Kısaca: Ayasofya, Bizans İmparatoru I. Justinianus döneminde mimarlar Anthemios ve İsidoros’a yaptırılan ve 537‘de açılan büyük kubbeli bir kilisedir. 29 Mayıs 1453‘te İstanbul’un fethiyle Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye çevrildi; Osmanlı döneminde minareler eklendi, Mimar Sinan yapıyı payandalarla güçlendirdi. Cumhuriyet döneminde 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla müze olması kararlaştırıldı ve 1 Şubat 1935‘te müze olarak açıldı. 10 Temmuz 2020‘de Danıştay’ın 1934 kararını iptal etmesinin ardından yeniden camiye dönüştürüldü ve 24 Temmuz 2020’de ibadete açıldı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Yapım | 532-537, I. Justinianus döneminde |
| Mimarlar | Tralleisli Anthemios ve Miletli İsidoros |
| Camiye dönüşüm | 29 Mayıs 1453, Fatih Sultan Mehmet |
| Müze kararı | 24 Kasım 1934 (müze olarak açılış 1 Şubat 1935) |
| Yeniden cami | 10 Temmuz 2020 kararı; 24 Temmuz 2020’de ibadete açıldı |
| Dünya mirası | 1985’ten beri UNESCO Dünya Mirası (İstanbul’un Tarihi Alanları) |
📌 SINAV NOTU: Ayasofya sorularında tarihlere dikkat: 537 (kilise), 1453 (cami), 1934 kararı / 1935 açılış (müze), 2020 (yeniden cami). Osmanlı’nın fethedilen şehirlerin en büyük mabedini camiye çevirmesi bir egemenlik simgesiydi. Mimar Sinan’ın Ayasofya’ya eklediği payandalar yapının günümüze ulaşmasında önemli rol oynadı.
Bizans Döneminde Ayasofya
Bugünkü yapıdan önce aynı yerde iki kilise bulunuyordu; ikincisi 532’deki Nika İsyanı’nda yandı. İmparator I. Justinianus, mimarlar Anthemios ve İsidoros’a çok daha büyük bir yapı yaptırdı. Ayasofya (Kutsal Bilgelik) 27 Aralık 537‘de açıldı. 558’deki depremde kubbesi çöktü ve daha yüksek bir kubbeyle yeniden yapıldı. Yaklaşık bin yıl boyunca Doğu Roma’nın en önemli kilisesi oldu; 1204’teki Haçlı istilasında yağmalandı.
Osmanlı Döneminde Ayasofya
- 29 Mayıs 1453’te İstanbul’un fethiyle Fatih Sultan Mehmet, Ayasofya’yı camiye çevirdi; ilk cuma namazı 1 Haziran 1453’te kılındı ve hutbeyi Fatih’in hocası Akşemseddin okudu.
- Yapıya minareler eklendi; II. Selim döneminde Mimar Sinan, kubbeyi taşıyan duvarları payandalarla güçlendirdi ve iki minare ekledi.
- II. Selim, III. Murat, III. Mehmet ve I. Mustafa gibi padişahların türbeleri Ayasofya’nın bahçesine yapıldı.
- I. Mahmut döneminde kütüphane, şadırvan ve sıbyan mektebi eklendi.
- Ayasofya’nın büyük kubbesi Osmanlı mimarlarını derinden etkiledi; Mimar Sinan başta olmak üzere Osmanlı mimarları bu eseri aşmayı hedefledi.
- Sultan Abdülmecit döneminde 1847-1849’da Fossati kardeşlere kapsamlı bir onarım yaptırıldı; Kazasker Mustafa İzzet Efendi’nin büyük hat levhaları bu dönemde asıldı.
Cumhuriyet Döneminde Müze
Cumhuriyet döneminde 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla Ayasofya’nın müzeye dönüştürülmesi kararlaştırıldı ve yapı 1 Şubat 1935‘te müze olarak ziyarete açıldı. Müze döneminde sıva altındaki Bizans mozaikleri ortaya çıkarıldı ve restorasyon çalışmaları yapıldı. Ayasofya, 1985’te İstanbul’un Tarihi Alanları kapsamında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.
2020’de Yeniden Cami
Danıştay, 10 Temmuz 2020‘de 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını iptal etti; aynı gün Ayasofya’nın Diyanet İşleri Başkanlığına devredilerek ibadete açılmasına karar verildi. Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi adıyla 24 Temmuz 2020‘de kılınan cuma namazıyla yeniden ibadete açıldı. Yapı cami olarak hizmet verirken ziyaretçilere de açık tutulmaktadır.
Osmanlı mimarisinin diğer büyük eserleri için Süleymaniye Camii, Selimiye Camii ve Sultan Ahmet Camii sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayasofya ne zaman yapıldı?
532-537 yılları arasında I. Justinianus döneminde yapıldı ve 27 Aralık 537’de açıldı.
Ayasofya’yı kim yaptı?
Bizans İmparatoru I. Justinianus, mimarlar Tralleisli Anthemios ve Miletli İsidoros’a yaptırdı.
Ayasofya ne zaman camiye çevrildi?
29 Mayıs 1453’te İstanbul’un fethiyle Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye çevrildi.
Ayasofya ne zaman müze oldu?
24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla müze olması kararlaştırıldı ve 1 Şubat 1935’te müze olarak açıldı.
Ayasofya ne zaman yeniden cami oldu?
10 Temmuz 2020’deki kararın ardından 24 Temmuz 2020’de yeniden ibadete açıldı.
Mimar Sinan Ayasofya’da ne yaptı?
II. Selim döneminde yapıyı payandalarla güçlendirdi ve minare ekledi.
Kaynak: MEB, Tarih 10 ders kitabı (İstanbul’un fethi ve Akşemseddin); MEB, Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi ders kitabı (Ayasofya’nın Osmanlı mimarisine etkisi); Bakanlar Kurulu kararı (24 Kasım 1934) ve Danıştay kararı (10 Temmuz 2020). Görsel: Ayasofya’nın içi, SMU Central University Libraries (Wikimedia Commons, kısıtlama yok).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
){kind=link}