Bu sayfalarda Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu ordu teşkilatları ile konu sonu etkinlikleri yer alıyor. Sorular ordudaki değişim ve sürekliliği ve devlet görevlilerini tanımanı istiyor.
Sayfaya git:Sayfa 46Sayfa 47Sayfa 48
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 46 Cevapları
Soru 1Kaynak sorusus. 46
Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu devletlerindeki ordu teşkilatlarının özelliklerini tabloya yazın.
Cevabı göster
Karahanlı Devleti: Ordu büyük ölçüde Türklerden oluşuyordu; saray muhafızlarına turgak ve yatgak denirdi; hassa ve eyalet orduları, gönüllüler ve Türkmenler vardı. Gazneli Devleti: Asıl güç sarayda yetişen gulamlardan oluşan hassa ordusuydu; yerli ve ücretli askerler de görev yaptı; savaşlarda ilk kez büyük ölçüde fil kullanıldı, İndus Nehri üzerinde donanma bulunuyordu. Büyük Selçuklu Devleti: Gulaman-ı saray, hassa ordusu, ikta askerleri, Türkmenler, ücretli askerler ve bağlı devlet kuvvetleri vardı; en kalabalık birlik ikta askerleriydi, Türkmenler uçlarda akıncı olarak görev yaptı, kuşatmalarda mancınık kullanıldı. Türkiye Selçuklu Devleti: Büyük Selçuklu ordusunu örnek aldı; başkomutan beylerbeyi veya emirü’l-ümera, komutanlar subaşı unvanını taşıdı; uç kuvvetlerinin yanında donanma kuruldu ve başına melikü’s-sevahil getirildi.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk Müslüman Türk Devletlerinde Ordu
Soru 2Kaynak sorusus. 46
Bu dört devletin ordu teşkilatlarında yaşanan değişim ve sürekliliğin nedenlerini yazın.
Cevabı göster
Örnek cevap: Süreklilik, Türklerin bozkırda geliştirdiği askerî geleneğin başarılı olmasından kaynaklandı; onlu sistem, süvari ağırlığı, ok ve yay ile Turan taktiği bu yüzden korundu. Değişimin nedenleri ise yerleşik hayata geçiş, geniş ve farklı halkların yaşadığı topraklara hâkim olma ve sürekli hazır bir ordu ihtiyacıdır. Bu ihtiyaç İslam devletlerindeki gulam sisteminin alınmasına ve ikta sisteminin geliştirilmesine yol açtı. Düzene alışmakta zorlanan Türkmenler uçlara yönlendirildi. Hindistan seferleri Gaznelilerde fil kullanımını, Anadolu kıyılarının fethi de Türkiye Selçuklularında donanma kurulmasını getirdi.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İkta Sistemi Nedir? Selçuklularda İkta ve Önemi
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 47 Cevapları
Soru 1Etkinliks. 47
Görüş geliştirme: ‘Devlet ve ordu teşkilatlarındaki değişimin temel belirleyicisi dinî unsurlardır.’ önermesine ne derece katıldığınızı gerekçelendirin.
Cevabı göster
Örnek cevap: ‘Kısmen katılıyorum.’ İslamiyet’in kabulü hâkimiyet anlayışını (Allah’ın yeryüzündeki gölgesi, halifeden onay), hukuku (şeri hukuk) ve savaş anlayışını (gaza, cihat, nizam-ı âlem) gerçekten değiştirdi. Ancak gulam sistemi, ikta, divan ve vezirlik gibi değişiklikler daha çok yerleşik hayata geçiş, geniş bir coğrafyayı yönetme ihtiyacı ve İran-Abbasi bürokrasisinin etkisiyle ortaya çıktı. Türkiye Selçuklularındaki naib-i saltanat ve pervane gibi yenilikler de Moğol istilası gibi siyasi koşullarla ilgiliydi. Bu nedenle din önemli bir etkendir ama tek belirleyici değildir.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk Müslüman Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi
Soru 2Etkinliks. 47
‘Ben Kimim?’ etkinliğinde örnek ipuçlarının hangi devlet görevlisini anlattığını bulun.
