Kısaca: Bucaş Antlaşması, 18 Ekim 1672’de IV. Mehmed döneminde Osmanlı Devleti ile Lehistan arasında imzalandı. Kamaniçe Kalesi’nin fethinden sonra yapılan bu antlaşmayla Podolya Osmanlı’ya bırakıldı, Ukrayna Osmanlı himayesindeki Kazaklara verildi ve Lehistan her yıl vergi ödemeyi kabul etti. MEB ders notlarına göre Osmanlı Devleti bu antlaşmayla Batı’da en geniş sınırlarına ulaştı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tarih | 18 Ekim 1672; IV. Mehmed ahidnameyi 23 Ekim’de gönderdi (TDV) |
| Yer | Bucaş (Lehçe Buczacz), Podolya’nın batısı, bugünkü Ukrayna |
| Taraflar | Osmanlı Devleti – Lehistan (Leh Kralı Michał Korybut Wiśniowiecki) |
| İmzalayanlar / Padişah | IV. Mehmed; Sadrazam Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa; Osmanlı heyetinde Kaymakam Kara Mustafa Paşa ve Reisülküttap Mustafa Efendi |
| Başlıca maddeler | Kamaniçe dahil Podolya Osmanlı’ya; Ukrayna Osmanlı himayesindeki Kazaklara; Lehistan her yıl 22.000 altın ödeyecek |
| Önemi | MEB’e göre Osmanlı Devleti Batı’da en geniş sınırlarına ulaştı |
📌 SINAV NOTU: Bucaş = IV. Mehmed + Köprülü Fazıl Ahmed Paşa + Lehistan + Podolya / Kamaniçe + 1672. MEB ders notları onu Osmanlı’nın Batı’da en geniş sınırlara ulaştığı antlaşma olarak verir (Doğu’da en geniş sınırlar: 1590 Ferhat Paşa). Lehistan antlaşmayı tanımayınca savaş sürdü ve 1676 Zoravna Antlaşması yapıldı; Podolya 1699 Karlofça ile Lehistan’a geri verildi.
Arka Plan: Kazak Meselesi ve Kamaniçe Seferi
MEB Tarih 11’e göre Osmanlı-Lehistan ilişkileri XVII. yüzyılın ilk çeyreğinde bozulmuştu. Kırım hanının Lehistan topraklarına akınları ve Lehistan denetimindeki Kazakların Osmanlı kıyılarını vurması bunun başlıca nedenleriydi. IV. Mehmed döneminde barış yenilense de muhtemel bir Leh-Rus ittifakı Osmanlıları endişelendiriyordu.
Muhammet Şen’in çalışmasına göre Rusya ile Lehistan, Andruşova Anlaşması ile aralarındaki uzun mücadeleyi sona erdirip birbirine yaklaşmıştı. Ukrayna’yı yöneten Ataman Doroşenko’nun Kazakları 1668’de Osmanlı’dan yardım isteyince Lehistan Ukrayna’yı işgal etti. Bunun üzerine ders notlarının ifadesiyle IV. Mehmed ve Fazıl Ahmed Paşa ordunun başında sefere çıktı. Bu sefer, Köprülüler Dönemi‘nin Batı’daki en büyük başarılarından biridir.
Şen’e göre hazırlıklar 30 Nisan 1672’de başladı, ordu 4 Haziran’da yola çıktı ve 17 Ağustos’ta Kamaniçe önlerine geldi. TDV’deki “Bucaş Antlaşması” maddesine (Mehmet İnbaşı) göre Kamaniçe Kalesi on günlük kuşatmadan sonra 27 Ağustos 1672’de alındı. Osmanlı ve Kırım kuvvetleri Ekim’de Leh kralının merkezi İlbav’ı (Lviv) sıkıştırınca Lehistan barış istedi. 14 Ekim’de başlayan görüşmeler 18 Ekim 1672’de Bucaş’ta antlaşmayla sonuçlandı.
Bucaş Antlaşması’nın Maddeleri
- Podolya Kamaniçe ile birlikte tamamen Osmanlı’ya bırakılacak. Leh askerleri silahlarıyla çıkabilecek, ancak top ve cephaneyi bırakacak.
- Ukrayna Osmanlı himayesindeki Kazaklara bırakılacak; Leh askerleri buradaki kalelerden çekilecek.
- Lehistan Osmanlı Devleti’ne her yıl 22.000 altın ödeyecek (MEB ders notları: “Lehistan Osmanlı’ya vergi verecek”).
- Osmanlı ordusuna katılan Lipka Tatarlarına zarar verilmeyecek, Osmanlı topraklarına göç etmek isteyenler engellenmeyecek.
- TDV’ye göre ahidnamede ayrıca İlbav için bir defaya mahsus 80.000 kuruş ödenmesi kararlaştırıldı.
