Kısaca: İnebahtı Deniz Savaşı, 7 Ekim 1571’de İnebahtı (Lepanto) açıklarında Osmanlı donanması ile Papalık, Venedik ve İspanya’nın kurduğu Kutsal İttifak donanması arasında yapıldı. Kıbrıs’ın fethine karşılık olarak düzenlenen bu savaşta Osmanlı donanması ağır bir yenilgiye uğradı. Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa‘nın önderliğinde donanma bir kış içinde yeniden yapıldı; Venedik 1573’te Kıbrıs‘ın Osmanlı’da kalmasını kabul etti.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 7 Ekim 1571 (II. Selim dönemi, Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa) |
| Yer | İnebahtı (Lepanto) açıkları, bugünkü Yunanistan |
| Taraflar | Osmanlı Devleti – Kutsal İttifak (Papalık, Venedik, İspanya) |
| Komutanlar | Kaptan-ı Derya Müezzinzâde Ali Paşa, Serdar Pertev Paşa, Uluç (Kılıç) Ali Paşa – Don Juan |
| Sonuç | Osmanlı donanmasının yenilgisi |
| Önemi | Osmanlı donanması ilk kez bir meydan savaşında yenildi; ancak Kıbrıs Osmanlı’da kaldı ve donanma bir kışta yeniden kuruldu |
📌 SINAV NOTU: Ders kitaplarında İnebahtı için “Haçlılar Kıbrıs’ın intikamını aldı” denir. Osmanlı donanmasının normal bir deniz savaşında yenildiği tek savaş İnebahtı’dır; Çeşme, Navarin ve Sinop ise baskın şeklindeki yenilgilerdir. Yenilgiye rağmen 1573‘te Venedik Kıbrıs’ı Osmanlı’ya bıraktı, 1574‘te Tunus fethedildi.
Arka Plan ve Nedenleri
Preveze Zaferi (1538) ve Cerbe Zaferi (1560) ile Akdeniz’de üstünlük Osmanlılara geçmişti. Doğu Akdeniz’in güvenliği için sıradaki hedef, Venedik’in elindeki Kıbrıs’tı. Sokullu Mehmed Paşa‘nın sadrazamlığı döneminde, Lala Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri 9 Eylül 1570’te Lefkoşa’yı aldı; 1 Ağustos 1571’de Magosa’nın teslim olmasıyla ada tamamen Osmanlı hâkimiyetine girdi.
Kıbrıs’ın kaybı Avrupa’da büyük tepki doğurdu. Papalık, Venedik ve İspanya bir Kutsal İttifak kurarak ortak bir donanma hazırladı. Bu, Haçlı ruhunun Akdeniz’deki yeni bir örneğiydi. Venedik ayrıca Adriyatik kıyılarındaki Osmanlı topraklarına saldırdı; Osmanlılar da buna karşılık donanmalarını denize çıkardı.
Savaşın Seyri
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Osmanlı donanması yaklaşık 230 gemi ve 25.000 savaşçıdan, müttefik donanması ise 243 gemi ve 37.000 savaşçıdan oluşuyordu. Osmanlı donanması altı aylık uzun bir seferden yorgun dönmüştü ve kürekçi eksikliği vardı; müttefik donanması ise taze kuvvetlerden oluşuyordu.
Uluç Ali Paşa, donanmanın açık denizde savaşmak yerine körfezde beklemesini önerdi. Ancak savaş emri uygulandı ve Kaptan-ı Derya Müezzinzâde Ali Paşa düşman donanmasının üzerine yürüdü. Öğleden sonra başlayan savaş, güneş batarken Osmanlı donanmasının yenilgisiyle sona erdi. Müezzinzâde Ali Paşa, on bir sancak beyi ve pek çok reis şehit düştü.
Osmanlı tarafının kaybı yaklaşık 20.000 kişiydi; 190 civarında gemi batırıldı ya da ele geçirildi. Müttefikler de yaklaşık 8.000 ölü ve 21.000 yaralı verdi. Bu karanlık tabloda Uluç Ali Paşa, otuz gemilik filosunu savaş alanından kurtarmayı başardı. Gösterdiği başarı nedeniyle “Kılıç” lakabını aldı ve Kaptan-ı Derya yapıldı.
Sokullu’nun Sözü ve Yeni Donanma
Yenilginin ardından barış yoklamak için Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa ile görüşen Venedik elçisine, rivayete göre şu cevap verildi: “Biz sizden Kıbrıs’ı almakla kolunuzu kestik; siz ise donanmamızı yenmekle sakalımızı tıraş ettiniz. Kesilen kol yerine gelmez, fakat tıraş edilen sakal daha gür çıkar.” Bu söz dönemin belgelerinden değil, sonraki anlatılardan bilinir; yine de Osmanlı’nın yenilgiye bakışını iyi özetler: Kıbrıs kalıcı bir kazançtı, kaybedilen gemiler ise yeniden yapılabilirdi.
