Güney Cephesi

Güney Cephesi, Kurtuluş Savaşı sırasında Fransız işgaline karşı Antep, Maraş, Urfa, Adana ve çevresinde verilen yerel direnişlerin yaşandığı cephedir. Bu cephede düzenli ordudan çok Kuvayımilliye birlikleri ve halk direnişi etkili olmuştur. Güney Cephesi, 20 Ekim 1921’de TBMM Hükûmeti ile Fransa arasında imzalanan Ankara Antlaşması ile kapanmıştır.

Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra İngilizler Antep, Maraş ve Urfa’yı işgal etti. Daha sonra bu bölgeler, İngilizler ile Fransızlar arasında yapılan düzenlemeler sonucunda Fransızlara bırakıldı.

Fransız işgali ve bölgede onlarla birlikte hareket eden silahlı unsurlar, Antep, Maraş ve Urfa’da halkın tepkisini artırdı. Güney Cephesi’nde halk; şehirlerini, canını ve bağımsızlığını korumak için Kuvayımilliye etrafında örgütlenerek direnişe geçti.

Güney Cephesi’nde Kimlerle Savaşıldı?

Güney Cephesi’nde Türk milleti, başta Fransız işgal kuvvetleri olmak üzere Fransızlarla birlikte hareket eden silahlı gruplara karşı mücadele etti. Cephede Antep, Maraş, Urfa ve Adana çevresinde yerel direnişler ön plana çıktı.

Fransızlar’ın, Suriye’den getirdikleri Ermeniler’e intikam alayları (Ermeni İntikam Alayı-10.000 kişi) kurdurarak Türk halkını yok etmeye kalkışmasıyla halk düşmana karşı harekete geçmeye başladı. (Kuvay-i Milliye)

Güney Cephesi artık kadın, çocuk, ihtiyar herkesin düşmana karşı topyekün bir mücadeleye giriştiği bir cephe olmuştu.

Güney Cephesi Kahramanları Kimlerdir?

Güney Cephesi’nin öne çıkan kahramanları arasında Şahin Bey, Sütçü İmam, Rıdvan Hoca, Yüzbaşı Ali Saip Bey, Karayılan, Kılıç Ali, Tayyar Rahmiye Hanım ve Kara Fatma gibi isimler yer alır. Bu kahramanlar, Antep, Maraş, Urfa ve çevresinde işgale karşı halk direnişinin güçlenmesinde önemli rol oynamıştır.

Şahin Bey:

Şahin Bey, Antep savunmasının sembol isimlerinden biridir. Asıl adı Mehmed Said olan Şahin Bey, Fransız birliklerinin Antep’e ilerleyişini durdurmak için Kilis-Antep yolu üzerinde büyük bir direniş göstermiştir.

Antep’te Fransızlar işgale başlayınca işgale karşı mücadele eden Şahin Bey’in (Teğmen Sait Bey) şehit düşmesiyle bütün Antep şehri direnişe başladı. 10 ay, 9 gün boyunca direnen Antep, 9 Şubat 1921’de teslim olmak zorunda kaldı. Mustafa Kemal Paşa, Antep’teki direnişi örgütlemesi için Kılıç Ali Bey’i bölgeye gönderdi.

Antep’e bu savunmasından dolayı TBMM tarafından “Gazi” unvanı verildi.

Rıdvan Hoca:

Rıdvan Hoca, Maraş’ta Fransız bayrağına karşı Türk bayrağının indirilmemesi gerektiğini savunan ve halkın direniş ruhunu güçlendiren isimlerden biridir.

Yine Fransızlar’ın Ermeniler’le işbirliği yaparak Maraş’ı sömürge haline getirmek istemesi burada da halkın direnişe geçmesine neden oldu.

Maraş kalesinde asılı Türk bayrağının indirilerek yerine Fransız bayrağının çekilmesi üzerine Ulucamii İmamı Rıdvan Hoca “Kalelerinde hür bayrağı dalgalanmayan, esir bir memlekette cuma namazı kılınmaz.” diyerek halkı coşturdu. Halk kaleye asılı Fransız bayrağını indirerek yerine Türk bayrağını çekti.