Sonuçları ve Önemi
- Podolya Osmanlı hâkimiyetine girdi; Doroşenko yönetimindeki Ukrayna’nın bir kısmı Osmanlı’ya bağlı, özerk bir yapıya kavuştu (TDV).
- MEB ders notlarına göre Osmanlı Devleti Batı’da en geniş sınırlarına ulaştı.
- Ders notlarında “Osmanlı’nın topraklarına toprak kattığı son antlaşma” diye de geçer. Bu ifade yeni fetihle genişleme anlamında kullanılır; çünkü daha sonra Prut (1711) ile Azak, Belgrad Antlaşması (1739) ile Belgrad geri alınmıştır.
- Şen’e göre yıllık vergi Lehistan’ı Osmanlı’nın vassalı konumuna düşürdüğü için Leh Meclisi antlaşmayı kabul etmedi ve 1673’ten itibaren savaş yeniden başladı.
Savaşlar 1676’da Zoravna (Osmanlı kaynaklarında İzvançe) Antlaşması ile sona erdi. Şen’e göre bu antlaşmada Bucaş’ın şartları aynen kabul edildi, yalnızca yıllık 22.000 altın vergi kaldırıldı. MEB Tarih 11 de iki antlaşmayı birlikte anar: 1672 Bucaş ve 1676 Zoravna antlaşmalarıyla Podolya ile Kamaniçe Osmanlı’ya, Ukrayna da Osmanlı himayesindeki Kazaklara bırakıldı. TDV ise 1676 ve 1678 antlaşmalarında Bucaş’ın esas alındığını belirtir.
Kamaniçe yirmi yedi yıl Osmanlı’da kaldı. 1683’teki II. Viyana Kuşatması‘ndan sonra kurulan Kutsal İttifak’a Lehistan da katıldı; ancak Şen’in aktardığına göre 1684 ve 1687’deki Leh girişimleri kaleyi almaya yetmedi. Podolya ve Kamaniçe, ancak 1699’da Karlofça Antlaşması ile Lehistan’a bırakıldı. Dönemin bütünü için Duraklama Dönemi siyasi olayları sayfamıza bakabilirsiniz.
Kısa Kronoloji
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1621 | II. Osman’ın Hotin Seferi |
| 1668 | Doroşenko Kazaklarının Osmanlı’dan yardım istemesi |
| 27 Ağustos 1672 | Kamaniçe’nin fethi |
| 18 Ekim 1672 | Bucaş Antlaşması |
| 1673 | Savaşın yeniden başlaması |
| 1676 | Zoravna (İzvançe) Antlaşması |
| 1683 | II. Viyana Kuşatması |
| 1699 | Karlofça Antlaşması; Podolya’nın Lehistan’a geri verilmesi |
Sıkça Sorulan Sorular
Bucaş Antlaşması ne zaman ve kimler arasında imzalandı?
18 Ekim 1672’de, IV. Mehmed döneminde Osmanlı Devleti ile Lehistan arasında imzalandı. Seferde padişahla birlikte Sadrazam Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa da bulunuyordu.
Bucaş Antlaşması’nın maddeleri nelerdir?
Kamaniçe dahil Podolya Osmanlı’ya bırakıldı, Ukrayna Osmanlı himayesindeki Kazaklara verildi ve Lehistan her yıl 22.000 altın ödemeyi kabul etti.
Bucaş Antlaşması’nın önemi nedir?
MEB ders notlarına göre Osmanlı Devleti bu antlaşmayla Batı’da en geniş sınırlarına ulaştı. Köprülüler Dönemi’nin en önemli kazanımlarından biridir.
Bucaş ile Zoravna Antlaşması arasındaki fark nedir?
Lehistan Bucaş’ı tanımayınca savaş sürdü. 1676 Zoravna Antlaşması’nda Bucaş’ın şartları korundu, yalnızca Lehistan’ın yıllık vergisi kaldırıldı.
Podolya ne zaman elden çıktı?
Podolya ve Kamaniçe, 1699 Karlofça Antlaşması ile Lehistan’a geri verildi.
Görsel: Sultan IV. Mehmed portresi (Wikimedia Commons, kamu malı). Kaynak: MEB Tarih 11 ders kitabı (IV. Mehmed Dönemi; Osmanlı-Lehistan İlişkileri; Karlofça Antlaşması), MEB Tarih 10 ders notları (Osmanlı-Lehistan İlişkileri); TDV İslâm Ansiklopedisi, “Bucaş Antlaşması” maddesi (Mehmet İnbaşı); Muhammet Şen, “I. Selim Giray’ın Hanlık Döneminde Osmanlı-Lehistan Savaşlarında Kırım Kuvvetleri 1671-1704” (DergiPark).
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Son güncelleme: Kasım 2026
: Maddeleri, Podolya ve Batıda En Geniş Sınırlar){kind=link}