliyet gösteren bölgesel bir yararlı cemiyettir. Soruda “Pozantı Kongresi” geçiyorsa cevap büyük olasılıkla Kilikyalılar Cemiyeti’dir.
Kilikya Neresidir?
Kilikya, Antik Çağ’dan beri bugünkü Adana, Mersin ve Osmaniye ile çevresini içine alan bölgenin adıdır; Türkçede daha çok Çukurova olarak bilinir. Cemiyet adını bu bölgeden aldı. Fransızlar da bölgeyi “Cilicie” adıyla anıyor ve burada bir yönetim kurmak istiyordu.
Kuruluş Nedeni
30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra güney illerine önce İngilizler girdi, ardından bölgeyi Fransızlara bıraktılar. Fransızlar Adana ve çevresine yerleşti; Mısır ve Suriye’den getirttikleri Ermenileri de ordularına alarak silahlandırdı. Bu birliklerin Türk halkına yönelik saldırıları ve işgalin baskısı, bölgede direniş ihtiyacını doğurdu.
Kilikyalılar Cemiyeti, bölgenin sesini duyurmak ve direnişi örgütlemek amacıyla İstanbul’da kuruldu. Cemiyet daha sonra Adana’da da teşkilatlandı. İşgallere karşı ilk silahlı direnişin de bu bölgede, 19 Aralık 1918‘de Dörtyol’da Fransızlara karşı başladığını hatırlatalım (Güney Cephesi).
Bu cemiyetin merkezinin İstanbul olması sizi yanıltmasın: Kilikyalılar Cemiyeti, Trakya-Paşaeli ya da Trabzon Muhafaza-i Hukuk gibi, belli bir bölgenin kurtuluşu için çalışan bölgesel bir cemiyetti.
Faaliyetleri ve Pozantı Kongresi
- Adana ve çevresinde Fransız işgaline ve Ermeni birliklerine karşı silahlı direnişi başlattı ve destekledi.
- Bölgedeki direnişi bir araya getirmek için Pozantı Kongresi‘ni topladı (5 Ağustos 1920). Mustafa Kemal’in de katıldığı bu kongre, Millî Mücadele’nin son kongresi olarak bilinir.
Güney Cephesi’ndeki direniş sonunda sonuç verdi: Fransa ile 20 Ekim 1921’de imzalanan Ankara Antlaşması’yla Fransız kuvvetleri bölgeden çekildi ve Adana 5 Ocak 1922’de kurtuldu. Diğer yararlı cemiyetler gibi Kilikyalılar Cemiyeti de Sivas Kongresi’nde alınan kararla Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısı altında birleşti.
Diğer Yararlı Cemiyetlerle Karşılaştırma
| Cemiyet | Merkezi | Amacı |
|---|---|---|
| Kilikyalılar Cemiyeti | İstanbul | Adana ve çevresini Fransız ve Ermenilere karşı savunmak |
| Trakya-Paşaeli Müdafaa Heyet-i Osmaniyesi | Edirne | Trakya’yı Rumlara ve Bulgarlara karşı korumak |
| Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk | İstanbul (Erzurum şubesi) | Doğu Anadolu’yu Ermeni devleti kurulmasına karşı korumak |
| Trabzon Muhafaza-i Hukuk | Trabzon | Pontus Rum devleti kurulmasını önlemek |
| İzmir Müdafaa-i Hukuk | İzmir | Batı Anadolu’yu Yunan işgaline karşı korumak |
Bütün yararlı cemiyetleri bir arada görmek için Yararlı Cemiyetler, Millî Mücadele’ye karşı çıkanlar için Millî Varlığa Düşman Cemiyetler sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kilikyalılar Cemiyeti yararlı mı, zararlı mı?
Yararlı (millî) bir cemiyettir. Adana ve çevresini Fransız işgaline ve Ermeni birliklerine karşı savunmak için kurulmuştur.
Kilikyalılar Cemiyeti nerede kuruldu?
İstanbul’da kuruldu; merkezi İstanbul’dur. Daha sonra Adana’da da teşkilatlandı.
Kilikyalılar Cemiyeti ne zaman kuruldu?
1918’in sonunda, Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra kuruldu. Kaynaklarda 29 Kasım 1918 ve 21 Aralık 1918 gibi farklı tarihler verilir.
Kilikyalılar Cemiyeti hangi kongreyi topladı?
Pozantı Kongresi’ni (5 Ağustos 1920) topladı.
Kilikya neresidir?
Bugünkü Adana, Mersin, Osmaniye ve çevresini içine alan bölgenin tarihî adıdır; Çukurova olarak da bilinir.
Kaynak: MEB, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12 ders kitabı (Millî Cemiyetler, Güney Cephesi). Kapak: “Échetès turcs cavaliers en Cilicie” (Kilikya’da Türk atlı birlikleri), dönemin Fransız yayınından (Wikimedia Commons, kamu malı).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