Sütçü İmam:

Sütçü İmam, Maraş’ta Fransız askerlerine karşı gösterdiği tepkiyle direnişin sembol isimlerinden biri olmuştur. Onun bu tavrı, Maraş halkının işgale karşı örgütlenmesinde önemli bir başlangıç kabul edilir.

Fransız askerlerinin biri Türk kadınına: “Burası artık Türklerin değildir. Fransız memleketinde peçe ile gezilmez.” dedi. Bu duruma şahit olan Sütçü İmam, düşman askerini vurdu.

Bundan sonra şehir içinde Fransızlarla yapılan kanlı mücadeleler 11 Şubat 1920 gecesi, Fransızların bozguna uğraması ve Maraş’tan çekilmeleri ile son buldu.

Maraş’ın adı TBMM’nin aldığı kararla Kahramanmaraş olarak değiştirildi.

Yüzbaşı Ali Saip Bey:

Yüzbaşı Ali Saip Bey, Urfa’da Fransız işgaline karşı direnişin örgütlenmesinde etkili olan isimlerden biridir. Urfa halkının işgale karşı harekete geçmesinde önemli rol oynamıştır.

Urfa’da diğer şehirler gibi önce İngilizler’in işgaline uğramış daha sonra ise Fransızlar’a devredilmiştir.

Urfa’nın işgal edilmesi ve işgal güçlerinin Ermeniler’le birlikte burada ki halka kötü davranması nedeniyle Urfa halkı ayaklandı.

Yüzbaşı Ali Saip Bey kumandasındaki kuvvetler, Fransızları şehri boşaltmaya mecbur bıraktı. Urfa, tek başına bir Türk şehri olarak, bir devlete karşı savaşıp zafer elde etti. (11 Nisan 1920)

1973’te alınan kararla Urfa adı Şanlıurfa olarak değiştirildi.

Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921):

Güney Cephesi, 20 Ekim 1921 tarihinde TBMM Hükûmeti ile Fransa arasında imzalanan Ankara Antlaşması ile kapanmıştır. Bu antlaşma ile Fransa, TBMM Hükûmeti ile anlaşma yoluna gitmiş ve Güney Cephesi’ndeki savaş durumu sona ermiştir.

Güney Cephesi kahramanca mücadelelere sahne olmuş ve mücadele sayesinde Fransızlar’ın ilerleyişi durmuştur. Yunan ordusununda Sakarya’da yenilmesi üzerine 20 Ekim 1921’de Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması ile Güney Cephesi kapandı.

Bu antlaşmayla Hatay dışında bugünkü Türkiye-Suriye sınırı çizilmiş oldu. Bu bölgedeki askerî güçler de Batı Cephesi’ne gönderildi.

Antalya ve Konya çevresini işgal eden İtalyanlar ise Yunanlılarla aralarındaki anlaşmazlıklardan dolayı kısmen Milli Mücadele’ye destek vermişler ve II. İnönü Muharebesi’nin kazanılması üzerine, işgal bölgelerini boşaltmaya başlamışlardır (5 Temmuz 1921).

Türk Ordusu’nun Kütahya – Eskişehir Muharebeleri’nde yenilmesi üzerine İtalyanlar çekilmeyi yavaşlatmışlar; ancak Sakarya Zaferi üzerine Yunanlıların başarılı olamayacağını anlamışlar ve işgallerine kesin olarak son vermişlerdir.

Güney Cephesi’nin Önemi

Güney Cephesi, halkın işgallere karşı yerel direnişle örgütlendiği ve Kuvayımilliye ruhunun güçlü şekilde ortaya çıktığı cephelerden biridir. Bu cephedeki başarılar, TBMM Hükûmetinin uluslararası alanda güçlenmesine katkı sağlamış ve Fransa ile Ankara Antlaşması’nın imzalanmasına zemin hazırlamıştır.

Güney Cephesi’nde düzenli ordudan çok halkın ve yerel direniş birliklerinin etkili olması, Millî Mücadele’nin yalnızca askerî değil aynı zamanda toplumsal bir direniş olduğunu göstermiştir.

Bu yazımızda kahramanlarımızın mücadelesine yer vermişken Milli Mücadele de önemli yer tutan bazı kadın kahramanlarımızı da hatırlayalım.

Güney Cephesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu bilgiler MEB ve Akademik kaynaklar referans kullanılarak hazırlanmıştır.