Cevabı göster
Saray, devlet, kut: sultan. Melik, eyalet, eğitim: atabey. Adalet, şeri yargı, mahkeme: kâdılkudât. Saray, hâcib, halk: hâcibü’l-hüccâb. Sultan, vekil, Türkiye Selçuklu: naib (naib-i saltanat). Vezir, Karahanlı, merkezî yönetim: yuğruş. Ordu, donanma, deniz: melikü’s-sevahil. Ordu, beylerbeyi, Türkiye Selçuklu: emîrü’l-ümerâ. Kayıt defteri, menşur ve beratlar: pervane. Şehzade, hanedan üyesi, eyalet yöneticisi: melik. Listede kalan emîr-i dâd (örfi davalara bakan görevli) ve hâce-i büzürg (Gazneli başveziri) için ipuçlarını sen hazırlamalısın.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: Anadolu Selçuklu Devlet Yönetimi
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 48 Cevapları
Soru 1Etkinliks. 48
Türk devlet yapısındaki gelişmelerle ilgili değişim ve süreklilik formunu doldurun.
Cevabı göster
Örnek cevap: Kurumun adı: Kurultaydan divana. Değişenler: Adı divan oldu, başına vezir geçti, mali, askerî ve yazışma işleri için alt divanlar kuruldu. Değişmeyenler: Devletin önemli siyasi, askerî, hukuki ve mali işlerinin bir kurulda görüşülmesi sürdü. Değişimin nedenleri: İslamiyet’in kabulü, yerleşik hayata geçiş, geniş toprakları yönetme ihtiyacı ve İran-Abbasi geleneğinin etkisi. Değişimin sonuçları: Devlet kurumsallaştı, merkezî yönetim güçlendi ve günümüzdeki hükûmete benzeyen bir yapı ortaya çıktı.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk Müslüman Türk Devletlerinde Devlet Yönetimi
Soru 2Etkinliks. 48
Türk ordu teşkilatındaki gelişmelerle ilgili değişim ve süreklilik formunu doldurun.
Cevabı göster
Örnek cevap: Kurumun adı: Türk ordusu. Değişenler: Gulam ve ikta askerleri, ücretli askerler ve bağlı devlet kuvvetleri eklendi; Türk olmayan unsurlar da orduda yer aldı; Türkiye Selçuklularında donanma kuruldu. Değişmeyenler: Onlu sistem, süvarilerin ağırlığı, ok ve yayın temel silah olması, Turan taktiği ve ordunun asıl gücünün Türklerden oluşması. Değişimin nedenleri: Sürekli hazır ve maaşlı bir ordu ihtiyacı, yerleşik hayat, geniş topraklar ve İslam devletlerinin örnek alınması. Değişimin sonuçları: Merkezî otorite güçlendi, devletin her an savaşa hazır bir gücü oldu.
📖 Konuyu ayrıntılı oku: İlk Müslüman Türk Devletlerinde Ordu
Sıkça Sorulan Sorular
Gulam nedir?
Gulam; savaş esirleri arasından seçilen, satın alınan ya da hediye yoluyla edinilen kişilerden yetiştirilen askerî sınıftır. Sarayda eğitilip asker ya da devlet görevlisi olurlardı.
Selçuklu ordusunun en kalabalık bölümü hangisiydi?
Selçuklu ordusunun en kalabalık bölümünü, kendilerine tahsis edilen toprakların geliri karşılığında asker besleyen ikta birlikleri oluşturuyordu.
Yazılıya mı hazırlanıyorsun? 10. sınıf tarih yazılı soruları sayfamızda örnek yazılılar ve cevap anahtarı var.
Bu sayfadaki cevaplar öğrencilere yol göstermek için Tarih Vakti tarafından yazılmıştır. Soruların ve kaynak metinlerin tam hâli MEB ders kitabındadır; açık uçlu sorularda kendi cümlelerinle cevap vermen beklenir.
Hazırlayan: Ramazan Yıldırım · Cevaplar Tarih Vakti tarafından yazılmıştır; soruların tam metni için MEB ders kitabına bakınız. · Son güncelleme: Kasım 2026