Gerçekten de öyle oldu. Kılıç Ali Paşa dağılan donanmayı toplamakla görevlendirildi; İstanbul’dan Alanya’ya kadar tersanelerde hızla gemi yapımına başlandı. Kış boyunca süren çalışmayla beş-altı ay içinde 134 gemi tamamlandı ve yeni donanma 13 Haziran 1572’de Kılıç Ali Paşa komutasında denize açıldı. Dönemin Fransız elçisi, Mayıs 1572’de kralına yazdığı mektupta bu donanmanın yeniden yapılışını kendi gözleriyle görmeyen birinin Osmanlı’nın gücüne inanamayacağını belirtmişti.
İnebahtı Deniz Savaşı’nın Sonuçları
- Osmanlı donanmasının büyük bölümü yok oldu ve binlerce deneyimli denizci kaybedildi.
- Osmanlı donanmasının denizde yenilmezliği düşüncesi sarsıldı; Venedik, İspanya ve Papalık ittifakı bir süre Osmanlı’nın Akdeniz’deki varlığını tehdit etti.
- Buna rağmen müttefikler zaferden kalıcı bir sonuç alamadı ve Kıbrıs’ı geri alamadı.
- Venedik, 7 Mart 1573 antlaşmasıyla Kıbrıs’ın Osmanlı’da kalmasını kabul etti ve 300.000 duka tazminat ödedi.
- Yeniden kurulan donanmayla 1574’te Kılıç Ali Paşa, Tunus’u İspanyollardan aldı.
- İspanya’nın Atlantik’te İngiltere ve Hollanda ile uğraşması, Akdeniz’deki tehlikeyi azalttı; Osmanlı 1580’de İngilizlere ticari imtiyazlar tanıdı (bkz. Kapitülasyonlar).
Önemi
İnebahtı, Osmanlı deniz tarihindeki en ağır yenilgilerden biridir; fakat sonuçları bakımından savaşın asıl kazananı tartışmalıdır. Haçlı ittifakı Kıbrıs için savaşa girmişti, ada ise Osmanlı’da kaldı. Bir kışta kurulan yeni donanma, devletin bu dönemdeki kaynak ve teşkilat gücünü bütün Avrupa’ya gösterdi. Akdeniz’de Osmanlı üstünlüğünün nasıl kurulduğunu görmek için Preveze Deniz Savaşı, dönemin genel çerçevesi için Osmanlı Yükselme Dönemi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1538 | Preveze Deniz Zaferi |
| 1560 | Cerbe Deniz Zaferi |
| 9 Eylül 1570 | Lefkoşa’nın alınması |
| 1 Ağustos 1571 | Magosa’nın alınması, Kıbrıs’ın fethinin tamamlanması |
| 7 Ekim 1571 | İnebahtı Deniz Savaşı |
| 13 Haziran 1572 | Yeni Osmanlı donanmasının denize açılması |
| 7 Mart 1573 | Osmanlı-Venedik antlaşması, Kıbrıs’ın Osmanlı’da kalması |
| 1574 | Tunus’un fethi |
Sıkça Sorulan Sorular
İnebahtı Deniz Savaşı ne zaman ve kimler arasında yapıldı?
7 Ekim 1571’de, Osmanlı donanması ile Papalık, Venedik ve İspanya’nın oluşturduğu Kutsal İttifak donanması arasında, İnebahtı (Lepanto) açıklarında yapıldı.
İnebahtı Deniz Savaşı’nın nedeni nedir?
Osmanlıların 1570-1571’de Venedik’ten Kıbrıs’ı alması üzerine Papalık, Venedik ve İspanya bir Haçlı ittifakı kurdu. Ders kitaplarında savaş “Kıbrıs’ın intikamı” olarak anlatılır.
İnebahtı Deniz Savaşı’nın sonuçları nelerdir?
Osmanlı donanması ağır bir yenilgiye uğradı. Ancak donanma bir kışta yeniden yapıldı, Venedik 1573’te Kıbrıs’ı Osmanlı’ya bırakıp tazminat ödedi ve 1574’te Tunus fethedildi.
Sokullu Mehmed Paşa’nın “sakal” sözü nedir?
Rivayete göre Sokullu, Venedik elçisine Kıbrıs’ı almakla Venedik’in kolunu kestiklerini, İnebahtı’da ise Venediklilerin yalnızca Osmanlı’nın sakalını tıraş ettiğini; kesilen kolun yerine gelmeyeceğini, tıraş edilen sakalın daha gür çıkacağını söylemiştir.
İnebahtı’dan sonra Osmanlı donanması ne kadar sürede yeniden yapıldı?
Bir kış içinde, beş-altı aylık bir çalışmayla 134 gemi yapıldı. Yeni donanma 13 Haziran 1572’de Kılıç Ali Paşa komutasında denize açıldı.
Görsel: Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa, Nüzhet-i Esrârü’l-Ahyâr minyatürü, 1569 (Wikimedia Commons, kamu malı). Kaynak: MEB Tarih 10 ders kitabı (Akdeniz’de Güçler Değişiyor), MEB Tarih 10 ders notları (Sokullu Dönemi), MEB Tarih 11 ders kitabı; TDV İslâm Ansiklopedisi, “İnebahtı Deniz Savaşı” (İdris Bostan), “Kıbrıs” ve “Sokullu Mehmed Paşa” maddeleri.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Sonuçları, Sokullu’nun Sözü ve Yeni Donanma){kind=link}